Кіріспе

Органикалық химиялық реакция

Клеменсен редукциясы – мырыш амальгамасы және концентрацияланған тұз қышқылы (HCl) қолданып кетондарды немесе альдегидтерді алкандарға дейін тотықсыздау ретінде сипатталатын химиялық реакция. Бұл реакция дат-американдық химик Эрик Кристиан Клеменсеннің құрметіне аталған. Клеменсен редукциясының жағдайлары, әсіресе Фридель-Крафтс ацилдеуінен пайда болатын арил алкил кетондарын тотықсыздау үшін тиімді. Фридель-Крафтс ацилдеуінен кейін Клеменсен редукциясын жүргізу, арендерді алкилдеудің классикалық әдісі болып табылады.

Механизм

Реакция 1914 жылы алғаш рет ашылғанына қарамастан, Клеменсеннің тотығуын азайтуының (редукциясының) механизмі әлі күнге дейін толыққанды түсініксіз. Реакцияның гетерогенді табиғатына байланысты, оның механизмін зерттеу қиын, және тек бірнеше ғылыми еңбек жарияланған. Механизмдік ұсыныстар көбінесе органоцинк аралықтарын, кейде мырыш карбендерін, жекеленген түрінде немесе мырыш металл бетіне байланысқан органикалық фрагменттер ретінде қарастырады. Брюстер тотығудың (азаюдың) металл бетінде жүру мүмкіндігін айтқан. Карбонилді қосылыстың құрамына немесе реакцияның қышқылдығына қарай, қосылыс металл бетіне адсорбцияланғаннан кейін көміртегі-металл немесе оттегі-металл байланысы қалыптасуы мүмкін.

Қолдану

Жоғары симметриялы көмірсутек қосылыстары әдемі құрылымы мен потенциалды қолданыстарына байланысты көп қызығушылық тудырды, бірақ синтездегі қиындықтар әлі де сақталып тұр. Сузуки және авторлар Клеменсен тотығуын пайдаланып дибарреланды, көмірсутек қосылысының бір түрін синтездеді. Олар екіншілік спирт SN1 реакциясына түсіп, хлорид түзеді деп болжады. Содан кейін, цинктің артық мөлшері хлоридті тотықтырды. Маңыздысы, реакция екі кетонды, спиртті және метоксикарбонил тобын тиімді түрде тотықтырып, қосалқы өнімдердің пайда болуын болдырмады, нәтижесінде өнімнің жоғары шығымы (61%) алынды. [[Файл:Баррелан синтезі. png|центр|thumb|424x424px|Схема 3: Дибаррелан синтезі
центр|thumb|355x355px|Схема 4: Клеменсен тотығуын қолдана отырып, холестан-3-онды холестанға дейін тотықтыру.

Проблемалар мен баламалы тәсілдер

Клеменсенді қайтару үшін субстрат реакцияның күшті қышқылдық ортасына төзімді болуы керек (37% HCl). Бірнеше балама жол бар. Вольф-Кишнер қайтаруы қышқылға сезімтал, бірақ күшті сілтілерге тұрақты субстраттарды қайтаруға болады. Рани никелінің қатысуында гидрогенолизге тұрақты субстраттар үшін екі кезеңді Мозинго қайтару әдісі қолданылады.