Кіріспе

BQM 74 Chukar – Northrop компаниясы шығаратын әуедегі мақсатты ұшқышсыз аппараттар сериясы. "Чукар" үш маңызды жаңартудан өтті, оның ішінде бастапқы MQM 74A "Чукар I", MQM 74C "Чукар II" және BQM 74C "Чукар III". Бұл аппараттарды қайта пайдалануға болады, қашықтан басқарылады, дыбыс астындағы жылдамдықпен ұшады, олардың жылдамдығы 0,86 Махқа дейін жетеді және биіктігі 10-12 мың метр аралығында болады.

Сипаттама

BQM 74E ұшағы ұшу кезінде бір Williams J400 (J400 WR 404) турбореактивті қозғалтқышымен қозғалтылады, ол теңіз деңгейінде максималды 240 фунт күшін (1068 Н) тудырады. BQM 74 екі Jet Assisted Takeoff (JATO) бөтелкесін пайдалана отырып, нөлдік ұзындықтағы жер үстінен ұшырылады. Әуеден ұшыру жинағымен жабдықталған жағдайда, BQM 74 TA 4J, F 16, Grumman Gulfstream I немесе DC 130 ұшақтарынан әуеге көтерілуі мүмкін. BQM 74 негізінен нақты әуе нысанасы ретінде қолданылады, ол оқ ату және зымырандық жаттығуларда жаудың қауіптерін имитациялауға қабілетті. Жаттығудан кейін ұшқышсыз аппараттарды қайта пайдалануға болады. Парашют қашықтан басқару арқылы немесе қашықтан басқару байланысы үзілген жағдайда жұмыс іске қосылады, ал теңізден қайта алу үшін жүзу құралдары жинағы қосылуы мүмкін. Егер ұшқышсыз аппаратты қайта алу қажет болса, қорғаныс зымыранында жарылғыш заттардың орнына арнайы телеметриялық оқтар қолданылады. Бұл телеметриялық оқтардың болуы қорғаныс зымыранының жұмысын толыққанды талдауға мүмкіндік береді, соның ішінде нысанаға нақты оқ тигенде зақым келтіретінін анықтайтын қашықтық туралы мәліметтерді де қамтиды. Тікелей соққы ұшқышсыз аппаратты жояды. Оқ ату жүйелері жарылғыш емес, жасанды оқ-дәрілерді пайдаланады. Оқ ату жүйелері қозғалатын нысананың алдына бағытталғандықтан, ол жарылыс сынықтары арқылы ұшады, сондықтан жасанды оқ-дәрілер нысанаға тікелей тиуі міндетті емес. Радар деректерін талдау нақты жарылғыш оқ-дәрілердің нысанаға зақым келтіретінін анықтайды.

MQM-74A Чукар І

"Чукар" сериясы 1960 жылдардың басында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жаңа нысана ұшқышына қойған талабымен басталды. Компания 1964 жылы дельта қанатты NV 105 деп аталатын прототипті жасап, сынақтан өткізді. Дельта қанаты тиімді болмады және оның орнына тік қанат қойылды, нәтижесінде NV 105A пайда болды, ол алғаш рет 1965 жылы ұшты. NV 105A Әскери-теңіз күштері қабылдап алды және 1968 жылы MQM 74A ретінде сериялық өндіріске түсті. MQM 74A-ның сыртқы түрі – жақсы жарастырылған сигара пішіндес фюзеляж, ортадан тік орнатылған қанаттар, қанаттар астындағы ауа түсірілісі бар төмен орналасқан реактивті қозғалтқыш және инверттік V пішіндес құйрық бөлігі болды. Ол Williams International WR24-6 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықталған, итермелеу күші 121 фунт (538 Н) құрады және RATO бустері арқылы жерден немесе кемеден ұшырылды. Әскери-теңіз күштері 1800 MQM 74A "Чукар I" сатып алды. НАТО Крит аралындағы көпұлтты сынақ полигоны үшін, сондай-ақ Ұлыбритания және Италия Әскери-теңіз күштері үшін барлығы бірнеше жүздей қосымша ұшақтар сатып алынды. "Чукар" – Азиялық бөдене құсының түрі, ол Америкаға әкелінген. Оны спорттық аң аулау үшін аулайтындықтан, Northrop компаниясы бұл атау өмірлік мақсаты атуға арналған ұшаққа лайықты деп ойлаған болуы мүмкін. "Чукар" атауы ресми түрде тек экспорттық нұсқаларға қолданылады, бірақ бейресми түрде ол барлық түрлеріне қолданылады.

XBQM-108

1970 жылдардың ортасында АҚШ Әскери-теңіз күштері қару-жарақ орталығы MQM 74A-ны XBQM 108 деп аталған тәжірибелік дронның негізі ретінде пайдаланды. Бұл дрон "пого" немесе "құйрығымен тік қону/ұшу" (tailsitter) ұшағының үлгісі ретінде қолданылуы тиіс еді, ол құйрығымен тік көтеріліп, тік қона алатын болатын. MQM 74A-ның фюзеляжы, құйрық қанаты, радиобасқару жүйесі және парашютпен құтылу жүйесі сақталды, бірақ дронға жаңа қанат, айналмалы векторлық соққы шығару құрылымы бар Teledyne CAE J402 қозғалтқышы, бекітілген үш дөңгелекті қону шассисі және қосымша ұшуды басқару жүйелері орнатылды. Үлгі аяқталды және бағдарлама тоқтатылған кезде байланған ұшулар жасалып жатқан кезде жоба тоқтатылды.

