Таяқшалар мен балқының символы

Кіріспе

Ағаш таяқтардың байланған шоғыры, кейде оның жүзі шығатын балтаны қосады. Фасс (Fasces, көпше түрі, латын сөзінен шыққан, «шоғыр» деген мағынаны білдіреді) – ағаш таяқтардың байланған шоғыры, көбінесе, бірақ әрқашан емес, жүзі шығатын балта (кейде екі балта) болады. Фасс – бұл итальяндық символ, ол этруск өркениетінде пайда болып, ежелгі Римге жеткен, онда ол римдік патшаның өкіметін, өз халқын жазалау құқығын, ал кейіннен магистраттың билігі мен құзыретін бейнелеген. Балтаның өзінің жеке және көне тарихы бар. Алғашқыда лабриспен (λάβρυς; бипеннис) байланысты, қос жүзді балта, түпнұсқасы Криттен шыққан, грек өркениетінің ең көне символдарының бірі. Фасс бейнесі қазіргі әлемде билік, заң және басқарудың символы ретінде сақталған. Фасс геральдикада жиі кездеседі: ол АҚШ Меркурий дим монетасының артқы жағында, АҚШ Өкілдер палатасының трибунасының артында және АҚШ Сенатының мөрінде бейнеленген; сонымен қатар, Италиядағы Ұлттық фашистік партияның атына негіз болды (содан фашизм термині туындаған). ХХ ғасырдың бірінші жартысында фасс пен свастика (әрбір символда өзінің ерекше ежелгі діни және мифологиялық қатысы бар) Бенито Муссолини мен Адольф Гитлердің фашистік саяси қозғалыстарымен тығыз байланысты болды. Бұл Муссолинидің белсенді түрде осы символды қолдануына және Гитлердің, нацистердің және антифашистердің екі диктаторды салыстыру арқылы Гитлерді Муссолинимен және оның символикасымен байланыстыруға бағытталған кампанияларына байланысты. ХVІ ғасырға қарай фасс аңыздарды бірлік пен үйлесімді білдіретін түсініктермен «ажырамас байланысқа» енді.

Шығу тегі

Фасес сөзі латын тілінен шыққан, жекеше түрі fascis. Бұл сөз көбінесе көпше түрінде билік белгілерін білдіру үшін қолданылады, бірақ кейде ауыл шаруашылығы контекстінде жинау немесе шоғыр үшін де қолданылуы мүмкін. Сөздің өзі үнді-еуропалық түбірден келген, ол шоғырды білдіреді. Фасестің ең ерте археологиялық қалдықтары 1897 жылы археолог Исидоро Фальчи Ветулония деп аталатын этрус поселкесінің жанындағы некропольде тапқан. Қазіргі кезде бұл жайт б.з.д. 630–625 жылдар аралығында болған деп саналады, бұл Римнің бесінші патшасы Люций Тарквиний Приск өмір сүрген дәуірмен сәйкес келеді. Этрус тегін ежелгі әдеби мәліметтер де растайды: біздің заманымыздың I ғасырының соңында өркендеген ақын Силиус Италикус Римнің көптеген билік белгілерін, атап айтқанда фасесті, курул креслосын және тога претекстасын Ветулониядан қабылдағанын айтқан. Этрус тегі туралы әңгіме Дионисий Галикарнасскийдің "Римдік ескіліктер" атты еңбегінде де қолдау тапқан.

