Кіріспе
Басуд, ресми түрде Басуд муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Камарин Норте провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 45 133 адамды құрайды.
Basud, officially the Municipality of Basud (; ), is a 3rd class municipality in the province of Camarines Norte, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 45,133 people.
География
Муниципалитеттің жалпы жер көлемі – , бұл провинцияның жалпы жер аумағының шамамен 11,59 пайызын құрайды. Басуд Даеттен және Маниладан қашықтықта орналасқан.
Демография
2020 жылғы санақта Басуд, Камаринес Норте қаласының халқы 45 133 адамды құрады. Халық 29 барангайы бойынша тең емес бөлінген, халық саны мен өсу қарқыны жағынан әртүрлі. Ұлттық тас жол бойындағы барангайларда халық санының үлесі ең жоғары болды. 2007 жылы Сан-Фелипеде халықтың үлесі 8,63%, Барангай Побласион 1 және Матног 8,02% және 7,79% құрады. Бинатаган ең аз халыққа ие, ол 295 адамды немесе жалпы халықтың 0,80% құрайды.
The municipal population is unevenly distributed over its 29 barangays and varies in terms of population sizes and growth rates. The barangays along the national road recorded the highest population share. In 2007 San Felipe recorded a population share of 8.63%, Barangay Poblacion 1 and Matnog followed with 8.02% and 7.79%, respectively. Binatagan has the least population with 295 or 0.80% of the total population.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын муниципалитет жерлерінің шамамен ауданы 12 086,60 гектар, бұл муниципалитеттің жалпы жер аумағының 47,38 пайызын құрайды. Муниципалитет үш негізгі ауыл шаруашылығы дақылын өндіреді. Кокос плантациялары ең көп аумақты алып, 10 324 гектарды құрайды. Күріш егістігінің ауданы 627,10 гектар суарылатын және 254 гектар жаңбырға тәуелді. Ал үшіншісі – 586 гектарға ананас отырғызылған. Басқа дақылдар маусымдық және тек отбасылық тұтынуға арналған.
Өсімдіктер
Копра қала әкімдігінің басты өнімі және негізгі табыс көзі болып табылады. Сыпырғылар, себеттер, көмір және тіпті сабын сияқты кокос өнімдері халықтың дәстүрлі табыс көзі есептеледі. Қаланың екінші маңызды өнімі – палай, ол 627,10 гектар суармалы жерлерде жылына екі рет жиналады, оның орташа өнімділігі әрбір жиналымда 80 каваннан, ал жылына 74,24 тоннаны құрайды. Жаңбырға тәуелді алқаптар жылына бір рет жиналады, әр гектарынан 60 каван, яғни жылына 17,04 тонна өнім алынады, ал апатты жағдайлар мен құрғақшылық кезінде одан да аз жиналады. Үкіметтік бағдарламалардың қолдауы арқасында ананас өндірісі соңғы кезде өркендеп, шаруалар кокос алқаптарының көп бөлігіне ананас отырғызуға көшті. Оның аумағы 586 гектарды құрайды. Ананас өнімін жинау әдетте 18-20 айға созылады.
Мал / Құс
Қазіргі мал өндірісі көбінесе шағын масштабта, көбінесе үй шаруашылықтарында жүзеге асырылады, бролер өндірушілерден басқа, олардың саны 100-ден 300 құсқа дейін жетеді. Жергілікті тауықтар сияқты құстар әдетте әр шаруада аз болады және шашыраңқы астық пен шөппен күтіледі. Құстарға жәндіктер мен аурулар жиі шабады, осылайша мал басы азайып, төмен сапалы тауықтар өндіріледі. Шошқа шаруашылығы да көбінесе үй шаруашылығы деңгейінде жүргізіледі. Әдетте әр шаруада 1-2 шошқа болады. Олардың тұрағы жеңіл, жергілікті материалдардан салынады. Төмен сапалы тұқымдарды селекциялау және араластыру нәтижесінде шошқалардың өсімі баяулайды және олардың саны кеміп, ұсақ болып шығады. Шаруалардың жоғары сапалы тұқым алуға қаржылық мүмкіндігі жетпейді, себебі оған үлкен капитал, жоғары бағадағы жем-шөп және осы тұқымды өсірумен байланысты тәуекелдер кіреді, бұл пайда маржасын азайтады.
Балық шаруашылығы
Муниципалитетте екі жағалау баргайы бар: Таба-Таба және Мангкамагонг, олар Сан-Мигель шығанағының жағалауында орналасқан. Бұл жердегі балықшылардың көпшілігі күн көрісін табуға балық аулайды, олардың балық аулау құралдары шектеулі, ал көбісі үш тоннадан кем салмақты балық аулайтын қайықтарға ие. Осы аймақта ауланған балық әдетте Мерседес қаласына әкелінеді және сатылады, себебі осы балықшылардың көпшілігі балық сатушылармен комиссиялық келісімдер жасасқан. Азын-малы Басуд қаласының орталық бөлігінде ригатондар арқылы сатылады. Жолдар мен базар инфрақұрылымын жақсарту қажеттігі Басудтағы балық саудасының бағытын өзгертуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, балықшылар өз аулауларын тікелей Манилаға жеткізіп, отынға көп шығын кетірмей, жоғары бағаға сата алады.
