Кіріспе

Leptoconops torrens түрі (әдетте тістейтін құртқа ұшқан деп аталады) – Ceratopogonidae тұқымдасына жататын шағын тістейтін ұшқандардың бір түрі. Олар туралы алғаш рет 1893 жылы Чарльз Генри Тайлер Таунсенд жазбада айтқан. Leptoconops carteri атауы L. torrens-тің кіші атауы болып табылады. Олар АҚШ-тың оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс аймақтарында кең таралған. Ұрғашыларының іштері салыстырмалы түрде жуан, ал көздерінің айналасында түк жоқ. Еркектерінің де бетінде түк болмайды. Сонымен қатар, олар Флориданың оңтүстік-шығысында және Кариб теңізінде де кездеседі. Колорадо мен Невадада да байқалған. Л. торренс-тің мекендеуіне қажетті сазды топырақ оның таралу аймағын шектейді. Сазды топырақ құрғағанда, ересек ұшқандардың шығуына мүмкіндік беретін жарықтар пайда болады. L. torrens көбінесе ені аз жарықтарда кездеседі.

Иттердегі личинкалар

Кейде личинкалар белгілі бір жағдайларда 3 жылдан астам уақытқа дейін диапаузаға түсуі мүмкін. Қанмен қоректенгеннен кейін аналықтары жетіліп, жұмыртқалай алады. Дегенмен, аналықтары жұмыртқа қысымынан жұмыртқа жолдары жарылып қайтыс болуы мүмкін. Жұмыртқалықтарында 60-70 жұмыртқаға дейін болуы мүмкін.

Әйелдер диетасы

Аналық Л. торренс бір рет қана қоректенеді, жылы қанды жануарлардың қауырсынына немесе терісіне кірігіп, омыртқалылардан қан сорып алады. Жылы қанды жануарлар болмаса, аналықтары еркектерді жейтін жағдайлар да кездеседі. Қан сору алдында, шыбын 1,5 минуттай жануардың денесін зерттейді. Оны қан соруға дейін қорқыту қиын, бірақ сорғаннан кейін оңай қууға болады. Қан сорғаннан кейін шыбын нәжіс шығарады, кейде ішек өткен қанның тамшысымен бірге. Қан сору 2-ден 4 минутқа дейін созылуы мүмкін. Л. торренс тек аналықтары ғана қанмен қоректенетіндіктен, факультативті гематофаг саналады.

Ерлер диетасы

Аталықтары өсімдіктердің нектарымен немесе басқа жәндіктерден шыққан баллы шырышпен қоректенеді. Егер жасыл балдырлар өсетін жерге жақын болса, май жинау үшін балдырлардың өзімен немесе олардағы микроорганизмдермен қоректенуі мүмкін. *L. torrens* ересек жәндіктері тамақсыз 12 сағаттан кем өмір сүреді, ал тамақтанғанда 5 күнге дейін тіршілік етеді.

Жұптасу

Ер L. torrens жұптасу үшін жиналатын топтарда байқалады. Әдетте, еркектер әйелдерге қарағанда маусымда ертерек пайда болады және әйелдер қуыршақ күйінен шыққаннан кейін бірден жұптасуға дайын тұрады. Аналықтар еркектердің жиналған топтарына тартылып, олармен бірігіп, екі жәндік бір-біріне қарама-қарсы бағытталған күйде жұптасады.

Адамдармен өзара іс-қимыл

Әйелдер адамдарды шағып, тері астына сілекейін енгізеді, сол жерде қан жиналады. Әйелдер көбінесе бас және қол айналасын шағады. Бұл шыбындар кішкентай болғанымен, диаметрі бойынша ісінулер қалдыруы мүмкін. Шағылған жер бастапқыда қабынып, қызарып, кейін кішірейеді. Шағудан кейін аллергиялық реакциялар мен екіншілік инфекция да болуы мүмкін. Кейбір жақын туыстарынан өзгеше, L. torrens ешқандай ауруды таратпайды.

Халықты бақылау

Л. торренс зиянкес, әсіресе Калифорнияда, және бірнеше залалдану ошағының себебі болды. Дернәсілдердің диапаузаға түсуге бейімділігі кейбір жылдары үлкен топтамалардың пайда болуына әкеледі. Бұрын Л. торренс шаққандықтан құрылыс және ауылшаруашылық жұмыстары уақытша тоқтатылып тұрған. Бұрын халықты бақылау үшін ДДТ-ның түрлі формалары қолданылды. Ересек шыбындар ұшу алдында шөпте демалатындықтан, шығу кезінде пестицидтерді қолдану популяцияны бақылауға көмектеседі. Малатион, диазинон және фентион – ересек шыбындардың көбеюін азайтуға тиімді инсектицидтер. Топырақтағы дернәсіл кезеңінде L. torrens-ті бақылауға ешбір сынақтан өткен инсектицидтер қол жеткізе алмады. Қант қызылшасы, люцерна және помидор егу L. torrens-тің көбеюіне кедергі келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, шыбындардың шығуын бақылауға арналған арнайы тұзақтар бар, олар кең ауқымды халықты бақылау үшін көмірқышқыл газы сияқты тартымды әдістерді пайдаланады.