Патшалық дәуірі

Көне рим әдебиеттерінде көне рим патшаларының қасында он екі ликтордың фасцелерді алып жүргені туралы біржақты айтылған. Дионисий, «Римдік көнеліктерде» бұл санның себебін түсіндіретін күрделі әңгіме келтіреді: оның пікірінше, бұл әдет Этрурияда пайда болған және әр букет он екі этрус қала-мемлекетінің бірін бейнелеген; он екі мемлекет бірлесіп әскери науқан жүргізгенін көрсетеді және Римнің этрус патшасы Тарквиний Прискус таққа отырғанда оған сыйға берілген. Ливий Дионисийдің әңгімесімен келіссе де, фасцелерді бірінші рим патшасы – Ромулға жатқызатын басқа бір әңгіме айтады, ол оларды қаланың негізі қаланғанда көрінген он екі құсқа сәйкес етіп таңдаған. Кейінгі әңгімелер әртүрлі түсіндірмелер берді: кейбіреулері фасцелерді Лациумнан, ал басқалары жалпы Италиядан келген деп сипаттады. V ғасырда жазған Макробий римдіктердің фасцелерді этрус мәдениетінен емес, соғыс олжасы ретінде алғанын айтады. Жалпы алғанда, б.з.д. VI ғасырында фасцелер Орталық Италия мен Этрурияда, тіпті Ливийдің айтуынша, Оңтүстік Италияда да патшалық бедел мен мәжбүрлеу билігінің кең таралған символына айналған. Көне рим әдебиеттерінде фасцелерді көбінесе ликторлар алып жүргені көрсетілген, олардың негізгі міндеті өздерінің қорғаушыларын зорлық-зомбылықтан қорғау болған. Алайда, осы әңгімелерде фасцелер тирания немесе патшалық көрсетілімдер контекстінде әлдеқайда теріс бейнеленген. Плутарх, «Публиколаның өмірінде» бірінші консул Луций Юний Бруттың ликторларға таяқпен соққы беруді және балтамен бас кесуді – фасцелердің құрамдас бөліктерін – өз ұлдарын жазалауға бұйырған оқиғаны сипаттайды, олар Тарквинийлерді таққа қайта орнатуға қастандық жасаған. Брут шайқаста қаза болғаннан кейін Публикола мәжбүрлеу үшін фасцелерді қолдануды халыққа бағынышты ету реформаларын қабылдады: консулдар сөз сөйлеген кезде халық алдында фасцелерді төмендететін, ал сот төрешісінің қатыгез жаза тағайындауына қарсы халыққа шағымдануға мүмкіндік берілетін.

Ancient Roman literary sources are unanimous in describing the ancient kings of Rome as being accompanied by twelve lictors carrying fasces. Dionysius, in Roman Antiquities, gave a complex story explaining this number: for him, the practice originated in Etruria and each bundle symbolised one of the twelve Etruscan city states; the twelve states together represented a joint military campaign and were given to the Etruscan king of Rome, Tarquinius Priscus, on his accession to the throne. While Livy concurred with Dionysius' story, he also relates a different story ascribing fasces to the first Roman king – Romulus – who selected twelve to correspond to the twelve birds which appeared in augury at the foundation of the city. Later stories gave different aetiologies: some described fasces as coming from Latium, others from Italy in general. Macrobius, writing in the 5th century AD, have the Romans taking fasces from the Etruscans as spoils of war rather than adopted by cultural diffusion. In general, it seems that by the sixth century BC, fasces had become a common symbol in central Italy and Etruria – if not also into southern Italy, as Livy implies – for royal prestige and coercive power. The ancient Roman literary record largely depicts the fasces of their time as carried largely symbolically by lictors who were present primarily to defend their charges from violence. However, the same stories depict fasces far more negatively in the context of tyrannies or regal displays. Plutarch, in his Life of Publicola, describes an incident in which Lucius Junius Brutus, the first consul, has lictors scourge with rods and decapitate with axes – components of the fasces – his own sons who were conspiring to restore the Tarquins to the throne. After Brutus' alleged death in battle, Publicola then passes reforms subordinating magisterial use of fasces for coercion to the people: consuls would lower the fasces before the people during speeches and there would be appeal to the people against a magistrate ordering capital or corporal punishment.

