Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бумен жұмыс істейтін жеңілгіш немесе ағаш кесу машинасы
Steam powered winch or logging engine
Бумен жұмыс істейтін жеңілгіш немесе "есек машинасы" – бір кезде ағаш кесу, кен өндіру, теңіз шаруашылығы және басқа да өнеркәсіптік салаларда кеңінен қолданылған бу машинасымен жұмыс істейтін жеңілгіш. Бумен жұмыс істейтін есектер көбінесе желкенді кемелер дәуірінің соңғы онжылдықтарында, әсіресе үлкен металл корпусты, көп мачталы жүк кемелерінде, сондай-ақ бу кемелер дәуірінде, аз экипажды желкелік кемелерде жиі кездесетін. Орман шаруашылығында қолданылатын есек, сонымен қатар ағаш кесу машинасы деп те аталады, көбінесе ағаштарды кесілген жерден орталық өңдеу аланына тасымалдау үшін жүретін құралға жалғастырылатын. Есекті басқаратын адамды "есекші" деп атайды.
A steam donkey or donkey engine is a steam powered winch once widely used in logging, mining, maritime, and other industrial applications. Steam powered donkeys were commonly found on large metal hulled multi masted cargo vessels in the later decades of the Age of Sail on through the Age of Steam, particularly heavily sailed skeleton crewed windjammers. A donkey used in forestry, also known as a logging engine, was often attached to a yarder for hauling logs from where trees were felled to a central processing area. The operator of a donkey was known as a donkeyman.
Атауы
Булы есектер өз атауын желкенді кемелерде пайда болғандықтан алды, онда "есек" қозғалтқышы әдетте жүкті тиеу және түсіру, үлкен желкендерді аз адамдармен көтеру немесе сорғыларды қуаттандыру үшін қолданылатын кішігірім қосалқы қозғалтқыш болатын. Олар цилиндр түріне қарай жіктеледі – симплекс (бір жақты әрекет ететін цилиндр) немесе дуплекс (құрама қозғалтқыш); винттерге (немесе "барабандарға") қосылуына қарай – үш барабанды, екі барабанды және т.б.; және олардың әртүрлі қолданылуына қарай. Сым арқанмен ағаш кесуге қатысты көптеген терминология 19 ғасырғы сауда кемелерінен келген, өйткені алғашқы технологияның көп бөлігі осы саладан пайда болды. Көбінесе қолданылатын ағаш кесу терминдеріне жоғары көтергіш құрылғы, жер көтергіш құрылғы, жүк тиегіш, серпімді сорғыш және көлбеу көтергіш кіреді.
Steam donkeys acquired their name from their origin in sailing ships, where the "donkey" engine was typically a small secondary engine used to load and unload cargo and raise the larger sails with small crews, or to power pumps. They were classified by their cylinder type – simplex (single acting cylinder) or duplex (a compound engine); by their connection to the winches (or "drums") – triple drum, double drum, etc. ; and by their different uses. A good deal of the cable logging terminology derived from 19th century merchant sailing, as much of the early technology originated in that industry. Common logging terms include high lead yarder, ground lead yarder, loader, snubber, and incline hoist.
Ағаш кесу
1881 жылы тамызда Калифорния штатының Эврика қаласындағы "Долбир мен Карсон ағаш компаниясының" негізін қалаушы серіктесі Джон Долбир сол қалада ағаш кесу қондырғысын ойлап тапты. Патент (номеры: 256553) 1882 жылы 18 сәуірде тіркелді. Долбирдің алғашқы моделінде 150 фут (46 м) манила арқаны бірнеше рет циган басына (тік орнатылған шпул) орап, екінші ұшын тікелей ағашқа бекітетін болды. Бумен жұмыс істейтін есек ағаш өндірісін арттырды, себебі бұрын тым үлкендігінен қалдырылатын ағаштарды тасымалдауға мүмкіндік берді. Бұл сондай-ақ, жануарлардың күшімен бұрын мүмкін болмаған ыстық немесе суық ауа райында да ағаш кесуге жол ашты. Кейін іштен жану қозғалтқышының пайда болуы дизельдік трактор-жұлқыштың дамуына әкелді, ол ақырында бумен жұмыс істейтін есектің қажеттілігін жойды. Мұражайларда сақталғандары болғанымен, олардың өте аз ғана бөлігі жұмыс жасай алады. Көптеген қондырғылар әлі де орман ішінде тасталып жатыр.
