Кіріспе

Италия Корольдігінің фашистік құпия полициясы (1927–1945)

OVRA, ресми емес атауы Фашизмге қарсы қадағалау және репрессия ұйымы болған, Король Виктор Эммануэль III билігі кезінде Италия Корольдігінің құпия полициясы еді. Ол 1927 жылы итальяндық фашистік диктатор Бенито Муссолини режимі тұсында құрылды. OVRA нацистік Германияның құпия полициясына итальяндық баламасы болды. Муссолинидің құпия полициясына фашистікке қарсы қызметтерді немесе көзқарастарды тоқтату міндеті жүктелді. OVRA-ның шамамен 50 000 адамы Италиядағы тұрмыстың барлық саласына еніп, жасырын жұмыс істеді. Артуро Бочкини басқарған OVRA ешқандай ресми құжатта тіркелмеген, сондықтан ұйымның нақты атауы әлі күнге дейін белгісіз болып қалуда.

Шығу тегі

Муссолиниге қарсы жасалған қастандық әрекетінен кейін, 1926 жылдың 31 қазанында Болоньяда жас Антео Замбони жасаған тырысудың нәтижесінде, Италия үкіметі тез арада қатаң заңнаманы қабылдады. Фашистік Италияға қарсы барлық саяси партиялар, қауымдастықтар мен ұйымдар таратылды, ал "әлеуметтік, экономикалық немесе ұлттық тәртіпті күшпен бұзуға, ұлттық қауіпсіздікті жоюға немесе үкіметтің әрекеттеріне қарсы тұруға немесе кедергі келтіруге бағытталған немесе мұндай әрекеттер жасау ниетін білдірген" кез келген адам полиция тарапынан шалғай жерлерге сүргінге жіберілуі мүмкін. 1926 жылдың 25 қарашасында жаңа Legge di Difesa dello Stato (Мемлекеттік қорғаныс заңы) "мемлекет жауы" деп айыпталғандарды соттайтын және оларды қатаң түрме жазасына немесе тіпті өлім жазасына кесетін, сондай-ақ жаңа заң бойынша өлім жазасын қайта орнатуды көздейтін Арнайы Трибуналды (Tribunale Speciale) құрды. Басымдық Артуро Бочкини басшылығымен Pubblica Sicurezza (PS) деп аталатын Ұлттық полиция күштерін қайта ұйымдастыруға берілді. 1926 жылы қабылданған және 1931 жылы қайта қарастырылған Қоғамдық қауіпсіздік туралы бірыңғай заң кодексі (Testo Unico delle Leggi di Pubblica Sicurezza, TULPS) саяси наразылықты бақылау және алдын алу мақсатында күш құрамының арнайы бөлімі ретінде "Саяси полиция департаментін" белгіледі. Кейін бұл бөлім OVRA деп аталды, бірақ оның бар екендігі 1930 жылдың желтоқсанына дейін құпия сақталды, ол кезде ресми баспасөз агенттігі Agenzia Stefani OVRA-ны полиция күшінің "арнайы бөлімі" деп атаған мәлімдеме жасады.

Фашистік режимді билікте ұстау

Бокчини инспектор Франческо Нудиді OVRA басшысы етіп тағайындады. Кейін Нудидің орнын Гвидо Лето алды. ОВРА шамамен 100 000 хабаршыдан тұратын желі көмегімен шамамен 130 000 әлеуетті төңкерушіге қатысты файлдарды жинады, ал 1930 жылға қарай олар аптасына 20 000 рейд ұйымдастырды. OVRA тұтқындаған адамдардың шамамен 6000-ы, негізінен коммунистер мен Giustizia e Libertà мүшелері, Арнайы Трибуналда (Tribunale Speciale) сотталды немесе Жерорта теңізінің шалғай аралдарына жер аударылды. Бұл жерлердегі жағдай өте нашар болғандықтан, көптеген антифашистер өз қауіпсіздігі үшін Италиядан кетіп қалды. Генрих Гиммлер Бокчинимен бірнеше рет кездесіп, нацистік Германияның құпия полициясын OVRA-ның ұйымдастырылу үлгісінде құрғаны белгілі. Екі полиция ұйымының басшылары 1936 жылғы 2 сәуірде ынтымақтастық пен әріптестікті одан әрі дамыту үшін құпия хаттамаға қол қойды. OVRA-ның басты міндеттерінің бірі – белгілі «төңкерушілер» туралы барлық жеке ақпарат жинақталатын, субъектінің білімі, мәдениеті және әдет-ғұрыптары, тіпті жеке мінезі мен сексуалдық бағдары туралы егжей-тегжейлі мәліметтерді қамтитын «жеке файлды» (CPC) пайдалану және сақтау болды.

