Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сингапурлық адвокат Ква Гек Чоо (; 21 желтоқсан 1920 – 2 қазан 2010) – Сингапурлық заңгер. Ол Сингапурдың негізін қалаушы премьер-министрі Ли Куан Юдың әйелі және Ли Сянь Лун, Ли Сянь Яң және Ли Вэй Лингтің анасы болды. Ол Lee & Lee заң фирмасының құрылтайшысы және серіктесі болды, сондай-ақ 1959 жылдан 1990 жылға дейін Сингапур премьер-министрінің жұбайы қызметін атқарды.
Singaporean lawyer
Kwa Geok Choo (; 21 December 1920 – 2 October 2010) was a Singaporean lawyer. She was the wife of Lee Kuan Yew, the founding prime minister of Singapore and the mother of Lee Hsien Loong, Lee Hsien Yang and Lee Wei Ling. She was the co founder and partner of law firm Lee & Lee and took the role as the spouse of the Prime Minister of Singapore between 1959 and 1990.
Өмірбаян
Ква – Oversea Chinese Bank-тың бұрынғы бас директоры және Сингапур қалалық комиссары Ква Сиу Тидің қызы. Оның әкесі жағынан Тонганездік тегі болған, анасы – Teochew тайпасынан шыққан. Ква методист қыздар мектебінде, Раффлс институтында және Раффлс колледжінде оқыды, сондай-ақ Малайяның королева стипендиясын алған. Ли Куан Юдің естеліктерінде айтылғандай, 1939 жылы Ква мен Ли Раффлстегі үздік студенттердің қатарында болды, емтихан нәтижелері бойынша көбінесе бірінші және екінші орындарды иеленді. Жапон оккупациясы кезінде оқу үзіліске ұшырағанына қарамастан, олардың қарым-қатынасы жалғасты. Соғыстан кейін Ква 1946 жылы Раффлс колледжінде оқуын жалғастырды, ал Ли заңгерлік білімін алу үшін Кембридж университетіне Сингапурдан кетті. Ли оның өтінішін қабылдағаннан кейін, Ква 1947 жылы Гиртон колледжіне қабылданды, Ли оны «өте дарынды, менің өзімнен де ақылды қыз» деп сипаттаған. Ол келесі жылы адвокаттық құқық алды. Сингапурға оралғаннан кейін 1951 жылы Колония адвокатурасына қабылданды. Ква 1947 жылы Лондонда Лимен құпия түрде үйленді, содан кейін 1950 жылдың 30 қыркүйегінде Сингапурда қайтадан неке қиды. Олардың екі ұлы – Ли Сянь Лун мен Ли Сянь Ян, және бір қызы – Ли Вэй Линг болды. Оның інісі Ква Сун Би Денсаулық сақтау министрлігінде тұрақты хатшы болып қызмет етті. Оның үш әпкесі болды: Мефодист қыздар мектебінің мұғалімі Чья ханым; Yong Nyuk Lin-нің әйелі Yong ханым; және Мефодист қыздар мектебінің мұғалімі Эрнаст Лау ханым. 1955 жылдың 1 қыркүйегінде Ква Ли Куан Ю және Денис Ли Ким Юмен бірге Lee & Lee заң фирмасын құрды. Ква мүліктік құқық және заңдық құжаттарды дайындаумен айналысты. 1987 жылы серіктестіктен зейнетке шықты, бірақ одан кейін кеңесші ретінде қызметін жалғастырды. Ли премьер-министр және аға министр болып тұрған жылдары Ква күйеуімен бірге жиі көрінетін, әсіресе дипломатиялық сапарларда және басқа елдердің сыртқы істер министрлерімен кездесулерде. 2008 жылдың мамыр және маусым айларында екі рет инсульт алғаннан кейін, төсекке жатып, сөйлей алмайтын синдромға ұшырады, бірақ есін сақтап, сөйлеуді түсіне алды.
