Роберт Сапольски: Әйгілі нейроэндокринолог және ғалымның өмірбаяны

Кіріспе

Американдық эндокринолог (туған 1957)
әнші

Роберт Моррис Сапольский (6 сәуір 1957 жылы туған) – американдық ғалым және нейробиолог. Ол Стэнфорд университетінің Джон А. және Синтия Фрай Ганн профессоры, сонымен қатар биология, неврология және нейрохирургия салаларындағы профессор. Оның зерттеулері нейроэндокринологияға, әсіресе стресске қатысты. Ол сонымен қатар Кенияның Ұлттық музейлерінің ғылыми әріптесі.

Ерте өмір және білім

Сапольский Бруклинде, Нью-Йоркте Совет Одағынан көшіп келгендердің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Томас Сапольский сәулетші болған, ол Люхов және Ланди мейрамханаларын жаңартумен айналысты. Роберт православие дінінде тәрбиеленді. Ол күміс арқалы гориллалармен бірге өмір сүру туралы оқып, қиялдап уақытын өткізді. Он екі жасында ол приматологтарға жанкүйерлік хаттар жаза бастады. Ол Джон Дьюи орта мектебінде оқыды, сол кезде ол осы саладағы оқулықтарды оқып, суахили тілін өзіне-өзі үйренді. Сапольский атеист. "Императордың киімі жоқ" сыйлығын алған кезде ол: "Мен православиелік отбасында өстім және он үш жасқа дейін терең діндар болдым. Жасөспірім шағымда мен мүлдем барлық діни сенімдерімнен бас тартуым – өмірімдегі маңызды қадам болды" деді. 1978 жылы Сапольский Гарвард университетінің биологиялық антропологиясы бойынша B.A. дәрежесін summa cum laude деген жоғары жетістікпен аяқтады. Содан кейін ол Кенияға бабуиндардың табиғаттағы әлеуметтік мінез-құлқын зерттеу үшін барды. Уганда мен Танзания арасындағы соғыс көршілес елдерде басталғанда, Сапольский соғысты жақыннан көру үшін Угандаға баруға шешім қабылдады, кейінірек: "Мен жиырма бір жаста едім және оқиғаларға қатысуды қаладым. [ ] Мен жасөспірім еркек приматы сияқты әрекет еттім" деп түсіндірді. Ол Уганданың астанасы Кампалаға барды, содан кейін Заирмен (қазіргі Демократиялық Конго Республикасы) шекараға, одан кейін Кампалаға қайтып келді, соның ішінде 1979 жылдың 10-11 сәуірінде Танзания армиясы мен оның угандалық көтерілісші одақтастарының Уганда астанасын басып алуына куә болды. Содан кейін Сапольский Нью-Йоркке оралып, Рокфеллер университетінде оқыды, онда нейроэндокринология саласы бойынша Ph.D. дәрежесін алды.

Мансап

Сапольский – Стэнфорд университетінің Джон А. және Синтия Фрай Ганн профессоры, бірнеше факультетте, оның ішінде Биология ғылымдары, Неврология және Нейрохирургияда бірлескен қызметтерді атқарады. Нейроэндокринолог ретінде ол зерттеулерін стресс пен нейрондық дегенерация мәселелеріне, сондай-ақ сезімтал нейрондарды аурудан қорғау үшін гендік терапия стратегияларының мүмкіндіктеріне арнады. Ол глюкокортикоидтардың зиянды әсеріне қарсы нейрондарды күшейту үшін гендік трансфер техникаларымен жұмыс істейді. Сапольский жыл сайын Кенияда жабайы бабуин популяциясын зерттейді, олардың ортасындағы стресс көздерін анықтау және осы жануарлардағы жеке ерекшелік пен стресске байланысты аурулар арасындағы байланысты зерттеу үшін. Атап айтқанда, Сапольский стресс деңгейін анықтау үшін альфа-еркек және альфа-әйел мен олардың бағыныштылары арасындағы кортизол деңгейін зерттейді. Оның зәйтүн бабуиндерін зерттеуінің ерте, бірақ әлі де маңызды мысалы 1990 жылғы Scientific American журналындағы «Жабайы табиғаттағы стресс» мақаласында келтірілген. Ол сондай-ақ неврологиялық бұзылулар және американдық құқықтық жүйедегі ақылсыздықтан қорғану туралы жазған. Сапольский шаманизм мен негізгі батыс діндерінің пайда болуы мен дамуындағы шизотипілік бұзылулардың рөліне де қызығушылық танытады. Осы контексте ол мәжбүрлеуші мінез-құлық пен діни ритуалдардың ұқсастығын атап өтті. Сапольскийдің жұмысы баспасөзде кеңінен жарияланды, ең бастысы National Geographic-тің «Стресс: Қатілдің портреті» деректі фильмінде, сондай-ақ The New York Times, Wired журналы, Стэнфорд журналы және The Tehran Times газеттерінде. Оның сөйлеу стилі (мысалы, Radiolab, The Joe Rogan Experience және Стэнфордтағы адам мінез-құлқы биологиясы бойынша лекциялары) көп назар аударды. Сапольскийдің приматология және нейробиология саласындағы мамандығы оны эволюциялық тұрғыдан психикалық денсаулық және, жалпы алғанда, адам қарым-қатынастары туралы қоғамдық талқылауда көрнекті тұлғаға айналдырды. 2017 жылдың сәуірінде Сапольский TED сөз сөйледі. Сапольский адам мінез-құлқына детерминистік көзқараспен күшпен қарсы тұрды. Оның пікірінше, «еркін ерік жоқ, немесе ең болмағанда, шын мәнінде маңызды мәселелерде, қалыптан гөрі әлдеқайда аз». Ол адамның іс-әрекеттері нейробиология, гормондар, балалық шақ және өмірлік жағдайлармен анықталады деп санайды. Сапольский өз еңбегі үшін көптеген наградалар мен сыйлықтар алды, соның ішінде 1987 жылғы MacArthur Fellowship, Alfred P. Sloan Fellowship және нейробиология саласындағы Klingenstein Fellowship. Ол сондай-ақ Ұлттық ғылым қорының президенттік жас зерттеуші сыйлығымен марапатталды. 2007 жылы ол Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (American Association for the Advancement of Science) Джон П. Макговерн сыйлығын алды. 2008 жылы ол Wonderfest-тің ғылымды насихаттау жөніндегі Карл Саган сыйлығына ие болды. 2010 жылдың ақпан айында Сапольский 2002 жылғы «Императордың киімі жоқ» сыйлығынан кейін «Діннен бостандық» қорының (Freedom From Religion Foundation) құрметті кеңесіне енгізілді. Оның конференциялары мен лекциялары Стэнфордтың YouTube арнасында жарияланады.