Республикалық кезең

Республика кезінде римдіктер магистраттың дәрежесі мен мәртебесін көрсету үшін оның ілесіндегі фасцелердің санын пайдаланды. Екі консулдың да, дәстүрлі диктаторлардың да 12 ликторы болды. Республиканың соңғы диктаторлары – Сулла бірінші болған – 24 ликтор мен фасцемен бірге жүрді. Алайда, консулдар ай сайын бастама құқығын алмастырып тұрды. Бастама құқығы жоқ консул екінші консулдың әрекеттеріне қарсы вето құқығын сақтап, бірақ оның алдынан тек акценсус, ал одан кейін фасцелері кемітілген ликторлар жүретін. Преторлар әдетте алты фасце ұстады және грек деректемелерінде осылай сипатталды. Дегенмен, кейбір ерекшеліктер де болды. Б.з.д. 197 жылдан кейін Испанияға жіберілген преторлар проконсулдық мәртебемен жіберілді және осыған байланысты он екі фасце алды. Сонымен қатар, lex Plaetoria заңында претор сотта тек екі фасцемен жүруі шешілді, мүмкін, соттағы претордың "алты фасцемен келуі үстемдік танытуы мүмкін" деген ойдан туындаған. Б.з.д. екінші ғасырдың соңына қарай, шетелде жеңіс однып, император атанған магистраттар лаврмен марапатталды. Бұл марапат жеңіс тойына (triumph) дайындалудың қажетті шарты болды, ол командирлердің жылдар бойы күтетін беделді сыйлығы еді. Римнің қасиетті шекарасы – померийдің ішінде магистраттар әдетте өздерінің билігінің шағымдануға болатын сипатын көрсету үшін фасцелерінен балдақтарды алып тастады. Алайда, жеңіс тойы кезінде ерекшелік жасалды, онда жеңімпаз генералдың әскери құқығы қалаға дейін кеңейтіліп, ол Капитолий төбесіндегі Юпитер храмында құрбандық шала алды. Жеңімпаздың балдақтарымен әшекейленген лаврлары алынып, салтанатты түрде шешілді және Капитолий Юпитерінің культ мүсініне қойылды. Республика кезінде толық фасце жиынтығы тек империумға ие болған тұлғаларға берілді, ал промагистраттарға олардың тең дәрежесі үшін берілген саны кемітілмеді. Республиканың соңғы кезеңінде империумді жүзеге асырған лейтенанттарға әдетте екі фасце берілді. Ал кейбіреулеріне жеке күзетші ретінде немесе басқа да ресми міндеттерге көмектесу үшін ликторлар тағайындалған, бірақ олар фасцелерді алып жүрмегені мүмкін. Республика кезінде итальяндық муниципалитет шенеуніктеріне әдетте жергілікті ликторлар еріп жүрді, бірақ бұл ликторлар императорлық кезеңге дейін фасцелерді алып жүрмеді. Республиканың соңғы кезеңінде магистраттарға қарсы халықтың наразылығы кейде фасцелерді қиратумен білдірілді. Б.з.д. 133 жылы Тиберий Гракк претордың фасцесін алып, сындыруға халықты қосса, екі претор – Брут және Сервилий – б.з.д. 88 жылы Люций Корнелий Суллаға, сол кездегі консулға, Римге шабуылдауын тоқтатуға бұйрық берді, олардың лауазымдық белгілері бұзылып, жойылды. Марк Кальпурний Бибулдың ликторлары б.з.д. 59 жылы, ол кейбір плебей трибундарымен бірге Юлий Цезардың жер реформасына вето қоюға тырысқанда шабуылға ұшырады, нәтижесінде оның ликторларының фасцелері мүлдем жоғалып кетті. Бұл соңғы фасцелерді қирату "консулдың тұлғасына тікелей физикалық зорлық-зомбылықтың орнына символдық зорлық-зомбылықтың ритуалдық әрекеті болды (халық осылайша өздерінің сыйлықтарында болған империумның белгілерін жойды)".