Kwa was the daughter of Kwa Siew Tee, former general manager of Oversea Chinese Bank and Singapore Municipal Commissioner who was a Tong'anese on his paternal side who also had a Teochew mother, and Wee Yew Neo, Geok Choo's Teochew mother was from Shantou. Kwa attended the Methodist Girls' School, Raffles Institution and Raffles College, and was a Queen's Scholar of Malaya. According to Lee Kuan Yew's memoirs, by 1939, Kwa and Lee were both top students in Raffles, often coming first and second in exams. They continued their courtship during the Japanese occupation when their studies were disrupted. After the war, Kwa resumed her studies at Raffles College in 1946 while Lee left Singapore to pursue his law degree at the University of Cambridge. Kwa was admitted to Girton College in 1947, after Lee petitioned for her, saying she was "a very bright girl, brighter than I was". and was called to the bar in the subsequent year. She returned to Singapore and was admitted to the Colony Bar in 1951. Kwa married Lee in secret in London in 1947 and then remarried in Singapore on 30 September 1950. They had two sons – Lee Hsien Loong and Lee Hsien Yang – and a daughter – Lee Wei Ling. Her brother, Kwa Soon Bee, served as a Permanent Secretary in the Ministry of Health. She had three sisters: Mrs Cheah, a teacher at Methodist Girls' School; Mrs Yong, the wife of Yong Nyuk Lin; and Mrs Earnest Lau, who was also a teacher at Methodist Girls School. On 1 September 1955, Kwa founded law firm Lee & Lee with Lee Kuan Yew and Dennis Lee Kim Yew. Kwa practised conveyancing and legal draftsmanship. She retired from partnership in 1987 but stayed on as a consultant thereafter. During Lee's years as Prime Minister and Senior Minister, Kwa was frequently seen with her husband, especially on diplomatic trips and meetings with other foreign ministers. After suffering two strokes in May and June 2008, she was bedridden and developed locked in syndrome, being unable to speak, but remained conscious and able to understand speech.
Азаматтық және саяси жұмыс
Ква Халықтық іс-қимыл партиясының (ПАП) негізін қалаушы мүшесі болды және ПАП Конституциясын жасауға көмектесті. Ол 1959 жылғы сайлаулардан бұрын Radio Malaya радиосында ПАП-тың әйелдер саясаты жөнінде алғашқы саяси сөзін сөйледі, әйелдерге тең еңақы төлеуді және моногамдық некелерді қолдады. Ол күйеуінің саяси мансабы бойында көбінесе назардан тыс қалды. Сингапур Малайзия Федерациясынан бөлінген кезде Ква Малайзияның Джохор штаты мен Сингапур арасындағы су туралы келісімдерге кепілдік беру мақсатында Бөліну келісімінің баптарын жазды. Бұл кепілдік Малайзия Федералдық Конституциясына түзету енгізу арқылы іске асырылды. Ква Сингапурдағы әйелдер құқығын қорғау ісінде де бастамашы болды. Ол отбасылық жоспарлау мәселелері туралы сөз сөйледі және әйелдерге құқықтық қорғау көрсетуді қолдады. Чан Чой Сионг сияқты басқа әйелдер-белсенділермен бірге Кваның ұсыныстары әйелдердің заңдық құқықтарын жақсарту және қорғауға бағытталған 1961 жылғы Әйелдер хартиясына енгізілді.
Kwa was a founding member of the People's Action Party (PAP) and helped to draft the PAP Constitution. She made her first political speech on Radio Malaya on PAP's policy on women before the 1959 elections, advocating equal pay for women and for monogamous marriages. She mostly stayed out of the political limelight throughout her husband's career. When Singapore separated from the Malaysian Federation, Kwa drafted the clauses in the Separation Agreement for the guarantee of the water agreements between the Malaysian state of Johor and Singapore. This guarantee was done via an amendment to the Federal Constitution of Malaysia. Kwa was also a pioneer advocate of women's rights in Singapore. She spoke on family planning, and supported legal protection for women. Together with other women's activists such as Chan Choy Siong, Kwa's suggestions were included into the landmark 1961 Women's Charter, which sought to improve and protect the legal rights of women.
