Джон Сентэму: Йорк архиепискабы және өмірінің тарихы

Кіріспе

2005 жылдан 2020 жылға дейін Йорк архиепискобы

Джон Такер Мугаби Сентаму, Барон Сентаму, (; 1949 жылдың 10 маусымында туған) – зейнеткер англикандық епископ және өмірлік пэр. Ол 2005 жылдан 2020 жылға дейін Йорк архиепискобы және Англияның приматы болды. Уганданың Кампала қаласының жанында туған Сентаму Макерере университетінде құқық білімін алып, Уганда Жоғарғы Сотының адвокаты болып жұмыс істеді. Президент Иди Аминнің режиміне қарсы айтқандары үшін ол 1974 жылы Ұлыбританияға қашып кетуге дейін қысқа мерзімге түрмеге қамалған. Ол онда англикандық дінге берілді, 1976 жылы Кембридждегі Селвин колледжінде теологияны оқуды бастады және 1984 жылы докторлық дәрежесін алды. Ол Кембридждегі Ридли-Холлде дін қызметкері болуға дайындалды және 1979 жылы дін қызметкері болып тағайындалды. 1996 жылы Степни аймақтық епископы, ал 2002 жылы Бирмингем епископы болды. 2005 жылы Йорк архиепискобы лауазымына тағайындалды. Ол сондай-ақ Зимбабвенің бұрынғы президенті Роберт Мугабеге қатысты айқын сын айтқаны үшін де белгілі болды. Сентаму архиепископ лауазымынан кеткеннен кейін жаңа пэрлердің алғашқы тізіміне енбеді, бірақ 2020 жылдың желтоқсанында Сентаму 2020 жылғы саяси наградалардың екінші тізімінде өмірлік пэр атанды деген хабарлама тарады.

Ерте өмір

Сентаму 1949 жылы Уганданың Кампала қаласына жақын Гаяза ауылындағы Масоли ауылында, он үш баланың алтыншысы болып дүниеге келді. 1971 жылы Макерере университетін (Кампала) бітіріп, заңгер диплом алды және 1974 жылға дейін Уганда Жоғарғы сотында адвокат болып жұмыс істеді, қысқа мерзімге Жоғарғы сот судьясы қызметін атқарды. 1973 жылы диякон қызметін атқаратын Маргаретқа үйленді. Олар үйленгеннен кейін үш апта өткен соң, ол диктатор Иди Аминнің ашуына ұшырап, 90 күнге қамауға алынды. 2007 жылы сөйлеген сөзінде ол сол кезде өзін "футболдай тепкенін және қатты ұрып-сапқылағанын" айтып, "бостандыққа шығу үмітін жоғалтуға ұмтылу үнемі болды" деді. 1974 жылы ол Ұлыбританияға иммигрант ретінде қашып келді.

Білім және алғашқы қызметі

Сентаму теологияны Кембридждегі Сельвин колледжінде оқыды, содан кейін 1976 жылы бакалавр дәрежесін алды, 1979 жылы Кембридж магистріне дейін көтерілді және 1984 жылы докторлық дәрежесін қорғады. Ол діни қызметкерлікке Кембридждегі Ридли-Холлда дайындалды және 1979 жылы дін қызметкеріне тоғыстырылды. Оның докторлық диссертациясының тақырыбы "Африкалық перспективадан Дж. К. Мозлидің ойларына ерекше назар аудара отырып, сотериологияның кейбір аспектілері" деп аталады. Ол Сельвин колледжінде көмекші капеллан, тергеу изоляторында капеллан, сондай-ақ бірнеше приходта пастор және викарий болып жұмыс істеді. Сентаму 1996 жылдың 25 қыркүйегінде Кентербери архиепискобы Джордж Кэридің қатысуымен Сент-Пол соборында епископқа бекітілді; ол Лондон діоцезіндегі көмекші және аймақтық епископ, Степни епископы қызметін атқарды. Осы кезеңде ол Стивен Лоуренс сот тергеуіне кеңесші ретінде қызмет етті. 2002 жылы ол Дамилола Тейлор ісі бойынша комиссияны басқарды. Сол жылы ол Бирмингем епископы болып тағайындалды, ал оның қызметі Кентербери архиепискобы Роуэн Уильямстың айтуынша, "барлық ағымдағы христиандар" тарапынан жоғары бағаланды. Сентаму 2004 жылы "Жастар Мәсіх үшін" ұйымының президенті, ал 2005 жылдың сәуір айында "Жас христиан қауымының" президенті болды.