John Dolbeer, a founding partner of the Dolbeer and Carson Lumber Company in Eureka, California, invented the logging engine in that city in August 1881. The patent (number: 256553) was issued April 18, 1882. On Dolbeer's first model, a 150 feet (46 m), manila rope was wrapped several times around a gypsy head (vertically mounted spool) and attached at the other end to a log. The invention of the steam donkey increased lumber production by enabling the transport of trees that would previously have been left behind because they were too large to move. They also enabled logging in hot or cold weather, which was not previously possible with the use of animal power. Later, the invention of the internal combustion engine led to the development of the diesel powered tractor crawler, which eventually made the steam donkey obsolete. Though some have been preserved in museums, very few are in operating order. A great number still sit abandoned in the forests.
Дизайн
Ағаш кесу есегі – бу қазандығы мен бу машинасынан тұрады, олар есекке орнатылған жетекке (лебёдкаға) қосылған. Есектер жетек арқынымен (бастапқыда қанап арқан, кейін болат кабель) сүйреліп қозғалды. Олар ағаштарды жылжыту үшін пайдаланылды, ағаштарға арқан байлап, оларды тартқан. Ірі ағаш кесу есектерде көбінесе "есек үйі" (экипажға арналған уақытша паналау) болады, ол шанаға немесе жеке құрылым ретінде орнатылған. Әдетте, су резервуары, кейде отын майы резервуары да шананың артқы жағына бекітілетін. Сирек жағдайларда, ағаш кесу есектер дөңгелектерге де орнатылған. Кейінірек жасалған ағаш кесу есектер бірнеше көлденең орнатылған барабан/катушкалармен жабдықталған.
A logging donkey consists of a steam boiler and steam engine, connected to a winch mounted on a sled called a donkey sled. The donkeys were moved by simply dragging themselves with the winch line, originally hemp rope and later steel cable. They were used to move logs, by attaching lines to the logs and hauling them. The larger steam donkeys often had a "donkey house" (a makeshift shelter for the crew) built either on the skids or as a separate structure. Usually, a water tank, and sometimes a fuel oil tank, was mounted on the back of the sled. In rare cases, steam donkeys were also mounted on wheels. Later steam donkeys were built with multiple horizontally mounted drums/spools.
Қолдану
Ең қарапайым ағаш кесу жүйесінде "желілік ат" кабельді ағаш құлатылған жерге дейін жеткізер еді. Кабель бекітілгеннен кейін, сигнал берілгенде, есектің операторы (инженер) реттегішті ашып, бу есегінің ағашты өзіне қарай сүйреуіне немесе "сүйреуіне" мүмкіндік беретін еді. Ағаш ұңғымаға немесе "қону алаңына" жеткізіліп, онда теміржол, жол немесе өзен арқылы одан әрі тасымалданатын еді – суға жіберіліп, қайыққа тиеліп немесе тікелей суда қалқытылатын, көбінесе үлкен ағаш салаларынан құралған "бұтақ" немесе "бумның" бөлігі болатын. Кейіннен есекке "қайтару" барабаны қосылды, онда кішігірім кабельді "бекіту" айналасына жүргізіп, ауыр "бас желінің" соңына қосып, желілік атты алмастыруға болатын. Есек бір кабельді ағашқа, түбірге немесе басқа берік тіреуге байлап, содан кейін келесі ағаш жинау орнына сүйреп, жылжытылатын. Канадада, әсіресе Онтариода, есек қозғалтқышы көбінесе жүзуге арналған баржаға орнатылып, құрлықта да, суда да өзін-өзі тартып жылжытатын. Ағаш бұтақтары қозғалтқышпен су арқылы тартылып, содан кейін оны тікелей кесу үшін арамен қайта жабдықтауға болатын.