During the republic, the Romans used the number of fasces accompanying a magistrate to mark out rank and distinction. The two consuls each had 12 lictors, as did the traditional dictators. The late republican dictators – of which Sulla was the first – were accompanied by 24 lictors and fasces. However, the consuls alternated initiative by month. The consul without initiative would retain a negative on the other consul's actions but would be preceded only by an accensus and be followed by lictors bearing reduced fasces. Praetors normally held six fasces and were so described on campaign in Greek sources. There were, however, some exceptions. After 197 BC, praetors sent to Hispania were dispatched with proconsular status and therefore received twelve fasces. Around the same time, in the lex Plaetoria, the number of fasces accompanying a praetor in court was reduced to merely two, possibly because a praetor in court "with six fasces might seem imperious". By the late second century BC, magistrates who had won victories abroad that were proclaimed imperator – a victory title – were decorated with laurel. This acclamation was a necessary prerequisite for celebrating a triumph, a prestigious award for which commanders might wait years. Within the pomerium, Rome's sacred city boundary, the magistrates normally removed the axes from their fasces to symbolise the appealable nature of their civic powers. However, an exception was made during a triumph, when the triumphing general's military auspices were extended into the city so that he could make sacrifices at the Temple of Jupiter on the Capitoline hill. The laurels decorating the triumphator's axed fasces were removed and decided in a ceremony, placing them in the lap of the cult statue of the Capitoline Jupiter. During the republic, only persons possessing imperium were granted full complements of fasces; the number granted to promagistrates for their analogous rank was not diminished. Lieutenants exercising delegated imperium were, in the late republic, regularly granted two fasces. Yet others were sometimes assigned lictors as bodyguards or otherwise to assist in official duties, they probably did not carry fasces. Italian municipal officials during the republic were usually accompanied by local lictors, but these lictors did not carry fasces until imperial times. Popular resistance to magistrates during the late republic sometimes took the form of mobs smashing magisterial fasces. In 133 BC, Tiberius Gracchus incited a mob to take and break a praetor's fasces; two praetors, a certain Brutus and Servilius, were dispatched in 88 BC to order Lucius Cornelius Sulla, then consul, to desist from his march on Rome and had their insignia of office defaced and destroyed; Marcus Calpurnius Bibulus's lictors were set upon in 59 BC when he – along with some plebeian tribunes – attempted to veto Julius Caesar's land reform bill during their joint consulship, leading to his lictors' fasces being lost entirely. This last breaking of fasces was "a ritualistic act of symbolic violence (the People thus disposing of tokens of the imperium that was in their gift) that substituted for direct physical violence against the person of the consul".

Императорлық кезең

Рим империясы кезінде фасция мен ликторларға құқығы бар адамдардың саны артты. Фасция алғаш рет б.з.д. 42 жылы Сенат Вестальдық қыздарға берді, сонда алты вестальге әрқайсысына бір ликтор тағайындалды. Оларға үш ірі фламинге берілген фасциялар да қосылды. Императорлық культтың дін қызметкерлері – содаль Аугусталь мүшелерінің алдында да жеке-жеке ликторлар болып тұратын. Б.з. 14 жылы бірінші император Август қайтыс болғаннан кейін, оның жесірі Ливияға Сенат ликтор құқығын берді, бірақ дереккөздер оның осы құқықты пайдаланған-жоқ деген мәселеде келіспейді. Рим провинцияларын императорлық және сенаторлық провинцияларға бөлу, Августың императорлық провинцияларға проконсулдық билігін жүргізуі және оларды легаттар арқылы басқару фасциялардың санын одан әрі арттырды. Август, губернаторлар ретіндегі империум про претор билігіне ие легаттарды тағайындады, олардың әрқайсысына бес ликтор берілді. Б.з.д. 7 жылы Италия он төрт аймаққа бөлінген кезде, әр аймақтың кураторына қызмет еткенде және орналасқанда екі ликтор тағайындалды. Б.з. 6 жылы әскери қазына (aerarium militare) құрылғаннан кейін, оны басқарған үш экс-преторға әрқайсысына екі ликтор берілді. Императорлық кезеңде муниципалитет билеушілерінің ликторлары да фасцияға ие болды. Үшінші ғасырдың басында, Северан әулеті тұсында фасциялар қайта жасалды. Б.з. 203 жыл шамасында соғылған сестерцийде бейнеленген фасция енді таяқтардан тұратын емес, біріктірілген ұзын иілген таяқ немесе екі таяқтан тұратын болды. Проконсул атағы бар императорлық губернаторларға берілген фасциялар саны біздің заманымыздың төртінші ғасырының соңына дейін он екіге дейін сақталды; консуляр дәрежесіндегі губернаторлар бес фасция алды, ал көптеген губернаторлар – преэс дәрежесіндегілер – мүлдем фасциясыз болды. Осы кейінгі форма Шығыс Рим империясына дейін сақталды: византиялық зерттеуші Иоанн Лидий б.з. 6 ғасырында фасцияны "қызыл баулармен бір-біріне бекітілген ұзын таяқтар" деп сипаттады, ал балталар жоғарыда ұсталды. Орта ғасырларда византиялық императорларды 14 ғасырға дейін таяқ пен балта ұстаған сақшылар – варягтар күзетіп тұрды.

