Кіріспе

Қучан (قوچان;) – Иранның Разави Хорасан провинциясының Қучан ауданындағы орталық ауданда орналасқан қала. Бұл қала сонымен қатар аудан мен аудан орталығының әкімшілік орталығы болып табылады. Қучан көршілес Түрікменстанның астанасы Ашхабад шекаралық қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 97 км қашықтықта жатыр. 2006 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 25 066 шаруашылықта 96 953 адамды құрады. 2011 жылғы келесі санақ 29 438 шаруашылықта 103 760 адамды тіркеді. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша 30 099 шаруашылықта 101 604 адам тұрады. Қучан қаласы тарихи орналасуымен және 140 тарихи ескерткіштерімен, сондай-ақ 32 ескерткіштің ұлттық ескерткіштер тізіміне енгенімен және 20 тартымды туристік аймағымен ерекшеленеді. 1747 жылдың 20 маусымында Надир шах Хорасандағы Қучан қаласында қаза тапты. Бұл қала атақты ғалымдар, мистиктер, ойшылдар, ақындар және батырларды дүниеге әкелді. Жафар Ғоли Зангли, Нои Хабушани және Ахмад Вафадар сияқты батырлар Аббас Занди мен Ғоламреза Тактиді жеңіп, үш рет қатарынан ұлттық чемпионатта күрес белдеуін жеңіп алды.

Елдің халқы мен әкімшілік бөлінісі

Қушан қаласы ескі Қушаннан 10 км қашықтықта орналасқан. Мәшһадқа дейінгі қашықтығы шамамен 130 км, Баджгиранға (Иран-Түрікменстан шекарасы) – 84 км, Түрікменстанның орталығы Ашхабадқа – 118 км. Қаланың екі маңызды бөлігі бар: орталық бөлігі және салық жинаушылар бөлігі. 2016 жылғы халық және тұрғын үй санағы мәліметтері бойынша, қала халқы 100 604 адамды құрайды (30 099 шаңырақта). 1316 жылдан бастап, ұлттық-әкімшілік бөлінісінің алғашқы заңы бекітілгеннен кейін, Қушан Бойнурд, Биржанд, Сабзевар, Гонабад, Мәшһад және Торбат-е Хейдарие қалаларымен бірге Үлкен Хорасанның жеті провинциясының бірі ретінде мойындалды.

Тоғызыншы провинция

Тоғызыншы провинция – 1915 жылғы қаңтарда елді әкілшілік-аумақтық бөлу туралы заңға түзетулер енгізілуімен Иранның 10 провинциясының бірі ретінде белгіленген. Бұл провинцияға Кучан, Сабзевар, Гонабад, Божнурд, Биржанд, Торбат-Хайдарие және Машхад (провинцияның астанасы) қалалары кірген.

Қаланың кеңейуі

1895 жылы, өткен жылғы жер сілкінісінен кейін, қазіргі қала ескі қаладан 12 км қашықтықта Зафранлу тайпасының басшысы Мұхаммед Насер Хан Шоа Аль-Даула және орыс инженерлерінің көмегімен салынды. Бірінші Пахлави кезеңінде Кучанда немістер астық сақтаушы ғимарат, су көзі және аркалы көпір (Атрак көпірі) салды.

География

Қушан Иранның солтүстік-шығысында, Разави Хорасан провинциясында, Шах-Жахан тауларының солтүстігінде, теңіз деңгейінен 1149 метр биіктікте орналасқан. Ол Түрікменстанмен шекарадан оңтүстікке қарай жатыр. Қушан 125 км оңтүстік-шығыстағы Машхадқа және 100 км солтүстіктегі Түрікменстанға автомобиль жолы арқылы байланысты. Қушан көптеген жер сілкіністерінен зардап шекті, және 1895 жылы болған тағы бір жер сілкінісінен қирағаннан кейін қала бастапқы орналасқан жерінен шамамен 10 км шығысқа көшірілді.

Климат

Кюшанның суық, жартылай шөлейтті климаты бар (BSk).

Тарих

Тарихи жазбаларда былай делінген: «Асак» – Парт деп аталатын Хорасан ауылының немесе таудың атын білдіретін қала. Оның негізін қалаушы – Ашк Аол. Парфтардың ең көне астанасы қазіргі Қоқан аймағындағы Астака немесе Ареска деп аталатын жерде болды. Асак және Ареска аттарынан кейін, Стю және Стуа деп аталды. Ашқан әулетінің мекені Асак қаласы болды, осыдан шыққан атау Ашак, Аршак, Ашк, Ашқан болып өзгерді. Дарий I өзінің жазуында Парт-Розаны Зарнка мен Гератпен, ал Лут шөлінде орналасқан Саргартты Горганмен байланыстырады. Бұл провинцияның батыстан шығысқа дейінгі ұзындығы 480 км, ені 200 км, ал Парттың негізгі ауданы 96 000 шаршы километрді құрайды. Бұл аймақ үш тау жотасымен қоршалған: Даман-Кух немесе Акрад таулары, олардың жотасы Хорезм шөліне дейін созылады, «іс жүзінде, солтүстік тау тізбегі», ортадағы Аладаг және Мираби, Оңтүстікте жалғасатын Ягтай таулары немесе Жовин таулары. Ашк өзінің патшалығын алғаш рет Асак қаласында және қазіргі Құшанның маңында жариялады. Нильсон екі рет Антиох II-ге дейін Парфияны билеген Андрагорастың осы жүзімді бақта өлтірілгенін, ал Арсасистің Этрак аңғарындағы Құханға жақын орналасқан Асак деген қалада патша тағына отырғандығын жазған. Хо Феман Астаоин мемлекетіндегі Асак қаласының мәңгілік отты, оның қатысуымен Парфян әулетінің негізін қалаушы Аршак патшалық таққа көтерілді, Азербарзин Мәһрдің отты сияқты, өйткені бұл оттың орны Сасанидтер кезеңінде Асак қаласының жанында болды. [8]

Қазіргі Остадта (Қоқанның аудандарының бірі), жергілікті тұрғындардың айтуынша, Хосров Парвиздің шеберлігінің арқасында Остад атауы берілді, ал Могадиси Хасан әл-Тақсимде де олардың шеберлігі туралы айтылған. Мұнда Аташғах деген атау бар, ол көптеген күлдің бар екендігін растайды, және жан-жақты зерттеу жүргізілуі керек, себебі бұл атақты Аташкадамен бірдей орын болуы мүмкін, уақыт оның іздерін жойды. Альферофен Готшмид Астаунды, оның ішінде Қоқан қаласын да қамтиды, Ашқан кезеңінің он сегіз сатраптарының бірі ретінде қарастырады және қазіргі Хобушанды оның қалаларының бірі ретінде қарастырады. Осы қалада 249 жылы Перті Аршак тайпасы өлтірілді, ал М патша болып сайланды.