In the simplest logging setup, a "line horse" would carry the cable out to a log where its tree had been downed. The cable would be attached, and, on signal, the donkey's operator (an engineer) would open the regulator, allowing the steam donkey to drag, or "skid", the log towards it. The log was taken either to a mill or to a "landing" where it would be transferred for onward shipment by railroad, road or river – either send down a flume, loaded onto boats, or floated directly in the water, often becoming part of a large log raft or "boom". Later, a "haulback" drum was added to the donkey, where a smaller cable could be routed around the "setting" and connected to the end of the heavier "mainline" to replace the line horse. A donkey was moved by attaching one of its cables to a tree, stump or other strong anchor, then dragging itself overland to the next yarding location. In Canada, and in particular Ontario, the donkey engine was often mounted on a barge that could float and thus winch itself over both land and water. Log booms would be winched across water with the engine, after which it would often be reconfigured with a saw to mill the timber.
Оператор
Ағаш кесу есегін 1920 жылдан бері "есек соғушы" деп аталатын инженер басқаратын. Кейінірек, есек соғушы желінің соңынан ауызша байланысқа жетпейтіндей алыс болғандықтан, бу сыбызғыларын пайдаланатын бу қайықтарындағыдай сыбызғы кодтары жасалды. Бір адам есек соғушы мен кабельді бекітетін жұмысшылардың (арқан байлаушылардың) арасында тұрып, арқан байлаушыларды көре алатын. Кабельдер бекітілгеннен кейін, сыбызғының бірнеше үрлеуі есекке тартып бастауға, ал арқан байлаушыларға қауіпті аймақтан шығуға сигнал берді. Бұл процесте әрекеттер тығыз үйлестірілген, қателіктер көбінесе өлімге алып келді және жақсы жұмысшылар осы жұмысқа кезекте тұрды. Бу машинасы және оның сыбызғысы бензин мен дизельдік қозғалтқыштармен алмастырылғанымен, сыбызғы кодтары бүгінгі таңға дейін көптеген ағаш кесу операцияларында қолданылады. Сыбызғының орнына көбінесе ауа дабылы қолданылады.
A logging donkey would be operated by an engineer called since about 1920 a donkey puncher. In later times the donkey puncher was too far away from the end of the line for verbal communication, so whistle codes were developed similar to those used by tug boats employing steam whistles. who was placed between the men attaching the cables (choker setters), and the donkey puncher, so that he could see the choker setters. When the cables were attached, a series of whistle blows signaled the donkey to begin pulling and the choker setters to stay out of harm's way. The process was a closely orchestrated sequence of actions, where mistakes were often fatal and where good men stood in line for the jobs. Although the steam engine, and its whistle, have been replaced by gasoline and diesel engines, the whistle codes are still used in many current logging operations. The whistle has been replaced largely with airhorns.
Басқа қолданыстар
Бу машинасы есектері үйінділерді жүргізушілер, кері жүктіргіштер (сонымен қатар "слайдты бұғаттағыш" деп те аталатын), және шире жинаушылар сияқты басқа машиналарды қуаттандыру үшін де пайдалы болды (бұл машиналар теміржол вагондарына сыныптау тобы кесіп түсірген ағаштарды тиеуге арналған шлейфті крандар еді). Солтүстік теңіздегі желкенді балық аулау кемелері балық аулау желілерін және торларын тарту үшін "есек" деп аталатын тік бумен жұмыс істейтін капистандарды пайдаланды, олардың кейбіреулері бүгінге дейін қысылған ауаға ауыстырылған болса да жұмыс істеп келеді. Кейбір бу кемелері рифтер мен құмдықтардан "қозғалу" немесе алыстату үшін капистан, арқандар және мықты тіреулер (спарлар) бар бумен жұмыс істейтін есек көтергіш қозғалтқышын қолданды. Желкенді кемедегі қосалқы қозғалтқыш (кемені қозғалатын қозғалтқыш) кейде бейресми түрде "доңк" деп аталады.
