Кіріспе

Набиксимол (USAN, саудалық атауы Sativex) – 2010 жылы Ұлыбританияда ботаникалық препарат ретінде мақұлданған белгілі бір каннабис экстракты. Набиксимол ауызға шашыратылатын спрей түрінде сатылады және оның мақсаты – невропатиялық ауырсынуды, спастичностьті, шапқа шығуды және қандасты қатысты белгілерді жеңілдету; оны Ұлыбританияның GW Pharmaceuticals компаниясы жасаған. 2019 жылы спрей қолданғаннан кейін, набиксимол сілекей ағынымен ауыз қуысынан шайылып, асқазанға түсіп, кейіннен асқазан-ішек жолынан сіңіріледі деген болжам жасалды. Набиксимол – құрамы, түзілімі және дозасы стандартталған комбинирленген препарат. Оның негізгі белсенді компоненттері – канабиноидтар: тетрагидроканнабинол (ТГК) және каннабидиол (КБД). Әрбір спрей 2,7 мг ТГК және 2,5 мг КБД дозасын қамтиды. 2003 жылы GW Pharmaceuticals компаниясы Sativex тауарлық белгісімен препаратты сату үшін Bayer компаниясымен әріптестікке келді. 2011 жылы GW компаниясы nabiximol сату құқығын Novartis компаниясына Азия (Қытай және Жапонияны қоспағанда), Африка және Таяу Шығыс (Израильді қоспағанда) аймақтарында беруге келісім берді.

Қолжетімділік

2010 жылдың маусым айында Ұлыбританияның дәрілік заттар мен денсаулық сақтау өнімдерін реттеу агенттігі (Medicines and Healthcare products Regulatory Agency) набиксимолды көптеген склерозға байланысты спастикалық ауруды емдеу үшін рецепт бойынша ғана сатылатын дәрі ретінде тіркеді. Бұл препаратқа берілген әлемдегі алғашқы толық реттеулік мақұлдау болып табылады. Бұл спрейді Ұлыбританияда Bayer Schering Pharma компаниясы сатады. Көптеген склерозбен ауыратын адамдар жергілікті Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің (NHS) қаржыландырудан бас тартуына байланысты набиксимолды ала алмайды; бірақ 2014 жылдың тамызында Уэльстегі NHS көптеген склерозбен ауыратын адамдар үшін Sativex-ті қаржыландыруға келісті. Набиксимол 2010 жылдың екінші жартысында Испанияда да склероздық спастикалық ауруға рұқсат алды және 2011 жылдың наурыз айында ол елде қолданысқа енгізілді. Ол 2011 жылдың сәуірінде Чехияда, 2011 жылдың мамырында Германияда, 2011 жылдың маусымында Данияда және 2012 жылдың қаңтарында Швецияда басқа спастикалық емдерге тиісінше жауап бермеген көптеген склерозы бар адамдарға рұқсат етілді. Италия мен Австрияда да мақұлдауға ұсыныс жасалды, бұл елдерде ресми мақұлдау 2011 жылы күтілуде. Испанияда және басқа да еуропалық нарықтарда (Ұлыбританияны қоспағанда) набиксимолды Almirall сатады. Канадада Набиксимолды Health Canada көптеген склероздық спастикалық ауруды емдеу үшін мақұлдады. Сонымен қатар, препаратқа екі қосымша қолданыс үшін шартты лицензия (NOC/c) берілді: көптеген склероздағы нейропатиялық ауырсынудың симптомдық жеңілдетуіне қосымша ем ретінде, сондай-ақ қатерлі ісіктерге байланысты ауырсыну үшін. Набиксимол бірнеше елде лицензияланбаған дәрі ретінде қол жетімді, бұл дәрігерлерге препараттан пайда көретін деп санайтын пациенттерге тағайындауға мүмкіндік береді. Бүгінгі күнге дейін препарат Ұлыбританиядан 28 елге экспортталды. 2007 жылдың ақпанында GW және Otsuka Pharmaceutical компаниялары Otsuka компаниясының АҚШ-та препаратты әзірлеу және сату құқығы бойынша эксклюзивті келісімге келгенін жариялады. АҚШ-та өткізілген алғашқы ірі ІІb фазалық сынақ, қатерлі ісікпен ауыратын адамдарға арналған спрей сынағы, 2010 жылдың наурыз айында оң нәтижелер көрсетті. GW және Otsuka қатерлі ісіктердегі ауырсынуды емдеу үшін набиксимолды ІІІ фазалық зерттеуге кірісті. 2012 жылдың желтоқсанында Sativex Польшада мақұлданды. 2013 жылы Франция медицинада каннабиноидтарды қолдануды заңдастырды, ал Sativex рецепт бойынша сатылатын алғашқы препарат болды. Дегенмен, 2016 жылдың маусым айына дейін бұл препарат ондағы дәріханаларда сатылмады.

