Кіріспе

Ескі Бантен (индонезиялық Бантен Лама) – Индонезияның Бантен провинциясының Серанг ауданының солтүстік жағалауындағы археологиялық ескерткіш. Серанг қаласынан солтүстікке қарай 11 шақырым қашықтықта орналасқан Ескі Бантенде 16 ғасырдағы Бантен сұлтандығының астанасы болған Бантеннің қабырғалы порты қаласының қираған қалдықтары сақталған. 1995 жылдан бері Ескі Бантен ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынылып келеді.

Тарих

Бантен – 16 ғасырдағы бидаймен танымал портовый қала. Қала 17 ғасырда Ислам Бантен сұлтанатының өркендеген шағында гүлденді. Бантендегі сұлтанаттың тарауына және қаланың құлдырауына әкелген Голланд Ост-Индія компаниясымен (VOC) дәмдеуіштер саудасы үшін болған қақтығыстар күшейді. Бүгінде Бантен қаласының орны Ескі Бантен деп аталады. Бұл танымал туристік орын, көптеген жергілікті тұрғындар сұлтан Мұлағана Хасануддин мен оның ұрпақтарының қабірлеріне барып құрмет көрсету үшін немесе Ұлы мешітке барып дұға ету үшін келеді. Аймақ сұлтанаттың бұрынғы даңқын көрсетеді. Ерекше ғимараттарға Бантеннің әсем Ұлы мешіті, екі маңызды кратонның (сарайлардың) қираған қалдықтары, күзет мұнарасы, су жүйелері және Бантен мұражайындағы артефакттар жатады.

Археологиялық орындар

Бантен қаласы жергілікті сунддық идеяларды көшірмей, Явадан әкелінген қағидаларға сәйкес жоспарланған. 1596 жылы қалада шамамен 100 000 адам тұрған. Бұл қабырғамен қоршалған қала еді. Қала ішіндегі көлік құралдары негізінен су жолдарымен – өзендермен, каналдармен және көпірлермен жүргізілді. Жасанды су қоймасы және дренаж жүйесі қаланың оңтүстік аймағынан акведуктар мен жер асты құбырлары арқылы таза сумен қамтамасыз етілді. Қала қабырғасының ішкі жағы солтүстік және оңтүстік бөліктерге бөлінген. Қала қабырғасының ішінде тек индонезиялықтарға ғана тұруға рұқсат берілді, ал шетелдіктер қабырғаның сыртында орналасты: солтүстік-шығыста мұсылман шетелдіктер, батыста – мұсылман емес шетелдіктер, екеуі де жағалау бойында. Солтүстік бөлігінде элитаның тұрғын үй кешендерінің қалдықтары сақталған. Жавандық "алун-алунға" қарап тұрған мешіт бар, бұл жаван қалаларының әдеттегі жоспары. Шахбандар, яғни пор шеберінің үйі "алун-алунның" шығыс жағында орналасқан. Осы аймақта Сурасуан кратоны және Бантеннің Ұлы мешіті орналасқан. Бантен халқы қыш жасау сияқты қолөнермен айналысты, олардың көптеген үлгілері табылған және мұражайда сақталуда. Қазір қала тек шағын ауылға айналды, ал археологиялық аумақтар арасындағы бос орындар көшпенділермен толтырылған. Бантеннің Ұлы мешітіне бағытталған туризмге қарамастан, қалған аумақтар тиісінше сақталмай отыр.

Сурасуан кратоны

Суросуан кратоны – Бантен сұлтандарының тұрған қираған сарайы. Сарай 1552 жылы салынған. Кейбон кратонынан айырмашылығы, кратон ішінде көбісі қирап, қалдықтары аз. Кратонның көрінетін жалғыз қалдығы – кратон кешенінің шетін айналаған, қызыл тас және маржан тастан қаланған, жарты метрден екі метрге дейінгі биіктіктегі қабырға. Бұрынғы ғимараттардың жоспары іргетастың орналасуынан көрінеді. Көрінетін қалдықтардың бірі – тікбұрышты бассейн, ол Бантен ханшайымының шомылған ләззат бассейні деп есептеледі, Йогьякарта кратонындағы ләззат бассейнінен ешқандай айырмасы жоқ. Бұл бекініс 1680 жылы солтан Агенг Тиртаясамен болған қақтығыс кезінде голландтар тарапынан қиратылды. 2013 жылдың басында Суросуан кратонының ішіндегі кешендерді қайта құру жоспары болған, алайда қайта құру процесін қалай қаржыландыру мәселесі әлі шешілмеді.