During the Roman Empire, the number of people who were entitled to fasces and lictors expanded. Fasces were first granted to Vestal Virgins by the Senate in 42 BC when the six vestals were allowed one lictor each. They were joined by fasces granted to the three major flamines. Single lictors also preceded members of the sodales Augustales, who were priests of the imperial cult. At the death of the first emperor, Augustus, in AD 14, his widow Livia was voted a lictor by the Senate, though sources disagree as to whether she ever exercised the privilege. The division of the Roman provinces into imperial and senatorial provinces, with Augustus holding proconsular imperium over the imperial provinces and administering them through legates, also further expanded the number of fasces. Augustus appointed legates with imperium pro praetore as governors, each of which was granted five lictors. When Italy was divided into fourteen regions in 7 BC, the curator of each region was granted two lictors while in office and on station. After the creation of the aerarium militare in AD 6, the three ex praetors administering it were each granted two lictors as well. Municipal magistrates' lictors also gained fasces during the imperial period. By the reign of the Severans at the start of the third century, fasces had been redesigned. Depicted on a sestertius struck c. AD 203, fasces no longer took the form of a bundle of sticks, but rather took the form of a long curved stick or two of such sticks bound together. The number of fasces granted to imperial governors titled proconsul stayed at twelve into the late fourth century AD; governors of the rank consularis received five fasces, but most governors – with the rank praeses – had no fasces at all. This later form persisted through to the Eastern Roman Empire: the Byzantine antiquarian, John the Lydian, writing in the sixth century AD described fasces as "long rods evenly bound together" with red straps and axes held aloft. Into the mediaeval period, Byzantine emperors remained guarded by men – by the 14th century, Varangians – carrying staves and axes.

Классикалықтан кейінгі қабылдау

Латынша fasces сөзі орта ғасырлық кезеңде қолданыстан тоқтамағанмен, оның нақты мағынасы ұмытылды. Бірінші мыңжылдықтың соңына қарай, ол "жоғарғы билік" немесе "ресми құрметтер" дегенді білдіретіндей түсіндірілді. Мысалы, шамамен 1439 жылы Жан де Роврой Фронтиннің "Тәсілдері" деген еңбегін аудару кезінде жалған сәйкестікке ұшырап, fasces римдік магистраттар басына тағатын ленталарға қатысты деп ойлады; мұндай жаңылыстар жиі кездесіп, 11 ғасырға дейін соққан. Бұл шоғырдың суреттік бейнелері сирек болды – 11 ғасырға жататын Юниус қолжазбасынан басқа – Ренессансқа дейін.

