Кіріспе

Серафим Сергеевич Туликов (Серафи́м Серге́евич Ту́ликов; 7 шілде 1914 жыл - 29 қаңтар 2004 жыл) – Ресей империясында дүниеге келген және Ресейде қайтыс болған орыс және кеңес композиторы. Ол музыкалық шығармаларында және ресейлік телесериалдардағы эпизодтық рөлдерінде көбінесе С. Туликов деп көрсетілген. Серафим Туликов патриоттық және мемлекеттік идеологиялық туындыларымен белгілі.

Алғашқы жылдар

Серафим Туликов Батыс Ресейдегі Калуга қаласында бухгалтер Григорий Бобоедовтың отбасында дүниеге келді. Серафимнің екі ата-анасы да жастық шағында хорларда белсенді қатысты, ал Серафим бала кезінен музыкаға терең бойлады. Ол ақырында Калуга музыка академиясына қабылданды, ал 18 жасында Ресейдегі көптеген консерваторияларда білім алды.

Жетілген кезең

Кеңес композиторларының ескі буынының көпшілігі 1960-шы жылдары теледидар дәуірі басталғаннан кейін өзінше ыңғайлы сезінбеді. Серафим Туликов өзін түзетіп, жетекші және ең танымал кеңес әншілерінің бірі ретінде бекінді. Оның репертуары, сондай-ақ қолданған стильдік формалары айтарлықтай кеңейді. Бір жағынан, Туликов "Ленин мәңгі сізбен" (Лев Ошанин сөздері) – бәлкім, Владимир Ленинге арналған ең табысты және кеңінен танымал кеңес әні, және "Туған жер" (Юрий Полюхин сөздері) сияқты гимнге жақын салтанатты әндер жазды. Екінші жағынан, ол 60-шы жылдардағы мәдени жаңарудың іздерін анық көрсететін "Күлімде!" (Михаил Плиатковский сөздері), "Бір белгісізі бар теңдеу" (Михаил Плиатковский сөздері) және "Бұл қайталанбас" (Михаил Плиатковский сөздері) сияқты әндер жазды. Бұл әндерде идеология мен патриотизмнің тікелей элементтері болмады және олар Туликовтың 1940-50 жылдардағы лирикалық әндерінің көпшілігінде кездесетін фольклорлық дәстүрден мүлдем ажыратылды. Туликов совет тарихы мен саясатындағы маңызды оқиғаларға арналған көпшілік әндерін жазуын жалғастырды. "Алыс планеталарға!" (Юрий Полюхин сөздері) әні – КСРО-ның технологиялық жетістіктерін жырлайтын оптимистік туынды. Күдіксіз, ол 1961 жылы Юрий Гагариннің ғарышқа алғашқы сапарынан кейін жазылды. 1964 жылы Туликовтың жалғыз операсы "Баранкин, адам бол!" Мәскеудегі премьерасы өтті. 1960-шы жылдардың соңында Туликов неославяндық үлгідегі әндер жаза бастады. Олардың барлығы Ресейге арналған, бірақ бұрынғы патриоттық стильінен ерекшеленді. Олар көбірек фольклорлық сипатқа ие болды және Ресейдің шалғындары, далалары, аспаны, көлдері мен өзендері сияқты ауылдық және табиғи бейнелермен толы болды. Құштарлық пен тіпті жеңіл қайғы-қасірет сезімдері, жоғалып бара жатқан бір нәрсеге қоштасу сияқты, көбірек байқалды. Осы кезеңнің мысалдары: "Алыста, алыста менің Ресейім" (Владимир Харитонов сөздері), "Махаббат мойындауы" (Михаил Танич сөздері), "Қазына Ресей" (Олег Милявский сөздері) және "Туған жерім" (Петр Градов сөздері). Туликов Кеңес Армиясына, оның ерліктері мен дәстүрлеріне арналған әндер жазуын жалғастырды, мысалы, Ұлы Отан соғысына белсенді қатысқан көптеген басшылары бар КСРО басшылығында танымал болған "Ветерандардың жаны қартаюдан сақтайды" (Яков Белинский сөздері) және "Ресейдің ұлы" (Владимир Харитонов сөздері). Туликов Ленин мен Кеңес Одағының Коммунистік партиясы туралы көптеген әндер жазғанымен әйгір болды. Мысалы, 1981 жылы партияның 26-шы съезінің ашылуына арналған "Мен Отанымды әндеймін" (Николай Доризо сөздері) әні – аса мақтаншаң және гимнге ұқсас туынды. Ән Кеңес мемлекетінің күшін және әлемдік миссиясын жырлап, бұл күштің қорқыныш пен зорлық-зомбылыққа емес, кеңес халқының нағыз жетістіктері мен жомарттығына негізделгенін көрсетті. 1960-шы жылдардың басында Туликов Мәскеу туралы "Мен сені әндеймін, Мәскеуім" (Юрий Полюхин сөздері) атты өте сәтті ән жазды. "Мәскеу, сенің даңқың әлемге қанатқа бітіп ұшты! Мәскеу, сен менің Отанымның жүрегісің!" деген сөздер аңызға айналды. 1970-шы жылдары Туликов Кеңес үкіметі 1974-1975 жылдары бастаған Байкал-Амур магистральдық теміржолын салу жобасына бірнеше ән үлестірді. "BAM Вальсі" (Михаил Плиатковский сөздері) осы әндердің ең танымал әні болды.

Бағалау

1980 жылдардың соңында Кеңес Одағы ыдыраған кезде Серафим Туликов өзін өзгешелікке ұшырағанда көбірек оқшауланғанын сезді. Туликовтың дәстүрлілігі және баяу, әуенді лирикалық музыкаға құштарлығы, жаңадан танымал болған авангард пен музыкадағы үйлесім мен тыныштықты түбегейлі жобауға, оның орнына қақтығыс пен жабайы ырғақтарға басымдық беруге қатысты. Туликовтың атағы бірте-бірте төмендеді. Ол 2004 жылы зейнетте қайтыс болды. Оның музыкалық мұрасының бір бөлігін кеңес музыкасын жақсы көретіндер қайта жаңғыртты. Дегенмен, қайта басылған және жаңа өмір алған көп бөлігі – Туликовтың 1960-1970 жылдардағы саяси мазмұны жоқ, жеңіл лирикалық музыкасы болды.