Мешіттер

Ескі Бантеннің қабырғалы қаласының ішінде және сыртында бірнеше мешіт орналасқан. Ең ірі мешіт және Ескі Бантен қабырғалы қаласында сақталған жалғыз ғимарат – Бантеннің Ұлы мешіті. Өз жамағатымен жақсы күтімде ұсталып келген Ұлы мешіт кешені әртүрлі сәулет стилінің үйлесімді қосындысын ұсынатын бірнеше ғимараттарды қамтиды. Мешіт жергілікті яван және қытай мәдениеттерінің ықпалын көрсетеді, ал шам пішіндес минарет португалдық ықпалдың белгісі, ислам дініне өткен голланд құрылысшысы салған тияма ғимараты (исламтану оқулары жүргізілетін орын) биік терезелерімен голланд отаршылдық стилінің ерекшелігін сақтайды. Ескі Бантен төңірегіндегі мешіттердің қалдықтарына Masjid Kanari, қираған Masjid Pecinan Tinggi мұнарасы, Kraton Kaibon мешітінің бұрынғы орны және Коджа мешітінің қираған қалдықтары жатады.

Кайбон кратоны

Кейбон кратоны – Рату Айсияның, Сұлтан Сяйфуддиннің анасы және патшайымының қираған сарайы және резиденциясы. Кратон 1832 жылы Даенделдің бұйрығымен қиратылды, себебі Индонезиядағы басқа сұлтанаттардан өзгеше, Бантен сұлтанаты ешқашан отаршылдық үкіметке бағынбаған. Бірнеше ғимараттар әлі де көрініп тұр.

Авалокитешвара вихарасы

Қытай ғибадатханасы Индонезиядағы ең ежелгі храмдардың бірі. Бұл вихараның Ескі Бантенде орналасуы, Будда дініне Бантеннің мұсылман қаласында көз жұмылып қарағанын көрсетеді.

Спельвик бекінісі

Бантеннің Үлкен мешітінен көп ұзақ емес жерде 1682 жылы салынған голланд бекінісі орналасқан. Бұл бекініс төртбұрышты. Бекіністің оңтүстік-шығысында еуропалық зират жатыр.

Ескі Бантен мұражайы

Ескі Бантен мұражайы (индонезия тілінде "Музей Сайтут Кепурбаляан Бантен Лама") – Суросован кратоны мен Ұлы мешіт арасында орналасқан мұражай. Мұражайда Бантеннің тарихи портымен байланысты керамикалық ыдыстар, шатыр фрагменттері және монеталар сияқты археологиялық жәдігерлер сақталған. Басқа да маңызды заттарға 2,5 метрлік Османлы зеңбірегі – Мериам Ки Амук және тас бұрыш тасқысы жатады.

Ескі Бантеннің маңайы

Қала сыртында инфрақұрылымның қалдықтары сақталған. Тасик Арди (Арди көлі) – бұрын Бантен қаласы үшін су қоймасы ретінде пайдаланылған 5 гектарлық төртбұрышты жасанды көл. Осы су қоймасынан су құбырлар және көпқұлақтар арқылы қалаға жіберіліп, бірнеше су тазарту станцияларынан өтеді. Осы су тазарту станцияларының бір бөлігі бүгінге дейін көрініп тұр. Ескі Бантеннен оңтүстікке бірнеше метр қашықтықта орналасқан Касунятан ауылы, бір кезде Бантен сұлтанының ислам білімін үйрену орталығы болған. Ауылда бірнеше мазар және 16 ғасырда салынған Касунятан мешіті бар.