Йорк архиепискобы

2005 жылғы 17 маусымда премьер-министр кеңсесі Сентамудың 97-ші архиепископ ретінде Йорк қаласына ауысуын жариялады. Ол 21 шілдеде Йорк соборының (минстер) тарапынан ресми түрде сайланды, 5 қазанда Лондонның Сент-Мэри-ле-Боу шіркеуінде архиепископ лауазымына заңды түрде бекітілді және 2005 жылғы 30 қарашада (Апостол Андрейдің мерекесінде) Йорк соборында африкалық ән-билер мен заманауи музыкамен бірге, өзі қызмет барысында африкалық барабандарды орындап, таққа отырды. Йорк архиепискобы ретінде Сентаму Лордтар палатасында отырды және Ұлыбританияның құпия кеңесіне мүше болып қабылданды. Ол Англия шіркеуінің алғашқы қара терілі архиепискобы болды. 2007 жылғы 7 наурызда Сентаму Йорк Сент-Джон университетінің бірінші канцлері болып тағайындалды. 2007 жылғы 1 маусымда ол Камбрия университетінің бірінші канцлері болып тағайындалды. Ол университеттің 2007 жылғы 1 тамызда ашылуымен бірге лауазымға кірісті. 2009 жылғы шілдеде оған Честер университеті құрметті доктор дәрежесін берді. 2010 жылғы 15 шілдеде Сентамуға Йорк университетінің Ванбрух колледжінің проректоры, Философия кафедрасының профессоры Дэвид Эфирд құрметті дипломды табыс етті, ал 2010 жылғы 16 шілдеде Лидс университетінің ректоры Мелвин Брэгг құрметті дипломды табыс етті. 2007 жылғы 16 шілдеде Сентамуға Халл университетінің ректоры Вирджиния Боттомли Халл қалалық залында Өнер және әлеуметтік ғылымдар факультетінің түлектерінің бітіру салтанатында құрметті диплом тапсырды. 2007 жылғы 19 шілдеде ол ғылыми және теологиялық еңбектері үшін Шеффилд университетінің құрметті докторы (әдебиет докторы) атағымен марапатталды. 2007 жылғы қазан айында "Black Sheep Brewery" компаниясы Сентамуды "Жылдың Йоркшир азаматы" деп таныды. Марапаттау сөзінде ол Йоркшир халқының жылы қабылдауына ризашылық білдіріп, "Африкалық Йоркшир ДНК байланысы" туралы айтты, әзілде ата-анасы оған "Мугаби" есімін қоярда осыны ойлаған болуы мүмкін, себебі кері оқылғанда "Ибагум" ("ии, желіммен" – Солтүстік Англияда таңқалуды білдіретін сөз тіркесі) деген сөз шығады. 2008 жылы Халл қаласындағы Архиепископ Турстан Англия шіркеуі мектебі Архиепископ Сентаму атындағы академия болып қайта аталды. 2018 жылғы қазан айында Сентаму 2020 жылғы 7 маусымда зейнетке шығатынын хабарлады. 2019 жылғы маусымда ол әйелін диаккон қызметіне бекітті.

On 17 June 2005 the prime minister's office announced Sentamu's translation to York as the 97th archbishop. He was formally elected by the chapter of York Minster on 21 July, legally confirmed as archbishop at St Mary le Bow, London on 5 October, and enthroned at York Minster on 30 November 2005 (the feast of Saint Andrew), at a ceremony with African singing and dancing and contemporary music, with Sentamu himself playing African drums during the service. As Archbishop of York, Sentamu sat in the House of Lords and was admitted, as a matter of course, to the Privy Council of the United Kingdom. He was the first black archbishop in the Church of England. On 7 March 2007, Sentamu was installed as the first Chancellor of York St John University. On 1 June 2007 he was appointed as the first Chancellor of the University of Cumbria. He took up the position when the university opened on 1 August 2007. In July 2009, he was awarded an honorary doctorate by University of Chester. On 15 July 2010, Sentamu was presented with an honorary degree from the University of York by the Provost of Vanbrugh College, David Efird of the Department of Philosophy, and on 16 July 2010 was presented with an honorary degree from the University of Leeds by the chancellor of the university, Melvyn Bragg. On 16 July 2007, Sentamu was presented with an honorary degree from the University of Hull by the chancellor of the university, Virginia Bottomley, at Hull City Hall during the graduation ceremony for graduands of the Faculty of Arts and Social Sciences. On 19 July 2007 he was presented with an honorary degree (Doctor of Letters) from the University of Sheffield in recognition of his distinguished career as a scholar and theologian. In October 2007 Sentamu was awarded the "Yorkshireman of the Year" title by the Black Sheep Brewery. In his acceptance speech he praised the welcome he had received from the people of Yorkshire and made reference to the "African Yorkshire DNA connection", joking that perhaps his parents had this in mind when they gave him the name "Mugabi", which, spelled backwards, is "Ibagum" ("ee by gum", a stock phrase popularly supposed to be used to express shock or disbelief in northern England). In 2008 Archbishop Thurstan Church of England School in Hull was renamed Archbishop Sentamu Academy in his honour. In October 2018, Sentamu announced his retirement, scheduled for 7 June 2020. In June 2019, he ordained his wife as a deacon.