Сауда
Басуд муниципалитеті соңғы он жылда сауда жағынан елеулі жақсаруды көрсетті. Муниципалдық шенеуніктер сауданың орталығы ретінде муниципалитеттегі қоғамдық базарға көңіл бөлді. 1990 жылы онда жеті жаңа балық сату орыны, ет сату орыны, көкөніс сату орыны, кептірілген балық сату орыны, шағын дүкендер, ауыл шаруашылығы өнімдері сату орыны, темір-аспап дүкені, дәріхана, нан пісіру орыны және құрғақ тауарлар дүкені ашылды. Зерттеу көрсеткендей, адамдар дүкендерін тастап кетті, себебі халықтың қолдау көрсетпеуі немесе жеткіліксіз қолдауы, сондай-ақ дүкен иелерінің жеткіліксіз қаржысы себеп болды.
Туризм
Басуд, Камарин Норте провинциясының қақпасы, басқа аймақтармен шайқасқан көптеген табиғи көрікті жерлерге ие. Мұнда Мангкамагонг және Таба-Таба сияқты тыныш жағажайлар, Сан-Паскуал сарқырамасы сияқты таза әрі тартымды сарқырамалар, сондай-ақ Басуд халқының батылдық, отансүйгіштік және ерлік құндылықтарын бейнелейтін Пинаглабан киелі орны сияқты таңғажайып орындар бар. Табиғатқа және ортаға деген махаббатты көрсететін Ана ағаш. Басуд қаланың негізгі өнімдерінің бірі – кокос өнімдерінің алуан түрлілігін көрсетеді, сонымен қатар Рахуган фестивалінің жарқын бөлігі – көшедегі би өнерлері. Құдайдан сыйланған және адам қолымен жасалған, Кіші Тағайтай курорты сияқты, жергілікті және шетелдік туристердің сүйікті орнына айналып келе жатқан басқа да маңызды көрікті жерлер бар. Бірнеше жыл бұрын Биколдың ең таза өзені деп танылған Басуд өзені. Бірақ мұның бәрінің ортасында – Басуд халқының қамқоршысы және осының барлығын сақтайтын, олардан пайда табуға және мақтан етуге мүмкіндік беретін Архангел Рафаэль.
Рауған мерекесі
Рахуган – кокостың бір бөлігі, өмір ағашы, яғни кокостың бір шоғыры. Бұл сөз Басуд аңызын білдіреді. Испан конкистадоры келмес бұрын, Басудтың жергілікті халқы өзендермен бөлінген дельталарда топтасып өмір сүрген. Бұл жердегі адамдар үй салып, отбасын құрып, қоғам құрып, тұрақты өмір сүруге дейін өздерінің ерекше мәдениеті мен өркениетіне ие болған. Басуденос ақсақалдары арасындағы "Букамбибиг" Басуд халқының Басудтың тумасы болған бір отбасының құрсағынан шыққандығын айтқан. Осы отбасылардан испандықтар қаланы басып алғаннан бері қоғамды құрушылар мен көшбасшылар шыққан. Адамдар бір-бірімен туыс, немесе "маlapit nam kamag anak". Құрметпен және қарапайымдықпен, Басудтың отбасылары мен тұрғындары әртүрлі лақап аттармен танымал болған, олар кокосқа байланысты болған, мысалы, "Лунок", "Лукад", "Бунот", "Гута", "Бухаё" және танымал "Буко Королі". Басуд халқы үшін махаббат, бірлік және отбасылық байланыс құндылығы ең маңыздысы. Адамдар ынтымақтастық пен бірлік сезімін күшейтеді. Басуд халқының осы ерекше мінезі, құндылығы мен мәдениетіне байланысты, Басуденос халқының әдемі, қызықты және бай мәдениетін көрсету үшін фестиваль ұйымдастырылды. Бұл фестиваль мәдениеттің, іс-қимылдың, халықтың бірлігінің және олардың ерте заманнан бері, қазіргі және болашақта осы жерде қалай өмір сүргенін көрсетеді.
Білім
Муниципалитетте 26 бастауыш мектеп, екі ұлттық орта мектеп және 31 балабақша бар. Каяньон барангайында екі бастауыш мектеп бар, ал Мантугаве, Бинатаган және Манмунтай барангайларында бастауыш мектептер жоқ. Төрт жоғары мектеп бар: Побласион Уно және Амогуистегі Басуд ұлттық орта мектебі, Сан-Фелипе барангайындағы Сан-Фелипе ұлттық орта мектебі, Туака барангайындағы Туака ұлттық орта мектебі және Тайсан барангайындағы Доминодор Наридо орта мектебі.