Мұра
2011 жылы Сингапур менеджмент университеті жаңа заң кітапханасын, жаңа ғалымдар бағдарламасын және үздік заң түлектеріне берілетін сыйлықты Кваның есімімен атады. Сол жылы Сингапур Ұлттық университеті оның құрметіне мүлік құқығы саласындағы профессорлық лауазым, арнайы қонақтар бағдарламасы, стипендиялар мен шәкіртақылар тағайындады. Наньян қыздар гимназиясы да Ю Цзи кітапханасында Кваның бюстін ашты, бұл кітапхана оның есімімен аталған. Оның бітірген мектебі – Методист қыздар мектебі 2011 жылы жаңғыртудан кейін аудиториясын оның құрметіне атады. Сингапурдың Перанакан мұражайы қазір Кваның адвокаттық паригін үшінші қабатта көрсетеді.
In 2011, the Singapore Management University named its new law library, a new scholars programme and a top law graduate award after Kwa. In the same year, the National University of Singapore established a professorship in property law, a distinguished visitors programme, bursaries and scholarships in her honour. Nanyang Girls' High School also unveiled a bust of Kwa at its Yu Zhi Library, which is named after her. Her alma mater, the Methodist Girls' School, named their auditorium in her honour after it was refurbished in 2011. Singapore's Peranakan Museum currently displays Kwa's barrister wig on its third floor.
Мәдени суреттер
2011 жылы бұрынғы «Қиыр Шығыс экономикалық шолу» комиксінің авторы Морган Чуа Ква Гек Чооға (1920–2010) арналған «Ква Гек Чооның естелігі» атты эскиздер мен саяси карикатуралар жинағын жариялады. 2014 жылдың қазан айында Сингапурдың Мадам Тюссо мұражайында Ква мен Ли Куан Ю екі жүрек пішіндес қызыл гүлдер фонында бірге отырған күлімдеген балауыз мүсіндері таныстырылды. Мүсіндер Кваның немересі Ква Ким Лидің 2008 жылы Ғашықтар күнінде Сентосада түсірген суретіне сүйенген. Сол айда «Мәдени медальон» иегері Тан Свэй Хиан Ква мен Ли Куан Юдың «Жұбайлар» атты суретін аяқтады. Сурет салуға бес жыл кеткен бұл картина 2013 жылы өрттен шала зақымдалды. Сурет Ква мен Лидің жастық шағын бейнелейді, ол 1946 жылы Кембридж университетінде түсірілген жұптың қара-ақ суретіне негізделген, ал фондық бөлігінде Танның Кваның естелігіне арналған өлеңі бар. Тан: «Мен әрқашан [Ква ханымды] өте зиялы және қабілетті болғанына қарамастан, қарапайым және адал әйел деп есептедім» деді. «Жұбайлар» суреті 2017 жылы Сингапур Ұлттық кітапханасына сыйға берілді және Виктория көшесіндегі Ұлттық кітапхана ғимаратында қойылды. 2022 жылы Toy Factory Productions компаниясы «Мадам Ква Гек Чоо» атты пьесаны қойды, онда Тан Руй Шан Ква рөлін сомдады.
In 2011, former Far Eastern Economic Review comic artist Morgan Chua released In Memory of Kwa Geok Choo (1920 2010), a book of sketches and political cartoons in tribute to her. In October 2014, the Madame Tussauds Singapore museum unveiled wax figures of Kwa and Lee Kuan Yew seated and smiling together against a backdrop of red flowers formed in the shape of two hearts. The statues were created based on a photograph that was taken by Kwa's niece, Kwa Kim Li, of the pair on Valentine's Day in 2008 at Sentosa. In the same month, Cultural Medallion recipient Tan Swie Hian completed a painting of Kwa and Lee Kuan Yew entitled A Couple. The painting, which took Tan five years to complete, was partially damaged by a fire in 2013. It depicts Kwa and Lee in their youth, is based on a 1946 black and white photograph of the couple in the University of Cambridge, and incorporates in its background Tan's poem written in memory of Kwa. Tan said, "I have always felt [Madam Kwa] was a great woman who, despite her intelligence and capability, was also a humble and dedicated wife." A Couple was donated to the National Library of Singapore in 2017 and is displayed at the National Library Building in Victoria Street. In 2022, Toy Factory Productions produced a play, Madam Kwa Geok Choo, a monologue where Tan Rui Shan portrayed Kwa.