Зейнеткерлік

2020 жылғы саяси наградалар тізімінде оған өмірлік пэр берілетіні жарияланды. 2021 жылдың 27 сәуірінде ол Нортумберленд графтығындағы Линдисфарн және Уганда Республикасындағы Масоли бароны, Сентаму атанды. Ол 25 мамырда уақытша пэрлердің қатарына қосылды, және Томас Вудкоктан соңғы рет ұсынылған өмірлік пэр болды. Сентаму әйелімен бірге Бервикке көшіп, 2021 жылдың 14 маусымында Ньюкасл епархиясының құрметті көмекші епископы лауазымын алды. 2023 жылдың мамырында Ньюкасл епискобы тәуелсіз сараптамадан кейін, оның жыныстық зорлық-зомбылық туралы ақпаратқа ден қоймағанын анықтағаннан кейін, ол активті қызметтен шеттеуге шақырды. Сентаму ақпаратты қарастырмағанын мойындады, бірақ архиепископ ретінде оның бұл ақпаратты қарауға жауапкершілігі болмағанын, себебі "Шеффилд епископіна берілген ақпарат бойынша іс-қимыл оның ғана құзырында болды" деді.

Көзқарастар

Сентаму жастар, отбасы, құлдық, әділетсіздік және шетелдегі қақтығыстар сияқты мәселелер бойынша пікір білдірген. 1988 жылы телеарнадағы алғашқы сұхбатында ол Рей Хонифорд, Энн Даммет және Лурлин Шампаньи сияқтылармен бірге "Жарыс және сынып" тақырыбын талқылады. 2005 жылдың қараша айында ол ағылшын мақтанышы мен мәдени ерекшелігін қайта жаңартуға ұмтылып, көпмәдениеттілікке деген ынта кейде "басқа мәдениеттердің өзін-өзі көрсетуіне рұқсат берілсін, бірақ басым мәдениет өзінің даңқы, күресі, қуанышы мен қайғысы туралы айтуына мүлде жол берілмеу керек" деген қате түсінік тудырғандай болды деді. 2006 жылы ол BBC исламды сынаудан қорқатынын айтты. 2006 жылы Сентаму Гуантанамо әскери базасындағы тұтқындарға қатысты пікірлері үшін британдық баспасөзде кеңінен танылды.

Кедейлік

Сентаму көптеген аз жалақы алатын жұмысшылардың өздері мен отбасыларын кедейліктен шығаруға жеткілікті жалақы ала алмайтынына қайғырыс білдіреді. Сентаму азық-түлік жетіспеушілігінің Ұлыбританияда нашар тамақтануға алып келетініне сенімді. 2013 жылы ол: «Өткен жылы 27 000-нан астам адам Лидсте нашар тамақтанудан зардап шегіп жатыр деп диагноз қойылды – Лесото емес, Либерия емес, Лусака емес, Лидсте?» деді және бұл хабарлардың «баршамызды ұятқа қалдырып, санамызға қара дақ түсіреді» деп ойлайды.

Тоқтап , іздеу

2000 жылы Степни епископы Сентаму Сент-Пол соборының жанында Лондон полициясының қызметкерімен тоқтатылды. Сентаму бұл оның сегіз жыл ішінде полициядан сұраққа тартылғанын сегізінші рет екенін, және Англия шіркеуінің епископтарының осылай тоқтатылғанының жалғыз мысалы екенін мәлімдеді. 2010 жылы Лордтар палатасында өткен дебатта Сентаму полиция қолданатын "күдік тудыру үшін жеткілікті негіздер" стандарттарын сынады.