Қайта өрлеу дәуірі

Қайта өрлеу дәуірінің гуманистері, әсіресе латын тілінде көбірек оқығандар, фасцелер мен олардың заңдық ережелері туралы тез арада толыққанды хабардар болды, соның ішінде қала ішінде балталарды алып тастау, халық алдында төмендету және консулдардың кезекпен алмастыруы. XVI ғасырдың алғашқы онжылдығына қарай, фасцелерге римдік контексте сілтемелер жиі кездесе бастады. Сонымен қатар, Италияда танымал бейнелер пайда бола бастады, мысалы Рафаэльдің "Проконсулдың нанымға келуі" (шамамен 1515 жыл). 1500-ші жылдардың ортасына қарай фасцелер "римдіктер үшін маңызсыз немесе тіпті белгісіз" болған басқа да нәрселерді бейнелей бастады. Рим папасы Климент VIII 1527 жылы Римді тонағаннан кейін Папаның құқықтық билігін қайта бекіткеннен кейін, фасцелерді Әділеттің бейнесімен байланыстыратын иконографиялық даму басталды. Фасцелердің Эзоп ертегісіндегі бір таяқтан гөрі бірнеше таяқтың бірге қиын бұзылатыны туралы ұғыммен үйлесуі, фасцелерді сонымен қатар үй ішіндегі келісіммен және өнерде Келісімнің бейнесімен байланыстырды. Бұл символизм әділдік символизмімен бірікті, себебі таяқтар мен балталарды шешу әділ әрекеттер туралы ойлауға ынталандырды. Осыған байланысты кардинал Мазарин өзінің елтаңбасына фасцелерді қойды, "қазіргі заманда бұл жұмысты алғаш рет жасаған адам". Осыдан бастап фасцелердің бейнелері кеңінен тарады. Антже Миддельдорф Козегартен, «Неміс өнер тарихына арналған нақты энциклопедияда»

XVII ғасырдың ортасына қарай фасцелер «Еуропа бойынша тұрақты және тиімді басқарудың жалпы символ ретінде жақсы қалыптасты». Ол тиімді корпоративтік басқару символы ретінде де кеңейді. Дегенмен, мағынасының үлкен кеңеюіне байланысты, символ 1760 жылдары жойылған сияқты, тек өткенге сілтеме ретінде ғана сақталды.

Революция

Белгі ретінде фасс Британдық Солтүстік Америкадағы отарларға жетті. Америка революциясы кезінде фасс символикасы, біріккен күш арқылы күштілікке сілтеме жасайтын, британдық үстемдікке қарсы біріккен отарлық күш-жігердің символы ретінде қабылданды. Фасс француз революциясы кезінде де ерекше символдық мағынаға ие болды. Алғашқыда 1789 жылғы 83 департаментті білдіріп, бірліктің символы ретінде пайдаланылған, ол бауырластық пен біріккен француз халқымен байланысты болды. Фригиялық бас киіммен безендірілген фасс, «алғашқы Рим республикасының туған рухы [және] оның тирандыққа қарсы еркіндік пен әділдік идеалдарын бекітуі» ретінде қарастырылды. Алайда, Францияда 1799 жылы Консулат құрылғаннан бастап 1848 жылы Екінші Республика жарияланғанға дейін фасс символы ретінде қолдану азайды. Француз революциясынан кейін осыған ұқсас қолданыс кеңінен тарады. Гаити Францияға қарсы революциясы кезінде көптеген фасс бейнелерін пайдаланды, сондай-ақ Мексика алғашқы республикасы, Эквадор, Чили және 1798 жылғы Рим республикасы да қолданды.

Қазіргі қолданысы

Рим империясының құлдырауынан бері көптеген үкіметтер мен басқа да билік органдары фасцелердің суретін билік символы ретінде пайдаланып келді. Ол сонымен қатар Рим Республикасын еске түсіру үшін де қолданылды, әсіресе өздерін осы республиканың немесе оның идеалдарының қазіргі заманғы жалғасы деп санайтындар үшін. Эквадордың гербі 1830 жылы фасцелерді қосты, бірақ ол бұрыннан Gran Colombia гербінде де қолданылып келген еді.