Sapolsky is the John A. and Cynthia Fry Gunn Professor at Stanford University, holding joint appointments in several departments, including Biological Sciences, Neurology & Neurological Sciences, and Neurosurgery. As a neuroendocrinologist, he has focused his research on issues of stress and neuronal degeneration, as well as on the possibilities of gene therapy strategies for protecting susceptible neurons from disease. He is working on gene transfer techniques to strengthen neurons against the disabling effects of glucocorticoids. Each year, Sapolsky spends time in Kenya studying a population of wild baboons in order to identify the sources of stress in their environment, and the relationship between personality and patterns of stress related disease in these animals. More specifically, Sapolsky studies the cortisol levels between the alpha male and female and the subordinates to determine stress level. An early but still relevant example of his studies of olive baboons is found in his 1990 Scientific American article "Stress in the Wild". He has also written about neurological impairment and the insanity defense within the American legal system. Sapolsky is also interested in the role of schizotypal disorders in the emergence and development of shamanism and the major Western religions. In this context, he has noted similarities between obsessive compulsive behavior and religious rituals. Sapolsky's work has been featured widely in the press, most notably in the National Geographic documentary Stress: Portrait of a Killer, articles in The New York Times, Wired magazine, the Stanford magazine, and The Tehran Times. His speaking style (e. g., on Radiolab, The Joe Rogan Experience, and his Stanford human behavioral biology lectures) has garnered attention. Sapolsky's specialization in primatology and neuroscience has made him prominent in the public discussion of mental health—and, more broadly, human relationships—from an evolutionary perspective. In April 2017, Sapolsky gave a TED Talk. Sapolsky has vigorously argued for a deterministic view of human behavior. According to him, "there is no free will, or at least that there is much less free will than generally assumed when it really matters". He argues human actions are determined by neurobiology, hormones, childhood, and life circumstances. Sapolsky has received numerous honors and awards for his work, including a MacArthur Fellowship in 1987, an Alfred P. Sloan Fellowship, and the Klingenstein Fellowship in Neuroscience. He was also awarded the National Science Foundation Presidential Young Investigator Award,

In 2007, he received the John P. McGovern Award for Behavioral Science, awarded by the American Association for the Advancement of Science. In 2008, he received Wonderfest's Carl Sagan Prize for Science Popularization. In February 2010 Sapolsky was named to the Freedom From Religion Foundation's Honorary Board of distinguished achievers, following the Emperor Has No Clothes Award for 2002. His conferences and talks are published on Stanford's YouTube channel.

Жеке өмір

Сапольский невропсихолог Лиза Сапольскийге үйленген. Олардың екі баласы бар. "Тағдырмен белгіленген: ерік-жігері жоқ өмір ғылымы" атты кітабында Сапольский жеке басынан өткен депрессиялық жағдайларын айтып, осы аурумен өмір сүрудің қыр-сырын ашты, сонымен қатар дәрі-дәрмектердің әсерінен сезілген жеңілісті де көрсетті.