Кіріспе

Төменгі Саксониядағы, Германиядағы император сарайы, шипажай қаласы.

Гарцбург, сондай-ақ "Ұлы Харц сарайы" (Große Harzburg) деп те аталады, бұрынғы император сарайы. Ол Германияның Төменгі Саксония штатындағы Гослар округінің Бад-Харцбург шипажай курортына көрінетін Харц тауларының солтүстік-батыс шетінде орналасқан. 1065-1068 жылдары Германия королі Генрих IV-нің бұйрығымен салынған, 1073-1075 жылдардағы Саксон көтерілісі кезінде қиратылып, бір ғасырдан кейін император Фредерик Барбаросса және оның Вельф мұрагері Отто IV тұсында қайта салынды. Отто IV 1218 жылы осы жерде қайтыс болды. Кейіннен қарақшылардың бекінісі ретінде пайдаланған бұл тау сарайы ғасырлар бойы қирап, урандыға айналды. Бүгінде ол көбінесе жоғалып кетті, тек негіз қабырғаларының және мұнаралардың қалдықтары мен сарай құдығы ғана сақталған.

Этимология

1071 жылы Hartesburg деп еске алынған қамалдың (Burg) атауы Орта төменгі неміс тілінде Hart деп аталған Харц тауларынан шыққан, және бұл атау "тау орманы" деген мағынаны білдіретін hardt сөзімен байланысты болуы мүмкін. Сондықтан, Харцбургті "Харц қамалы" деп аударуға болады.

Орналасқан жері

Гроße Харцбург құламалары шипажай қаласының үстінде және Радау аңғарынан жоғары, Großer Burgberg төбесінде орналасқан. Төбеге Burgberg канат жолы арқылы жетуге болады және солтүстік-батыстағы Kleiner Burgberg көршілес шыңынан, Солтүстік Харц тауалды аймағынан, Харли төбе жотасынан және алыс Солтүстік Германия жазығына дейін тамаша көрініс ашылады. Оңтүстікке қарай көрініс Harz ұлттық паркіндегі тығыз орманды таулар мен Броккен массивіне дейін созылады. Großer Burgberg төбесіндегі қабырғалардың қалдықтарына қоғамдық қол жеткізілім бар. Қамалдың жоспары және оның қалдықтары орналасқан жердегі ақпараттық тақталарда түсіндірілген. Онда екі түрлі bergfried болған; шаршысы қазіргі уақытта ішінара қайта жаңартылған (суретке қараңыз). Бір қызықты ерекшелігі – қамал кешенін шығыс және батыс қанаттарына бөліп, оларды заманауи тас көпірмен байланыстыратын тасқа қазылған кең ор. Қамалдың құдығы жақын орналасқан Sachsenbrunnen – орман ішіндегі жабық бұлақтан ауыз суын алған. Орта ғасырларда су бірнеше жүз метрлік ағаш құбырлар арқылы тасымалданған. Қамал алабының солтүстік жиегіндегі көрініс орны 1877 жылы неміс Kulturkampf кезінде канцлер Отто фон Бисмарктің құрметіне және король Генрихтің Каноссаға саяхатының 800 жылдығына арнап орнатылған биік Canossa бағанасымен белгіленген. Бұрынғы қамал аумағында екі жүз жылдан астам тарихы бар Бисмарк шыршысы, 1928-1932 жылдары салынған Харц халық ертегілерінің ескерткіш залы, аталмыш құдайдың заманауи мүсіні және сонымен қатар мейрамхана орналасқан. Солтүстікке қарай, жақын маңдағы Kleiner Burgberg төбесінде «Кіші Харцбург» деп аталатын көрініс орнының қалдықтары бар, ал шығысқа қарай, жақын маңдағы Sachsenberg төбесінде бүлікші сакстардың Гроße Харцбургті қоршау үшін салған болуға мүмкін қорғанның іздері сақталған (төменде қараңыз).

Тарих

924-926 жылдары король Генрих Фулер жақын маңдағы Верла қамалында венгр шапқындарымен келісімге келген болатын. 11 ғасырда саль императоры Генрих III Гослардағы император сарайын өзінің сүйікті тұрақты мекеніне айналдырды. Алайда, ол жергілікті саксон ақсүйектері мен Биллунг герцогтарының наразылығын тудырды, себебі оның франк тегі болғанымен қатар, императорлық сарайын ұстау да қымбатқа түсті. Генрих III 1056 жылы Бодфельд қамалында қайтыс болды, ал оның ұлы, король Генрих IV 1065 жылы есейген кезде, Харц таулары маңындағы бірнеше иеліктерге талап ету арқылы саксон қақтығысын жаңартты.