Steam donkeys were also found to be useful for powering other machines such as pile drivers, slide back loaders (also known as "slide jammers", cranes which were used to load logs onto railroad cars and which moved along the flat bed rail cars that were to be loaded), and cherry pickers (a sled mounted crane used for loading, onto railroad cars, logs that a grading crew had cut down). Sailing fishing vessels on the North sea operated vertical steam driven capstans called 'the donkey' to haul fishing lines and nets, some of which are still operating today, even though converted to compressed air. Some steamboats used a steam driven donkey hoisting engine with capstan, ropes and strong poles (spars) to move "walk" the boat over or away from reefs and sandbars. An auxiliary engine on a sailing craft (which does propel the vessel) is still sometimes informally known as "the donk".
Сақталған үлгілер
Еврика қаласындағы Форт-Гумбольдт мемлекеттік тарихи саябағында жұмыс істейтін бу есегі қойылған және кейде қолданылады. Машинаның тарихын түсіндіретін тақташамен бірге жұмыс істемейтін бу есегі Дисней Калифорниядағы Әзіл-салт паркіне арналған Grizzly River Run аттракционында тұрақты түрде көрсетіледі. Бу есектерінің тағы бір жиынтығы Вашингтон штатының Такома қаласында орналасқан Пойнт Дефианс паркі, 6-аяқ кесу музейінде орналасқан. Жиынтыққа түрлі бу есектері кіреді, соның ішінде соңғы салынған үлкен есектердің бірі және басқалары қалпына келтірудің әртүрлі кезеңдерінде. Калифорния штатының Калаверас округіне қарасты Сьерра-Невада ағаш кесу музейінде тағы бір бу есегі көрініс тапқан. Бұл музей - Сьерра-Невада ағаш кесу өнеркәсібі мен тарихы туралы ашық аспан астындағы жабық музей. Тағы бір бу есегі Калифорния штатының Фельтон қаласындағы Роаринг Камп теміржолдар саябағында сақталған. Тағы бір бу есегі олардың Жабайы батыс алтын кен орны тақырыбындағы теміржолдарында Леголанд Биллундте сақталған. 2009 жылдың 1 тамызында Британдық Колумбиядағы Порт-Альбернидегі Маклин Милл ұлттық тарихи орнында Steam Donkey ресми түрде ашылды. Қазір Солтүстік Америкада коммерциялық мақсатта пайдаланылатын жалғыз бу есегі. Бұл жағдайда, өте жоғары өрт қаупіне байланысты, есектің көрсетілімдері жүргізілмеді, бірақ есектің алдыңғы сынақ жүрісімен тартылған бұршақтар (және жүк көлігіне тиеліп) Маклин Миллдің диірменге тасталды, бұл Солтүстік Америкада онжылдықтар бойы алғашқы бумен жұмыс істейтін коммерциялық ағаш кесу операциясы болды. Бұл машина 1965 жылы Р. Б. Маклин бумен жұмыс істейтін Маклин диірменін жапқаннан кейін де жұмыс істей берді. Ол 1972 жылға дейін жұмыс істеді және сол жерде тасталды. Ол 1986 жылы Alberni Valley Industrial Heritage Society Expo 86 үшін қалпына келтірілді және жақында McLean Mill-де коммерциялық пайдалануға қайта сертификатталды. Орман иеленуші Island Timberlands (Brookfield Asset Management компаниясына тиесілі) компаниясымен келісімдер жасалған, олар McLean Mill айналасындағы ағаштар мен ағаштарды кесу, өңдеу және сату үшін. Кең бетті бу есегі (боланың ені кейінгі машиналардағыға қарағанда үлкен болғандықтан осылай аталады) 1980-жылдардың басынан бері Орегон штатының Тилламок қаласындағы Тилламок округі пионерлер музейінде жұмыс істейді. Бұл есекті 1900-ші жылдардың басында Пьюджет Саунд темір және болат зауыты өндірген, бірақ 1952 жылы Рейгер отбасы өздерінің жерлерін ағашпен кесуді аяқтаған кезде орманға тастап кетті. 1979 жылдан 1981 жылға дейін бу есегі құтқарылып, қалпына келтірілді. Нед Ригер отбасы оны Пионер мұражайына сыйға тартты және ол мұражай аумағында қойылған. Балық аулау желілері мен ауларды сүйрейтін "теке" деп аталатын тік бу капистаны Нидерландының тарихи портындағы Бальдер мұражайлық балық аулау кемесінде сақталған. Тағы бір бу есегі Колорадо штатының Гранд-Лейк маңындағы Индиан Пикс даласындағы Монарх-Лейк-Люптың Арапахо-Пасс-Трейл # 6 жолында орналасқан. Бұл бу есекті қазір тасталып кеткен және су батып кеткен Монарх қаласы таудың жағалауынан бұршақ жинау үшін қолданған.