Италия

Итальян тіліндегі fascio сөзі (fasci), этимологиялық тұрғыдан fasces-ке байланысты, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында түрлі саяси ұйымдарда "лига" немесе "одақ" деген мағынада қолданылды. Фасцеден атын алған итальян фашизмі, 20-шы ғасырда осы символизмді ең көп пайдаланған деп саналады. 1930 жылдары Ұлыбританиялық Фашистер Одағы да оны қолданды. Дегенмен, Батыста кеңінен таралған және ұзақ тарихы бар символ ретінде фасцелер, көптеген фашистік символдарға байланысты стигмадан құтылды (Италиядан басқа, фасцелерді көрсету қылмыстық жазаға алып келуі мүмкін) және көптеген билік органдары, соның ішінде АҚШ Федералды үкіметі оларды көрсетуді жалғастыруда.

Франция

Les Grands Palais de France: Fontainebleau кіретін суреттерді шолу француз сәулетшілерінің римдік фасцесін (faisceaux romains) Людовик XIII (1610–1643) билік құрған кезеңнен бастап сәндік элемент ретінде пайдаланғанын және оны Наполеон I империясының кезеңдері (1804–1815) бойында жалғастырғанын көрсетеді. Фасцестер әдетте Рим Республикасы мен Рим империясын еске түсіретін контексте кездеседі. Француз революциясы өзінің бейнелілігінде ежелгі Рим Республикасына көптеген сілтемелерді қолданды. Бірінші Республика кезінде фригиялық қалпақпен тоқтатылған фасце, Рим Республикасына құрмет көрсету болып табылады және билік халыққа тиесілі екенін білдіреді. Ол сондай-ақ Франция Конституциясында айтылғандай, "Республиканың бірлігі мен бөлінбеушілігін" символдайды. 1848 жылы және 1870 жылдан кейін ол еркіндік бейнесі ұстап тұрған Француз Республикасының мөрінде пайда болады. Француз Республикасының елтаңбасында "RF" деген "République française" деген жазу бар (төмендегі суретті қараңыз), оның айналасында зәйтүн жапырақтары (бейбітшілік символы) және емен жапырақтары (әділет символы) бар. Француз билік өкілдері оны кеңінен қолданғанмен, бұл символ үкімет тарапынан ресми түрде қабылданбаған. 2015 жылы Француз Республикасының Президентігі интернет коммуникациясы үшін стильдеу арқылы фасцені бейнелейтін логотипті пайдаланды. 1870 жылдан бері ол депутаттар мен сенаторлардың "барометр" деп аталатын белгілерінде де пайда болады, оларды олар көліктеріне жақсы көрінетіндей орналастырады. Фасце француз армиясының әскери әділет автономды корпусының бас киімі мен белдік белгісінде, сондай-ақ әскери соттағы прокурорлар мен қорғаушылардың ерекше бас киімдерінде де кездеседі.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарының 18-шы ғасырда негіз қалағаннан бері, АҚШ-тағы бірнеше кеңселер мен мекемелер өздерінің бейнелерінде фасцестің суреттерін кеңінен пайдаланған.