Генрих IV

Генрихтің кәмелетке толмаған кезінде және анасы Агнес Поитудың регенттігі тұсында саксондық дворяндар өздерінің беделін нығайтты. 1061 жылдан бері Бавария герцогы болған Нордхайм графы Отто, тіпті 1062 жылғы Кайзерсверт төңкерісі кезінде Генрихтің ұрлануына қатысқан. Ал, 1065 жылдан 1068 жылға дейін Саксония герцогтығында қамал салудың ірі жобасы аясында Große Harzburg (Hartesburg) салынды. Саксон жеріндегі биліктің көрсетуі мақсатында салынған кеңейтілген кешенді Генрих патшаның сәулетшісі, Оснабрюк епископы Бенно II, Гослар император сарайы мен Раммельсберг кеніштерін қорғау үшін стратегиялық тұрғыдан орналастырды. Оның қабырғалары тік беткейге дейін созылып жатыр. Салынған кезде қамал бұзылмас еді. Қорғаныс қабілетіне қарамастан, қамал сонымен қатар сарайлық сипатқа ие болды. Мысалы, онда басқалармен қатар, ерекше үлкен үш бөлмелі зал мен колледж шіркеуі болды, онда Генрих көптеген қасиетті заттарды әкелді. Ол тіпті отбасылық мазар салғызды, онда бауыры Бавария герцогы Конрад II және ұлы Генрихтің мәйіті жерленді, екеуі де жас кезінде қайтыс болды. Херсфельдтік Ламберт шежірешінің айтуынша, 1073 жылдың 29 маусымында бірнеше дворяндар Гослардағы император сарайында тұратын патшаға қарсы шыққан кезде саксондық көтеріліс басталды. Генрих патшалық регалиясымен бірге Харцбург қабырғаларына қашуға мәжбүр болды. Отто Нордхайм және Халберштадт епископы Бурхард II басқарған қоршау әскерінің саны 60 000 адамға жетті, ал оның гарнизонында бар болғаны 300 сарбаз болды. Патша, аңыз бойынша, 10 тамызға қараған түні қоршалған қамалдың құдығы мен құпия жол арқылы Франконияға қашып кетті. Бастапқыда неміс князьдері патшаға көп қолдау көрсетпеді, ал 1074 жылғы Герстунген шартында ол Харцбургті қоса, қамалдарына немқұрайлы қарауға келісуге мәжбүр болды. Алайда ол шешімін кешіктірді және тек қабырғалар мен мұнараларды қиратты, ал ғимараттардың өзі сол күйінде қалды. Бірақ 1074 жылдың көктемінде Харцбург ашуланған шаруалар тарапынан тоналып, толығымен қиратылды. Колледж шіркеуі де аман қалмады, патша отбасының мазары да қорланды. Бұл оқиға кеңінен наразылық тудырды және Генрихті бүлікші сакстарға қарсы бар күшімен қайтадан шабуыл жасауға итермеледі. Осылайша, 1075 жылдың 9 маусымында бүлікшілер Лангенсальца шайқасында жеңілді. Генрих IV Харцбургке ешқашан қайтып оралмады. Инвеститура дауы кезінде ащы жауы болған папа Григорий VII қираған орынға айып салды. 1077 жылдың қаңтар айында король өзінің қауымнан шығарылуын жою үшін Каноссаға баруға мәжбүр болды.

Хоэнштауфендер мен Велфтер

Хогенштауфен императоры Фредерик I мен Велф герцогы Генрих Арыстан арасындағы қақтығыс кезінде қамалдың қайта құру жұмыстары 1180 жылға дейін жалғасты. 1076 жылдың қаңтарында Генрих Ломбард Лигасының бүлікші итальяндық қалаларына қарсы қолдауы үшін Гослар мен Раммельсберг кендерін алды. Герцог 1180 жылы тақтан алынды, бірақ Фредерик Генрихтің әскерінен Госларды қорғау қажет деп ойлады. Бұл кешенді Генрихтің ұлы, император Отто IV 1208 жылы Швабиялық Филиппен бәсекелесіп, Римнің жалғыз патшасы атанды. Келесі жылы Папа Иннокентий III оны Киелі Рим императоры етіп коронациялады, бірақ олар көп ұзамай араздасты. Папаның тыйымымен, ол 1211 жылдың қыркүйегінде Хогенштауфен әулетінен шыққан Фредерик II-нің сайлануын көруге мәжбүр болды. 1214 жылы Бувин шайқасында Франция королі Филипп II жеңіске жеткеннен кейін ол Саксонияға оралды және 1218 жылдың 19 мамырында Харцбургте қайтыс болды. Оттоның ағасы Генрих Брансвик императорлық регалияны Гогенштауфен әулетіне тапсыруға мәжбүр болғандықтан, бекініс императорлық қамал ретіндегі тікелей қызметін жоғалтты. 1222 жылы Харцбургке қайтадан castrum imperiale атағы берілді. Харцбург орнының императорлық иелігіне сүйене отырып, қамалдың императорлық бекініс ретіндегі мәні Гогенштауфен әулетінің құлауына және 1269 жылы қамал Вернигероде графтарына кепілге берілгенге дейін сақталды.

Кейінгі тарих

Келесі ғасырлар жиі иесінің ауысуымен сипатталды. 1370 жылы Люнебург мұрагерлік соғысы кезінде Вельф герцогы Отто Брансвик-Геттинген оны басып алып, Вернигероде графтарының қарсылығына қарамастан, Ханс фон Швихельдтке тапсырды. 15 ғасырдың басында Харцбург Ханс фон Швихельдттің үш ұлына ғиярат ретінде берілді, олар оны қарақшылардың қамалына айналдырып, Брауншвейк, Хильдесхайм және Хальберштадт аймақтарын тонады. Қамалдың маңызы бірте-бірте төмендеп, оның құлдырауына әкелді. 16 ғасырда қамалдың қайта құрылысы жоғары құнға байланысты жүргізілмеді. Отыз жылдық соғыс кезінде қамал бірнеше рет қолдан-қолға өтті, бірақ оның гарнизоны зардап көрмеді. Соғыс тактикасының өзгеруіне байланысты мұндай бекіністер маңызсыз болғандықтан, 1650 жылы қираған қалдықтардың қалған бөліктерін бұзу басталды. Содан бері қамалдың негізі мен құдықтан басқа ештеңе қалған жоқ. Гроссер Бургбергтің етегінде орналасқан Нейштадт қаласы 1892 жылы қамалдың атын қабылдады.