Роберт Мугабе

2007 жылғы 9 желтоқсанда BBC One телеарнасында Эндрю Маррмен тікелей эфирде сұхбат кезінде Сентаму Зимбабве президенті Роберт Мугабеге қарсы наразылық білдірді. Сентаму діни көйлектің ақ түсті жағасын шешіп алып, оны кесіп тастады. Бұл наразылық Лиссабонда өткен Еуроодақ-Африка саммитінде Мугабеге қатысты сыннан кейін болды. 2008 жылғы желтоқсанда Сентаму Мугабеге қарсы тағы да сөз сөйледі: «Роберт Мугабе адамзатқа, өз халқына жасаған қылмыстары үшін жауап беруге және әділдік орнатуға уақыт келді». 2017 жылғы 26 қарашада Сентаму «Эндрю Марр Шоу» бағдарламасына оралды және Роберт Мугабе апта басында отставкаға кеткеннен кейін, өз уәдесін орындап, діни жағасын қайта киді. Марр оған жағаның кесілген бөліктері салынған конверт табыстады. Ол туралы былай деді: Содан кейін ол өзімен бірге әкелген жаңа діни жағасын киді. Ол сондай-ақ, зимбабвийліктердің Мугабеді кешіруі мүмкін екенін айтты. «Мугабе бір күні зимбабвийліктерге: «Мені кешіріңіздер» деуі керек. Ол өте зиялы және, менің ойымша, мұны істей алады».

Қаржылық дағдарыс

2008 жылдың қыркүйегінде Сентаму мен Кентербери архиепискобы Роуэн Уильямс мүмкіндікті пайдаланып акциялық нарықта сауда жасауға қарсы шықты. Сентаму HBOS акцияларын қысқа мерзімді сату арқылы акция бағасын төмендеткендерді "банк тоналаушыларымен" теңеді.

Жыныстық қатынас және неке

Угандада туған Сентаму Угандада гомосексуалистер мен оларды қолдайтындарға өлім жазасын қарастыратын заңдар талқыланып жатқанын айтты. Ол BBC-ге берген сұхбатында ұсынылып жатқан заң "гомосексуалистік қатынастарды, сіздер айтқандай, аса ауыр қылмыстармен шатастырады, және осы мәселе болып табылады" деді, бірақ Англикандық шіркеу гей-адамдардың Құдай алдында құнды екенін мойындауға міндетті екенін жеткізді. Бұрын, Степни облысының епископы ретінде, ол 1999 жылы гомосексуалистердің белгілі бір адам құқықтарын бекіту туралы келісімге келуге тырысқан Кембридж келісіміне қол қоюдан бас тартқан төрт ағылшын епискобының бірі болды. 2012 жылы ол Ұлыбританияда бір жынысты некелерді заңдастыру жоспарларына қарсы екенін мәлімдеді, "Неке – ер және әйел арасындағы қарым-қатынас, менің ойымша, неке дегенді анықтау мемлекеттің жұмысы емес" және "Біз түрлі жағдайларда диктаторларды [некені қайта анықтауға] куә болдық және мен ұзақ жылдар бойы қалыптасқан өте нақты әлеуметтік құрылымдарды қайта анықтағым келмейді" деді. Сонымен қатар, ол бір жынысты азаматтық серіктестіктерді қолдаған. "Бұл [азаматтық серіктестіктер] этикалық тұрғыдан алғанда, адал қарым-қатынастың құрметті келісімі болып табылады". 2016 жылы Пирс Морганмен сөйлескенде Сентаму гомосексуализмді "күнә" деп санамайтынын және бір жынысты некеге қарсы тұрып, азаматтық одақтарды қолдайтынын айтты. "Мен азаматтық серіктестікті қолдаймын, өйткені бұл теңдік және әділдік мәселесі деп санаймын, бірақ мен үшін үкімет некенің мәнін өзгертуге тырысқаны дұрыс емес" деді ол. 2017 жылы Сентаму Бас Синодта адамның сексуалдық бағдарына әсер ететін, даулы даулы тәжірибе – түрлендіру терапиясын тыйым салуға шақыру туралы ұсынысты қолдады. Бас Синодтың сол отырысында Сентаму Англия шіркеуінің мүшелері ретінде трансгендер адамдарға "құшақ жайып, қолдау көрсетуді" қолдады. Принц Уильям мен Кейт Миддлтонның үйлену тойына дейін бірге тұру туралы шешіміне қатысты, Сентаму олардың бүгінгі өмірін бірге өткізуге берген жариялы уәделері олардың өткенінен маңыздырақ екенін айтты. Ол Лондонның оңтүстігінде викарий болып жұмыс істеген кезінде "бірге тұратын көптеген жұбайлардың" үйлену тойларын өткізгенін айтты және "Біз кейбір адамдардың, менің қызым айтқандай, сиырды сатып алудан бұрын сүттің сапасын тексеруді қалайтын уақытта өмір сүреміз" деді. Ол сондай-ақ "Кейбір адамдар үшін бұл олардың саяхаты. Бірақ маңыздысы – өткенге тоқталмау, өйткені олар аббаттықта тұрып, мынадай керемет серт береді: "Жақсылық пен жамандық күндері, байлық пен кедейлікте, денсаулық пен ауруда, өлім бізді айырғанша".

