Кіріспе

Солтүстік Американың жергілікті халқының наны – фрай-брейд. Бұл майда немесе қатты майда қуырылған, қысқа немесе майда қуырылған жалпақ қамырдан жасалған нан. Әдетте бидай ұны, су, тұз және кейде разрыхлительден жасалады. Фрай-брейд жеке немесе бал, джем, қант ұнтағы, бұқа еті немесе сиыр еті сияқты әртүрлі қосымшалармен беріледі. Ол үнді такосының негізі болып табылады. Фрай-брейдтің тарихы отарлау және американдықтардың қоныс аударуымен тығыз байланысты. Бұл нанға қажетті ингредиенттер американдықтарды аштықтан сақтау үшін берілді, олар дәстүрлі тағамдарын өсіретін және жинайтын жерлерден оларды өсіруге жарамсыз жерлерге көшірілген кезде. Кейбір сыншылар бұл тағамды отарлаудың және сонымен қатар, төзімділіктің символы деп санайды.

Тарих

Навахо дәстүріне сәйкес, фрибрэд 1864 жылы АҚШ үкіметі берген ұн, қант, тұз және майды пайдаланып жасалды. Аризонада тұратын Навахо тайпасы "Ұзақ жол" деп аталатын 300 шақырымдық саяхатқа мәжбүр болған кезде, және Боске Редондоға, Нью-Мексикоға көшіп кетті – бұл жерде дәстүрлі көкөністер мен бұршақтарды өсіру қиын болды. 2005 жылы фрибрэд Оңтүстік Дакота штатының ресми наны деп жарияланды. Сол жылы белсенді Сузан Шоун Харжо Indian Country Today басылымында фрибрэдке қарсы мақала жазып, оны "үйден және еркіндіктен айырылып, тұтқындық пен рациондық тағамға дейінгі ұзақ жолдың символы" деп атады. Ол сондай-ақ, бұл тағамның дені сау балаларды семіздікке, гипертонияға, қант диабетіне, диализге, соқырлыққа, аяқ ампутациясына және баяу өлімге алып келетінін айтты. Смитсон институтының мәліметінше, көптеген американдықтар үшін "фрибрэд – ұрпақтарды байланыстыратын және қазіргі заманды американдықтардың тарихының ауыр оқиғаларымен байланыстыратын нәрсе". Алайда, олардың арақатынасы шиеленіскен. Фрайбрэд көбінесе "дәстүрлі" американдық түпкіліктің тағамы деп есептелсе де, кейбір шеф-аспаздар оны отаршылдықтың символы деп қарастырмайды. Жергілікті шеф Шон Шерман оны "американдық түпкіліктің тағамы емес нәрселердің бәрі" деп атайды, және ол "сабырлылық пен ауырсыну, тапқырлық пен төзімділікті" көрсетеді деп жазады. Фрайбрэд қажеттілік тудырғандықтан, үкімет берген ұн, қант және майды пайдаланып жасалғандықтан, төзімділіктің символына айналды. Дегенмен, Шерман сияқты жергілікті шеф-аспаздар оны отаршылдықпен ұстаудың символы деп санайды.

Журналист және деректі фильмдер режиссері Пэтти Талахонгва, өзін жүгері кланынан шыққан Хопи тайпасының мүшесі деп есептейді, фрибрэдті "Өлім наны" деп атайды және оны американдық түпкіліктілерге тән аурулармен байланыстырады, оның ішінде өт қабығының аурулары, қант диабеті және басқалары. Ол фрибрэдтің таралуын 1970-ші жылдардың соңында өзі оқыған Феникс индей мектебі сияқты интернат мектептерімен байланыстырады. Ол сондай-ақ, жүгері, бұршақ және қабақ сияқты пайдалы тағамдарды қолдап, фрибрэд сияқты майлы тағамдардан бас тартуға шақыратын, түпкілікті тағамның тәуелсіздігіне бағытталған қозғалысты сипаттайды. Құрамындағы ингредиенттер араластырылып, қарапайым қамыр жасалады, содан кейін 30 минуттан бір сағатқа дейін матамен жабылып, қамыр көтеріледі. Содан кейін қамырдан кішкентай шарлар жасалып, ыстық майда қуыру алдында дөңгелетіп немесе жазық дискілерге айналдырылады. Оны дайындау және беру әдісі әр аймаққа және тайпаға қарай өзгеше. Оны мемлекеттік жәрмеңкелерде және пау-воуларда көптеген түрлерінде табуға болады, бірақ төлеуші жұртшылыққа ұсынылатын нәрсе жеке үйлерде және тайпалық отбасылық қарым-қатынастарда ұсынылатын нәрседен өзгеше болуы мүмкін. Оны қара, тұз, қант немесе бал қосып немесе Навахо таколарының негізі ретінде жеуге болады.

Танымал мәдениетте

Frybread және "Frybread Power" тіркесі Шерман Алексидің 1998 жылғы "Smoke Signals" фильмінде кездеседі. Кейіпкерлер жиі нан жеп, қуырып, немесе оның дәмі мен мәдени маңызын талқылайды. Кит Секола оны "Fry Bread" әнінде пайдаланады. Кевин Нобл Майллардтың "Fry Bread: A Native American Family Story" атты 2019 жылғы сурет кітабы, Джуана Мартинес Нил салған суреттерімен бірге, 2020 жылы Роберт Ф. Сиберт ақпараттық кітап медалін жеңіп алды және Американдық үнді жастары әдебиеті сыйлығының құрметті кітабы атанды. 2021 жылы FX Productions үшін Стерлин Харжо мен Тайка Уайтити жасаған "Reservation Dogs" американдық жергілікті телесериалының бір эпизодында, Стен Джодди сомдаған жергілікті рэпер "Greasy Frybread" атты әнді орындайды. 2023 жылғы "Frybread Face and Me" фильмі – навахо халқының ересек болу жолындағы оқиғасы.

Ұқсас тағамдар

Канаданың алғашқы халықтарының баннокі фрибрэд тарихымен ұқсас мәдени тамырға ие. Жаңадан пайда болған венгр Лангосы фрибрэдке ұқсас.