MQM-74C Чукар II

Әскери-теңіз күштері Chukar I-ді ұнатып, бірақ одан сәл жылдам нұсқаны қалады, ал 1970 жылдардың басында Northrop жетілдірілген эксперименталды MQM 74B-ді жасады, одан кейін өндірістік MQM 74C Chukar II пайда болды. Chukar II-ні Chukar I-ден ажырату қиын, бірақ Chukar II сәл үлкейтілген және 180 фунт (800 Н) итермелеу күші бар Williams WR24-7 турбореактивті қозғалтқышын қолданады, бұл оған 590 миль/сағ (950 км/сағ) ең жоғары жылдамдық береді. Chukar I сияқты, Chukar II де тек құрлықтан немесе кемеден ұшырылады. Кем дегенде 1400 Chukar II жасалды, көбінесе АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін, ал басқа клиенттердің қатарында НАТО, Ұлыбритания, Батыс Германия, Грекия, Иран, Италия, Жапония, Нидерланды, Сауд Арабиясы және Испания бар.

BQM-74C Чукар III

1978 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері одан да күрделі дронды сұрады, ал Northrop компаниясы BQM 74C Chukar III ұшағымен жауап берді. Бұл жақсартылған нұсқасы бұрынғыларынан айқын ерекшеленеді, оның цилиндрлі корпусы бар, ал бұрынғы модельдердің корпусы конус тәрізді болған. BQM 74C микропроцессорлық автопилотқа ие, бұл оны күрделі ұшу операциялары үшін бағдарламалауға мүмкіндік береді. BQM 74C әуеден де, жерден де ұшырылуы мүмкін. Алғашқы қозғалтқыш Williams WR24 7A, сондай-ақ J400 WR 402, 180 фунт (800 Н) итермелеу күшіне ие болды, бірақ 1986 жылы өндіріс 240 фунт (1070 Н) итермелеу күші бар J400 WR 403 үлгісіне жаңартылды. BQM 74C 6G дейінгі маневрлерге төтеп бере алады. 1600-нан астам BQM 74C ұшақтары жасалды. Northrop АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бағалауы үшін тактикалық барлау мақсатында он BQM 74C Recce БПЛА-сын құрастырды, бірақ бұл нұсқа өндіріске енбеді.

BQM-74E Чукар III

BQM 74C қазір өндірісте BQM 74E-мен алмастырылды, сыртқы түрі шамалы ғана ерекшеленеді, бірақ стандартты түрде жаңартылған J400 WR 404 қозғалтқышымен жабдықталған, ал алдыңғысына қарағанда үш есе ұзаққа ұшу қабілетіне және төзімділігіне ие. 2015 жылдың 6 қаңтарында филиппин балықшылары Филиппиннің Кесон провинциясының Патнангуан ауданындағы суларда жүзіп жүрген осындай аппаратты тапты. АҚШ-тың Маниладагы елшілігі бұл аппарат төрт ай бұрын Гуам аймағында өткен америкалық теңіз күштерінің жаттығулары кезінде ұшырылғанын, теңіз ағындары арқылы Филиппин жағалауына соғылғанын мәлімдеді. Елдің Сыртқы істер министрлігінің өкілі Рауль Эрнандес АҚШ елшілігінің түсіндірмесін қолдады, бұл аппарат ешқашан Филиппин аумағында ұшырылмағанын, ұшпағанын немесе құламағанын айтты. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар, тіпті солшыл бағытты топтар мен ұйымдар да оқиғаға қатысты тергеу жүргізуді талап етіп, айыптады немесе сынға алды. Олар бұл аппараттар бақылау және тікелей әскери операциялар үшін пайдаланылуы мүмкін екенін, сондай-ақ коммунистік «Жаңа халық армиясының» қызметін бақылау үшін қолданылуы мүмкін екенін айтты. Бірақ Филиппин армиясының баспасөз хатшысы майор Харольд Кабунок бұл аппараттардың көтерілісшілерге қарсы күреске қатыспағанын мәлімдеді.