A functioning steam donkey is on display and occasionally operated at Fort Humboldt State Historic Park in Eureka, California. A non functioning steam donkey accompanied by a plaque explaining the history of the machine is on permanent display at Grizzly River Run, an attraction at Disney California Adventure Park. Another collection of steam donkeys is located at the Point Defiance Park, Camp 6 Logging Museum located in Tacoma, Washington. The collection includes various steam donkeys, including one of the last very large ones built, and others at various stages of restoration. Another steam donkey is on display along an interpretive trail at the Sierra Nevada Logging Museum in Calaveras County, California, an indoor open air museum about the Sierra Nevada logging industry and history. Another steam donkey is preserved at Roaring Camp Railroads park in Felton, California. Another steam donkey is preserved at Legoland Billund on their Wild West gold mine themed railroad. On August 1, 2009, a Steam Donkey was officially unveiled at McLean Mill National Historic Site in Port Alberni, British Columbia. It is now the only commercially operating steam donkey in North America. On that occasion, due to extreme fire risk, demonstrations of the donkey were not performed, but the logs hauled by previous test runs of the donkey (and had been loaded onto a truck) were dumped into the McLean Mill millpond, representing the first steam powered commercial logging operation in North America in decades. This machine continued to operate after R. B. Mclean shuttered the steam powered McLean Mill site in 1965. It ran until 1972 and was abandoned on site. It was restored by the Alberni Valley Industrial Heritage Society in 1986 for Expo 86 and, more recently, was re certified for commercial use at McLean Mill. Agreements have been made with forestland owner Island Timberlands (owned by Brookfield Asset Management) to log, mill, and sell trees and lumber from the surroundings of McLean Mill. A wide face steam donkey (called that because the width of the drum is greater in proportion to that in later machines) has been operational at the Tillamook County Pioneer Museum in Tillamook, Oregon, since the early 1980s. Manufactured by the Puget Sound Iron & Steel Works in the early 1900s, this donkey was abandoned in the woods when the Reiger family finished logging their land in about 1952. The steam donkey was rescued and restored from 1979 to 1981. It was donated to the Pioneer Museum by the Ned Rieger family and has been on display on the Museum grounds. A vertical steam capstan called "donkey" for hauling fishing lines and nets is preserved on the museum fishing vessel Balder in the historic harbour of Vlaardingen (near Rotterdam), the Netherlands. Another steam donkey is located on the Monarch Lake Loop in the Indian Peaks Wilderness near Grand Lake, Colorado on Arapaho Pass Trail #6. This steam donkey was used by the, now abandoned and flooded, town of Monarch to harvest logs from the mountain sides.