Кіріспе

Шаян тәрізділер тұқымдасы

Полихелидалар тұқымдасына соқыр, теңіз түбінде тіршілік ететін, шаянға ұқсас қосқанаттылардың отыз сегіз түрі кіреді. Олар әлемнің тропикалық, субтропикалық және қоңыржай мұхиттарында, оның ішінде Жерорта және Ирландия теңіздерінде кездеседі.

Анатомия

Polychelidae туысы келат (қақап) мүшелерінің санымен ерекшеленеді, төрт немесе бес жұптың барлығында тырнақтар болады. Осыдан полихель (көп тырнақты) және пентахель (бес тырнақты) деген ғылыми атаулары пайда болды. Периоподтардың бірінші жұбы едәуір созылған, бірақ үлгілер бетке көтерілген кезде жиі үзіліп қалады. Рострум өте қысқа немесе жоқ, көз сабақтары болғанымен, көздері жоқ. Бұл туыс креветка тәрізді жануарлардан лобстер тәрізді жануарларға эволюциялық өтудің куәсі ретінде қарастырылуы мүмкін, себебі олар лобстерлердегі дөңгелек тельсоннан өзгеше, тік тельсон сияқты бірқатар алғашқы белгілерге (плезиоморфияларға) ие.

Ашылу

Олар, көріне берік тараған және кемінде жергілікті жерлерде жиі кездесетін болса да, тек он тоғызыншы ғасырдың соңында ғана «Челленджер» экспедициясы оларды «барлық тіршілік болмаса, өмірдің осындай жоғары сатысындағы жануарлар мүлдем жоқ» деп есептелетін тереңдіктен шығарғанда табылды (Чарльз Спенс Бейт). Олардың Эрион сияқты белгілі туыстарды қамтитын Эрионоидтар қазбалық тобымен туыстығы бірден анықталды. Эрион және оның туыстары тек қазба қалдықтарынан ғана белгілі болғандықтан, соңғы рет Юра кезеңінде кездескен, бұл Полихелидтерді тірі қазбаға айналдырды. Полихелидтердің осы уақытқа дейін белгісіз болып қалу себебі – олар теңіз түбінде, көбінесе үлкен тереңдікте өмір сүреді; тұқымның тереңдік диапазоны аздан аса тереңге дейін жетеді. Сондай-ақ, күн сәулесінің мұндай тереңдіктерге жетпеуіне байланысты көру қабілетінің жоқтығы да осымен түсіндіріледі.

Қалдық деректері

Бір ғана қазба түрі белгілі, Antarcticheles antarcticus, ол Джеймс Росс аралындағы Юра кезеңінің шөгінділерінде, Принц Густав каналының жанында табылды.

Ұрықтар

Полихелидтердің дернәсілдері өте ерекше, және алғаш рет Eryoneicus деген атпен сипатталған. Қырықтан астам түрлі дернәсіл формасы белгілі, бірақ олардың азасы ғана белгілі ересек түрлерге жатқызылады.