Тиімділігі

СР-мен ауыратын адамдарды емдеуді зерттеген ІІІ кезеңдегі екі алдын ала зерттеудің бірі 0–10 балдық рейтингтік шкалада спастикалықтың 1,2 баллға төмендеуін көрсетті (плацебоға қарағанда 0,6 балл), ал екіншісі 1,0 баллға қарағанда 0,8 баллға төмендеуін көрсетті. Тек бірінші зерттеу ғана статистикалық маңыздылыққа ие болды. ІІІ кезеңдегі мақұлдау зерттеуі, препаратқа жеке адамдардың реакциясын анықтау үшін бастапқы кезеңнен тұрды. Жауап бергендер (42% субъектілер) екінші, плацебомен бақыланатын кезеңде маңызды әсер көрсетті. 2009 жылғы алты зерттеудің мета-талдауы тиімділіктің үлкен айырмашылықтарын көрсетті, статистикалық тұрғыдан маңызды емес, бірақ спастикалықтың төмендеуіне бағытталған тенденция байқалды. 2014 жылғы Американдық неврология академиясының жүйелі шолуы набиксимолдың спастикалық, ауырсыну және зәр айдау дисфункциясы үшін «ықтималды түрде тиімді» екенін көрсетті, бірақ тремор үшін қолдау таппады. Дегенмен, 2021 жылғы зерттеу «клиникалық тұрғыдан маңызды симптоматикалық нәтижелерді» көрсетті.

Набиксимол сонымен қатар опиоидтарға төзімді қатерлі ісік ауруының ауырсыны үшін де зерттелді. Набиксимолдың қатерлі ісік ауруының ауырсыны үшін үш зерттеуде қосымша қолданылуы қауіпсіз болғанымен, тиімділік туралы деректер әртүрлі болды және препарат алғашқы ІІІ кезеңдегі зерттеуде осы мақсатқа жетуге қабілетсіз болды.

Жанама әсерлер

Клиникалық зерттеулердің алғашқы кезеңдерінде набиксимольдер көбінесе жақсы қабылданып, шыдалынды. ІІІ кезеңдегі сынақтарда ең көп кездесетін қосымша әсерлер бас айналу (25%), ұйқышылдық (8%) және дезориентация (4%) болды; 12% қатысушылар жағымсыз әсерлерге байланысты дәріні қабылдауды тоқтатты. Тәуелділікке бейімділік мүмкіндігін зерттеулер өткізілмеген, бірақ екі компоненттің фармакологиялық қасиеттерін ескере отырып, мұндай мүмкіндік аз ғана.

Лицензиялау

GW Pharmaceuticals компаниясына Ұлыбританияда (Ұлыбритания) Sativex өндіру үшін марихуана өсіруге лицензия берілді, осылайша олар марихуанадан алынған аэрозольдік терапиялық препараттарды зерттеуге жалғыз заңды құқыққа ие болды. Бұл препарат 2013 жылдың сәуірінде коммерциялық өнімге айналды, осы кезде Ұлыбритания үкіметі Sativex формуласын Ұлыбританияның Есірткі туралы заңының IV бөлігіне енгізді.