Sentamu, born in Uganda, said laws being debated in Uganda which would impose the death penalty on homosexuals and on those supporting them were "victimising". He told the BBC that the proposed law "tends to confuse all of homosexual relationships with what you call aggravated stuff and that's the problem", but that the Anglican Communion was committed to recognising that gay people were valued by God. Previously, as area Bishop of Stepney, he was one of four English bishops who refused to sign the Cambridge Accord, an attempt in 1999 to find agreement on affirming certain human rights of homosexuals, notwithstanding differences within the church on the morality of homosexual behaviour. In 2012 he stated his opposition to government plans to legalise same sex marriage in the United Kingdom, asserting that "Marriage is a relationship between a man and a woman, I don't think it is the role of the State to define what marriage is" and "We've seen dictators [redefine marriage] in different contexts and I don't want to redefine very clear social structures that have been in existence for a long time." At the same time, he expressed support for same sex civil partnerships. "They [civil partnerships] are in every respect in ethical terms an honourable contract of a committed relationship." In 2016, speaking to Piers Morgan, Sentamu said that he would not call homosexuality a 'sin' and still supported civil unions while opposing same sex marriage. “I support civil partnerships because I think that’s a matter of equality, and a matter of fairness, but for me, it was wrong for the Government to try to redefine the nature of marriage" he said. In 2017, Sentamu spoke out in favour of a motion at General Synod to call for the government to ban the use of conversion therapy, a controversial practice meant to change a person's sexual orientation. At the same session of General Synod, Sentamu supported a motion to offer "welcome and affirmation" for transgender persons as members of the Church of England. Commenting on Prince William and Kate Middleton's decision to live together before their wedding, Sentamu said that the couple's public commitment to live their lives together today would be more important than their past. He said that he had conducted wedding services for "many cohabiting couples" during his time as a vicar in south London, and said, "We are living at a time where some people, as my daughter used to say, want to test whether the milk is good before they buy the cow." He also said, "For some people that's where their journeys are. But what is important, actually, is not to simply look at the past because they are going to be standing in the Abbey taking these wonderful vows: 'for better for worse; for richer for poorer; in sickness and in health; till death us do part.'"

Ұлттық қордың жұмыртқа аулау

2017 жылы ол Ұлттық Трастты Ұлттық Трасттың жұмыртқа аулау іс-шарасынан дінді "жоюға" тырысқаны үшін сынады.

Баспасөзші

Сентаму The Sun таблоидтық газетіне материалдар жазды, сондай-ақ 2012 жылы Sun on Sunday газетінің тұңғыш нөміріне үлес қосты. Оның журналистикалық қызметтен түскен барлық кірісі Йорк қаласындағы Сент-Леонард хосписіне беріледі, ол осы хоспистің президенті болып табылады.

Көпшілік орындарында шомылдыру рәсімдері

2008 жылы Пасха күні Сентаму Йорк қаласындағы Сент-Майкл-ле-Белфрей шіркеуінің сыртындағы суға толық батырып 20 адамды крещение рәсімімен шомылдырды. Осы салтанатты шараны жүздеген адам бақылады.

Ауғанстан Трасты үшін скайдайв

2008 жылдың 6 маусымында Сентаму Қызыл шайтандар парашют командасының бір мүшесімен 12 500 футтан қайырымдылыққа арналған парашютпен секіріп түсті. Секіріс Ноттингемширдегі Лангар әуежайының үстінде өтті, Сентаму Ауғанстан қорына 50 000 фунт стерлинг жинауды мақсат еткен болатын. Йоркшир кәсіпкері Гай Бруденелл Сентамуды қайырымдылық кешінде осы секірісті жасауға шақырып, ол да сол күні секіріске қатысты. "Батылдығы" үшін танылған Сентаму кейіннен Парашют полкі қауымдастығының құрметті мүшесі аталды. Сентаму мен Бруденелл 75 000 фунттан астам ақша жинады.

Хулл Кингстон Роверлері

2011 жылдың 15 сәуірінде Сентаму Крейвен Паркте Халл Кингстон Роверс пен Уиган Уорриорс арасындағы Engage Super League регби матчы алдында жиналған көпшілікке үндеді. Ол қалың жұрттан спорттағы ұжымдық еңбек пен үйлесімді мақтап, дұға етуге шақырды. Соңынан оған Халл КР жейдесі сыйға тартылды.