Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәрілік заттардың адам ағзасына (немесе кез келген басқа организмнің ағзасына) тигізетін әсері фармакодинамика деп аталады, ал организмнің дәрі-дәрмектерге жауабы фармакокинетика деп аталады. Адам ағзасына енген дәрілік заттар белгілі бір рецепторларды, иондық каналдарды қозуға, ферменттерге немесе тасымалдаушы ақуыздарға әсер етуге бейім. Осының нәтижесінде, олар адам ағзасында нақты бір реакцияны тудырады. Рецепторларға тигізетін әсеріне қарай, дәрілік заттардың 2 түрі бар:
The action of drugs on the human body (or any other organism's body) is called pharmacodynamics, and the body's response to drugs is called pharmacokinetics. The drugs that enter an individual tend to stimulate certain receptors, ion channels, act on enzymes or transport proteins. As a result, they cause the human body to react in a specific way. Based on drug action on receptors, there are 2 different types of drugs:
Агонисттер – олар рецепторларды қозады және белсендіреді.
Антагонисттер – олар агонисттердің рецепторларды қозуын тоқтатады.
Agonists – they stimulate and activate the receptors
Antagonists – they disable the agonists from stimulating the receptors
Рецепторлар белсендірілгеннен кейін, олар тікелей ағзада белгілі бір жауапты тудырады немесе нақты бір жауапты қозу үшін гормондардың және/немесе басқа да эндогендік заттардың ағзада бөлінуін қозғайды.
Once the receptors are activated, they either trigger a particular response directly on the body, or they trigger the release of hormones and/or other endogenous drugs in the body to stimulate a particular response.
Ионикалық облигациялар
Негізінен қарама-қарсы зарядтардың тартылуы арқылы жүзеге асады; мысалы, протонталған амино (салбутамолда) немесе төртіншілік аммоний (мысалы, ацетилхолин) және диссоцияланған карбоксил тобы арасында. Сол сияқты, препараттағы диссоцияланған карбоксил тобы рецептордағы амино топтарымен байланыса алады. Бұл типтегі байланыс өте күшті, және атомдар арасындағы қашықтыққа кері пропорционалды түрде өзгереді, сондықтан ол үлкен қашықтықтарда да әсер ете алады. Катион π өзара әрекеттесулерін де иондық байланыс ретінде қарастыруға болады. Бұл типтегі өзара әрекеттесу катионның, мысалы ацетилхолиннің, рецептордың ароматикалық тобындағы теріс π байланыстарымен өзара әрекеттескенде пайда болады. Иондық диполь және диполь-диполь байланыстары ұқсас өзара әрекеттесулерге ие, бірақ олар иондық байланыстарға қарағанда күрделірек және әлсіз.
Mainly occur through attractions between opposite charges; for example, between protonated amino (on salbutamol) or quaternary ammonium (e. g. acetylcholine), and the dissociated carboxylic acid group. Similarly, the dissociated carboxylic acid group on the drug can bind with amino groups on the receptor. This type of bond is very strong, and varies with the inverse of the distance between the atoms so that it can act over large distances. Cation π interactions can also be classified as ionic bonding. This type of interaction occurs when a cation, e. g. acetylcholine, interacts with the negative π bonds on an aromatic group of the receptor. Ion dipole and dipole dipole bonds have similar interactions, but are more complicated and are weaker than ionic bonds.
Сутекті байланыстар
Сутек атомдары мен полярлы функционалдық топтар (мысалы, гидроксил [OH] тобы) арасында шағын, бірақ маңызды тартылыс бар. Бұл сутекті байланыстар тек қысқа қашықтықта ғана әсер етеді және функционалдық топтардың дұрыс бағытталуына байланысты. Рецепторлар денедегі барлық жасушаларда орналасқан. Бірдей рецептор әртүрлі органдарда, тіпті әртүрлі тіндер түрлерінде де болуы мүмкін. Сонымен қатар, бірдей агонистке жауап ретінде әртүрлі әсерлер тудыратын рецепторлардың әртүрлі субтиптері бар. Мысалы, гистамин рецепторларының екі түрі бар: H1 және H2. H1 субтипі рецепторының белсендірілуі тегіс бұлшық еттердің жиырылуына себеп болады, ал H2 рецепторының белсендірілуі асқазан секрециясын күшейтеді. Дәрілік заттардың ерекшелігі осы құбылысқа байланысты туындайды. Әрине, дәрілік заттар тек рецепторларға ғана емес, сонымен қатар иондық каналдарға, ферменттерге және жасушалық тасымалдаушы ақуыздарға да әсер етеді. Бұл сутекті байланыстар иондық байланыстардан гөрі күшті.
There is a small but significant attraction between hydrogen atoms and polar functional groups (e. g. the hydroxyl [ OH] group). These so called hydrogen bonds only act over short distances, and are dependent on the correct alignment between functional groups. Receptors are located on all cells in the body. The same receptor can be located on different organs, and even on different types of tissues. There are also different subtypes of receptor which elicit different effects in response to the same agonist. For example, there are two types of histamine receptor: H1 and H2. Activation of the H1 subtype receptor causes contraction of smooth muscle, whereas activation of the H2 receptor stimulates gastric secretion. It is this phenomenon that gives rise to drug specificity. Of course, drugs do not only act on receptors: they also act on ion channels, enzymes, and cell transporter proteins. These hydrogen bonds are so powerful than the ionic bonds.
Дәрілік молекулалардың пішіні дәрілік заттардың әсеріне қалай әсер етеді
Молекулалардың пішіні туралы сөйлескенде, биохимиктер ең басты назарды дәрілік заттардың үш өлшемді құрылымына аударады. Белгілі бір дәрінің көптеген изомерлері болады, және әрқайсысының өзіндік әсері бар. Изомерлердің өзгешелігі дәрі нені белсендіретініне ғана емес, сонымен қатар әр дәрінің тиімділігіне де өзгеріс енгізеді.
When talking about the shape of molecules, biochemists are mainly concerned with the three dimensional conformation of drug molecules. There are many isomers of a particular drug, and each one will have its own effects. Differences in isomer affect not only what the drug activates, but also changes the potency of each drug.
Есірткілердің ерекшелігі
Дәрілік компаниялар белгілі бір рецепторлармен ғана әрекеттесетін дәрілерді жасауға көп күш жұмсайды, себебі арнайы емес дәрілер көптеген қосымша әсерлерге алып келуі мүмкін. Мысалы, эндогенді препарат ацетилхолин (АХ). АХ парасимпатикалық жүйке жүйесі арқылы мускарин рецепторларын, ал нейромискулярлық жүйе арқылы никотин рецепторларын белсендіреді. Дегенмен, мускарин және никотин қосылыстары екі рецептордың біреуімен басымдықпен әрекеттесе алады, бұл оларға АХ екеуін де белсендіретін кезде, тек бір жүйені ғана белсендіруге мүмкіндік береді.
Drug companies invest significant effort in designing drugs that interact specifically with particular receptors, since non specific drugs can cause more side effects. An example is the endogenous drug acetylcholine (ACh). ACh is used by the parasympathetic nervous system to activate muscarinic receptors and by the neuromuscular system to activate nicotinic receptors. However, the compounds muscarine and nicotine can each preferentially interact one of the two receptor types, allowing them to activate only one of the two systems where ACh itself would activate both.