Ватиканның тыңдаушысы

OVRA-ның басты міндеттерінің бірі Рим папасы Пий XI-ді тыңдау болды, себебі Рим католик шіркеуі итальяндық өмірде өте күшті институт еді, оны фашистік режим бақылаған жоқ, керісінше онымен серіктестік қарым-қатынаста болды. OVRA-ның Рим католик дін қызметкерлерін қылмыс үстінде ұстап алып, оларды OVRA үшін тыңдау үшін шантаж жасауы жиі кездесетін жағдай еді, сондықтан ол Киелі Тақтың істері туралы әрқашан жақсы хабардар болады. Американдық тарихшы Дэвид Керцер Ватикан ішіндегі OVRA тыңшылар желісін «күшті» деп сипаттады, оған төрт жоғары лауазымды дін қызметкері және бірқатар Ватикан қызметкерлері кірді. Муссолини жоғары лауазымды католик дін қызметкерлері арасындағы гомосексуалистік белсенділік туралы есептерге қызығушылық танытып, оларды әрқашан өзінің кеңсесіне жіберіп оқыды. OVRA-ның Рим папасының церемониалдарының шебері, оның жақын досы Монсиньор Камилло Каччиа Доминиони туралы кең файлдары болды. Ол жас ұлдарға сексуалдық зорлық көрсетуімен белгілі болды, тіпті Рим папасы осы туралы кемінде 1926 жылдан бастап білген. Тағы бір гомосексуал дін қызметкері – Рим папасының үй шаруашылығының префекті және папалық үй басқарушысы Рикардо Санц де Сампер болды, оның жас ұлдармен сексуалдық қарым-қатынасқа деген құштарлығы соншалықты ашық болды, тіпті Пий оны 1928 жылы қызметтен босатуға мәжбүр болды. OVRA-ның тағы бір кең файлы иезуит әкесі Пьетро Таччи Вентуриге қатысты, ол Рим папасының Муссолиниге жіберген өкілі болды, ол жиі жас жігіттермен «заңсыз» қарым-қатынаста болып, ғашықтар арасындағы жанжал кезінде жарақат алған, оны антифашистік қастандық деп көрсетуге тырысқан. Рим папасы бұл анық жалғандыққа қарамастан Вентуриді Муссолинимен байланыста болу үшін таңдады. OVRA шантаж жасаған тағы бір жоғары лауазымды дін қызметкері – Ватикан баспасөз қызметінің басшысы Энрико Пуччи болды, ол 1927 жылдың қазан айынан бастап OVRA үшін ақпарат беруші ретінде жұмыс істеді. Пуччи көбінесе Рим папасын жеке көрмейтін. Алайда ол күнделікті Рим папасының кеңесшілерімен кездесіп, Ватикан баспасөз құралдарының редакциялық саясаты бойынша нұсқаулар алатын. Бұл OVRA-ға көп ақпарат берді. Ватиканның ең маңызды ақпарат берушілерінің бірінің есімі белгісіз қалды. Оның OVRA файлында ол «Ватиканның белгілі ақпарат берушісі» деп көрсетілген. Керцер оның берген жоғары сапалы ақпаратына сүйене отырып, «Ватиканның белгілі ақпарат берушісі» өте жоғары лауазымды адам болуы керек, сондықтан оның есімі ешқашан жазылмаған.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мюссолини ОВРА-ны 1943 жылғы Кассибиледегі қару тоқтату шартына дейін Балқан аймағындағы қарсылық топтарын (әсіресе Жосип Броз Титоның Ұлттық азаттық армиясын) бақылауға пайдаланды. 1943 жылы одақтастардың Италияға басып кіруімен және итальяндық науқанның басталуымен, ОВРА британдық арнайы операциялар тобына ену үшін қос агенттерді тартуға кірісті; алайда, бұл әрекеттер Мюссолининің құлатылуын тоқтатуға жеткіліксіз болды. Солтүстік Италияда Италия Социалдық Республикасы құрылғаннан кейін көптеген ОВРА агенттері Мюссолини басқаратын осы мемлекетке қосылып, 1945 жылғы 28 сәуірде итальяндық партизандар Мюссолиниді атқанға дейін күресті. ОВРА агенттері коммунистік партизандардың басты нысанасы болды, себебі олар фашистік үкіметтің символы саналды.

Мұра

Соғыс аяқталғаннан кейін ОВРА ресми түрде таратылды. 1945 жылғы 26 сәуірде жарияланған жарлықта ККП-ны сақтап, «демократиялық үкіметтің неофашизмге қарсы қабылданған заңдары мен ережелерін бұзуға бағытталған саяси қызметі бар кез келген адам туралы барлық ақпаратты жинап, жаңарту қажет, сондай-ақ кез келген заң мен үкіметке қарсы тұратын анархистер және моральдық құлдырауы мен заңға деген жеккөруі тәртіпсіздік тудыруға немесе терроризмге ұшыратуы мүмкін саяси белсенділер туралы» делінген. Кейіннен, жаңа Ішкі істер министрі, Италия Социалистік партиясының мүшесі Джузеппе Ромита, Полиция басқармаларын қайта ұйымдастыру барысында Servizio Informazioni Speciali (Арнайы ақпарат қызметі, көбінесе SIS деп аталады) атты PS бөлімін құрды. Бұл бөлімге ККП-ны басқару және сол кезеңге тән саяси себептермен жасалған қылмыстарды (мысалы, қара нарық саудасы және т.б.) тергеу міндеті жүктелді. Сондай-ақ, ОВРА-ның көптеген бұрынғы қызметкерлері жаңа SIS-ке қайта орналастырылды. Тіпті SIS басшысы болып тағайындалған адам да – генерал-инспектор Санторо, Летоның бұрынғы орынбасарларының бірі болды. 1931 жылғы ескі TULPS заңдары мен ережелерінің көп бөлігі Италия Республикасымен күшінде қалды, ал Лето кейін толық құқықты ұлттық полиция қызметкері ретінде қайта тағайындалып, соғыстан кейінгі Италиядағы полиция академияларын бақылау және үйлестіру жұмысына ие болды.