Мемлекеттік, жергілікті және басқа да нысандар иконографиясы

Висконсин штатының Капитолийінің негізгі кіреберіс дәліздерінде тас фас мотивтерімен әшекейленген шамдар орналасқан; Ассамблея спикерінің трибунасы алдындағы ағашқа қашалған бірнеше қос жақтан тікұшталған фас суреттері, ал Сенат президентінің трибунасы алдындағы ағашқа қашалған бірнеше бір жақтан тікұшталған фас суреттері бар. Гарвард университетінің Мемориалдық шіркеу ішіндегі бас мөрі екі ішке қарайтын фаспен шеңберленген; мөр 112 м (368 фут) биіктіктегі шпиль мен Мемориалдық бөлме ішіндегі АҚШ-тың Ұлы мөрінің астында орналасқан; бөлменің қабырғаларында Бірінші дүниежүзілік соғысында АҚШ қызметіне өз өмірін берген Гарвард студенттерінің, профессорларының және түлектерінің есімдері тізілген, сондай-ақ өлтірілген Гарвард студентін ұстаған Альма Матерді бейнелейтін бос мазар бар. Фас Колорадо штатының мемлекеттік мөрінде «Барлық нәрсені көретін Көздің» (немесе Провиденцияның Көзі) астында және таулар мен кендердің үстінде бейнеленген. Kerr & Co күміс компаниясының таңбасы – фас. Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданының мөрінде бір тұлға фасты алып жүреді; мөр ауданның туында көрінеді; фасты Grand Army Plaza-дағы тас бағаналарда және Вашингтон сквер паркіндегі ту қондырғышында да көруге болады. Бұл символ Колумб рыцарларының эмблемасының бір бөлігі ретінде қолданылады (1883 жылы жасалған, 1926 жылдан 1947 жылға дейін штыкпен алмастырылған). Сауда саласында Hupmobile автокөлігінің бір белгісінің үстінде кішкентай фас бейнеленген. Жан Антуан Гудонның Джордж Вашингтон мүсінінде бейнеленген фас қазір Вирджиния штатының Капитолийінде орналасқан; фас Капитолий ғимаратын қоршап тұрған 1818 жылғы құйма темір қоршаудың тіректері ретінде қолданылады. Буффало қалалық әкімшілігінің кіреберісінде фас түріндегі бағаналар орналасқан. Ньюарк Пенн вокзалында Реймонд Плаза Вестке шығу екі жағынан 10 футтық тік фаспен (әрқайсысы қос балта басымен) шектеледі. VAW 116 бөлімшесінің таңбасында фас бейнеленген. Сан-Францискодағы Койт мұнарасының кіреберісінің үстінде екі фас (балтасыз) бейнесі қашалған, олар феникстің екі жағынан орналасқан. Чикагодағы ХХ ғасыр прогресі көрмесінде орнатылған екі ескерткіште фаспен әшекейленген; Грант паркіндегі Христофор Колумбқа арналған ескерткіш (1933) экседранының шеттерінде орналасқан; Бернхам паркіндегі Балбо ескерткіші (1934), Бенито Муссолинидің сыйы, оның тұғырының төрт бұрышында вандализмге ұшыраған фас қалдықтары бар.

The main entrance hallways in the Wisconsin State Capitol have lamps that are decorated with stone fasces motifs; in the woodwork before the podium of the speaker of the assembly, several double bladed fasces are carved, and in the woodwork before the podium of the senate president are several single bladed fasces. The grand seal of Harvard University inside Memorial Church is flanked by two inward pointing fasces; the seal is located directly below the 112 m (368 ft) steeple and the Great Seal of the United States inside the Memorial Room; the walls of the room list the names of Harvard students, faculty, and alumni who gave their lives in service of the United States during World War I along with an empty tomb depicting Alma Mater holding a slain Harvard student. The fasces appears on the state seal of Colorado, US, beneath the "All seeing eye" (or Eye of Providence) and above the mountains and mines. The hallmark of the Kerr & Co silver company was a fasces. On the seal of the New York City borough of Brooklyn, a figure carries a fasces; the seal appears on the borough flag; fasces also can be seen in the stone columns at Grand Army Plaza and on a flagpole in Washington Square Park. The symbol is used as part of the Knights of Columbus emblem (designed in 1883, replaced by a bayonet from 1926 to 1947). Commercially, a small fasces appeared at the top of one of the insignia of the Hupmobile automobile. A fasces appears on the statue of George Washington by Jean Antoine Houdon that is now in the Virginia State Capitol; fasces are used as posts of the 1818 cast iron fence surrounding the capitol building. Columns in the form of fasces line the entrance to Buffalo City Hall. In Newark Penn Station, the exit to Raymond Plaza West is bordered on both sides by 10 foot vertical fasces (each with a double axe head). VAW 116 have a fasces on their unit insignia. San Francisco's Coit Tower has two fasces like insignia (without the axe) carved above its entrance, flanking a phoenix. Two monuments erected in Chicago at the time of the Century of Progress Exposition are adorned with fasces; the monument to Christopher Columbus (1933) in Grant Park has them on the ends of its exedra; the Balbo Monument in Burnham Park, (1934) a gift from Benito Mussolini, has the vandalized remains of fasces on all four corners of its plinth.