Болашақ нұсқалары

1980 жылдары Northrop компаниясы келесі буын нысанасын – NV 144-ті құрастырды, ол Chukar III-тен едәуір үлкен және жылдам болды, бірақ NV 144 өндіріске енгізілген жоқ. Northrop Grumman компаниясының Chukar-ды жақсартуға бағытталған соңғы және қазіргі әрекеті – бұл Chukar-дың BQM 74F нұсқасы (бұрын Target 2000 деп аталған). BQM 74F жалпы конфигурациясы BQM 74C-ге ұқсас, бірақ қанаттары кеңейтілген, бос салмағы 600 фунт (270 килограмм), жаңартылған қозғалтқышы 300 фунт (1,33 кН) итермелеу күшіне ие, жылдамдығы 0,93 Мах-қа жетеді және жобалық қызмет мерзімі 20 ұшуды құрайды. BQM 74F әртүрлі ұшақтар мен қанатты зымырандарды модельдеуге қабілетті. Ол сонымен қатар нысаналарды және алдау құралдарын сүйреуге және қолданыстағы Chukar қолдау жүйелерімен және инфрақұрылымымен үйлесімді болуы мүмкін. 2002 жылы Әскери-теңіз күштері Northrop Grumman компаниясына дамытуға келісімшарт берді, ал алғашқы BQM 74F 2005 жылдың 22 тамызында ашылды, ал жеті күннен кейін Калифорния штатындағы Point Mugu әскери-теңіз базасында алғашқы сынақ ұшуы өтті.

Персия шығанағындағы соғыс

1991 жылғы Персия шығанағындағы соғыста BQM 74C-лер Иракқа жасалған алғашқы әуе шабуылдары кезінде алдау құралы ретінде қолданылды. АҚШ Әскери-әуе күштерінің "Big Safari" тобы "Project Scathe Mean" кодолық атымен белгіленген бұл операцияны жүзеге асыруды өз міндетіне алды. Бар болған Chukar дрондары әдетте DC 130 басқару ұшағынан ұшырылатын, сондай-ақ F 15 немесе F 16 сияқты шабуылдаушы ұшақтардан да ұшыруға болатын. Алайда, мұндай ұшыру мүмкіндіктері болмағандықтан, Теңіз күштері өздерінің құрамындағы қызметке жарамды екінадцатьы жерден ұшыру қондырғысын тапты, ал RATO күшейткіш құрылғылары Бельгияда сақталған. Әрбір BQM 74C экипажы экипажсыз ұшақтың радарлық бейнесін жақсарту үшін екі бұрыштық рефлектормен жабдықталды. Жерден ұшырылатын зымырандар бөлімшелері таратылғаннан кейін (868-ші тактикалық зымырандар оқу эскадрильясына қараңыз) алынған 40 маманнан тұратын команда бірнеше күн ішінде құрылып, "4468-ші тактикалық барлау тобы" деп аталды. 4468-ші ТРГ жылдам әрекет етті, жүк көліктері өзгертіліп, Калифорниядағы коммерциялық жүк тасымалдау фирмасынан алынды, құрал-жабдықтар Sears дүкендерінен сатып алынды, ал далалық жабдықтар армиялық артық қалдықтар дүкендерінен алынды. Командалар жылдам оқытылып, 44 Теңіз күштерінің BQM 74C дрондарымен жабдықталды және екі апта ішінде алты ұшырғыштан тұратын екі командамен Сауд Арабиясына жіберілді, 1990 жылдың 15 қазанында Ирак шекарасына жақын жерге жетті. Солтүстік команда Бағдадты және аймақтағы ірі әскери базаларды, ал оңтүстік команда Басра мен Кувейт қалаларын қамтуға орналастырылды. 1991 жылдың 17 қаңтарында Персия шығанағындағы соғыс басталғанда, Ирак Lockheed F 117 Nighthawk стелс-ұшқыштары мен BGM 109 Tomahawk зымырандарының шабуылына ұшырады. 38 BQM 74C дроны екінші шабуыл толқынына қарсы шатыр салу үшін тағайындалды, ұшырулар көбінесе үштен бір топ болып жүзеге асырылды, ал 37 дроны уақтылы түрде сәтті ұшырылды. Үштен бір топты ирактық әуе күштері ұшырып түсірді, ал қалғандары нысанаға жетті. Дрондар сағатына 630 км жылдамдықпен 500 километрден (310 миль) ұшып, Бағдадты 20 минутқа дейін айналдыра бастады. Ирактың әуе қорғаныс радарлары дрондарды іздеуге тырысқанда, одақтас әуе күштерінің шабуылдаушы ұшақтары AGM 88 HARM (Жоғары жылдамдықты радиацияға қарсы зымырандар) арқылы оларды жойды. Теңіз күштері де ADM 141 TALDs (тактикалық әуеден ұшырылатын алдау құралдары) ұшырып, қарсы шараларға үлес қосты. Ирактың әуе қорғанысы бұл соққыдан ешқашан қалпына келмеді, және одақтас әуе күштерінің үлкен шығындары күтілгенімен, ирактықтар тек 44 ұшақты атып түсіре алды. Соғыстан кейін 4468-ші топ таратылды, ал қалған BQM 74C-тің бірі Огайодағы Райт Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұлттық мұражайына сыйға берілді, қазір ол көрмеде тұр.

"Кенселлзвилл" апаты

2013 жылдың 16 қарашасында BQM 74E Chancellorsville кемесіне соқтығысып, зақым келтірді, екі теңізшіні жеңіл жарақаттап, палуба үстіндегі конструкцияда тесік жасады. Дрон Aegis жауынгерлік жүйесінің ең соңғы нұсқасын сынау мақсатындағы жаттығулар барысында крейсерден бір шақырымнан астам қашықтықта бұрылуы керек еді, бірақ оның орнына тікелей кемеге ұшып кірді.