Кіріспе

Вирбхадра Сингх (; 23 маусым 1934 – 8 шілде 2021) – 6 рет және 21 жылға Химачал-Прадеш штатының 4-ші бас министрі қызметін атқарған үнді саясаткері. Үндістан Ұлттық Конгресі партиясының жетекшісі, ол Химачал-Прадеш Видхан Сабхасына 9 рет және Лок Сабхаға 5 рет депутат болып сайланды. Вирбхадра Сингх "Раджа Сахиб" құрметті лақабымен кеңінен танымал болды. Сингх Химачал-Прадештің ең ұзақ қызмет еткен бас министрі болып ерекшеленеді, ол 1983 жылдан 1990 жылға дейін, 1993 жылдан 1998 жылға дейін, 2003 жылдан 2007 жылға дейін және соңында 2012 жылдан 2017 жылға дейін қызмет етті, одан кейін оның орнын БЖП-ның Джей Рам Такур басты. Ол 1962, 1967, 1971, 1980 және 2009 жылдары Лок Сабхаға сайланды. Сингх Индира Ганди және Манмохан Сингх үкіметтерінде министр болып қызмет етті. Өмірінің соңында ол Арки сайлау округінің депутаты болып жұмыс істеді.

Жеке өмір

Вирбхадра Сингх 1934 жылғы 23 маусымда Шимла ауданының Сарахан қаласында Бұшахр княздығының патшалық Раджпут отбасында дүниеге келген. Ол 1947 жылдан 1971 жылға дейін Бұшахрдың 122-ші титулды ражасы болды, содан кейін Үндістан Конституциясының 26-шы түзетуімен княздардың жеке қалталары жойылып, олардың атақтарына ресми мойынұстау тоқтатылды. Сингх Дехрадундағы полковник Браун Кембридж мектебінде, Шимладағы Сент-Эдвард мектебінде және Шимладағы епископ Котон мектебінде білім алды. Кейін Делидегі Сент-Стефан колледжінде бакалавр дәрежесін алды. 1954 жылғы мамыр айында ол Джуббал ханшайымы Ратна Кумариге үйленді. Олардың төрт қызы болды, оның ішінде 2006 жылдан 2018 жылға дейін Гуджарат жоғары сотында судья болып қызмет еткен Абилаша Кумари де бар. Ратна Кумари ұзақ аурудан кейін 1983 жылы қайтыс болды. 1985 жылы ол екінші рет Кёнтал ханшайымы Пратибха Сингхке үйленді. Пратибха үш рет Мәнді округінен Лок Сабхаға сайланды, алғаш рет 2004 жылы, содан кейін 2013 және 2021 жылғы қосымша сайлауларда. Олардың екеуінің де бір қызы мен ұлы бар. Оның қызы Апражита Сингх Патияла махаражасына және Пәнджабтың бұрынғы бас министрі капитан Амириндер Сингхтің немересіне үйленді. Оның ұлы Викрамадитья Сингх қазіргі уақытта Шимла ауылдық сайлау округінің депутаты болып қызмет етеді.

Ұлттық саясат

Сингх 1962 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында Үндістан Парламентінің төменгі палатасы – Лок Сабхаға депутат болып сайланды. Ол 1967 және 1971 жылғы сайлауларда да осы жетістігін қайталады. 1980 жылы ол тағы да Лок Сабхаға сайланды, ал арадағы екі Лок Сабхада болмағаннан кейін 2009 жылы сол палатаға қайта сайланды. 1976 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына Үндістан делегациясының құрамында қатысты.

Мемлекеттік саясат

Ұлттық саясаттағы рөлінен өзге, Сингх Химачал-Прадеш штатының заң шығару жиналысына жеті мәрте сайланды. Сингх 1983 жылғы сәуір айында алғаш рет Химачал-Прадештің бас министрі болды және 1990 жылғы наурызға дейін бұл лауазымды атқарды. Ол 1993 жылғы желтоқсан мен 1998 жылғы наурыз аралығында қайтадан тағайындалды; сондай-ақ 2003 жылғы наурыздан бастап үшінші рет тағайындалды. Осы жылдар ішіндегі қайта тағайындаулардың нәтижесінде ол бес мәрте бұл лауазымды иеленді. 2012 жылғы шілдеде ол 2012 жылғы қарашадағы штат сайлаулары алдындағы маңызды кезде барлық негізгі партиялық лауазымдарынан бас тартты. Оның отставкаға келуіне себеп – сайлау үміткерлерін іріктеу комиссиясына кірмегендігі болды деп хабарланды. Сингх 2012 жылғы қарашадағы сайлау қарсаңында партияны басқаруға тағайындалды және бұл жұмысты табыспен атқарды. Содан кейін партия оның рекордтық алтыншы рет Химачал-Прадештің бас министрі болуына келісім берді. 2017 жылғы сайлауда партиясы көпшілік дауысын жоғалтты, одан кейін ол отставкасын ұсынды.

Әлеуметтік және мәдени қызмет

Саясаттан тыс Сингх түрлі әлеуметтік және мәдени ұйымдармен байланыста болды. Осы қызығушылықтарының нәтижесінде ол Санскрит әдебиетінің саммеланының және Кеңес Одағының достарының Химачал-Прадеш бөлімшесінің президенті болды. Аталған жазбалар 2007 жылға дейін жасалған, оған қазір қайтыс болған Үнді әкімшілік қызметінің бір қызметкері және бірнеше өнеркәсіпшілер қатысқан. Жазбаларды Сингхтың саяси қарсыласы Виджай Сингх Манкотия ұсынған. Жұбайларға 2010 жылдың желтоқсанында босатуға рұқсат берілді, бірақ 2011 жылдың сәуірінде мемлекеттік үкімет куәгерлерге қысым көрсету туралы айыптауларға байланысты бұл шешімді қайта қарауды сұрады. Сингхтар істі полициядан алып, Орталық тергеу бюросына беруге, сондай-ақ соттағы келесі отырыстарды тоқтатуға тырысты. 2012 жылдың қаңтар айында Химачал-Прадеш жоғарғы соты олардың істі басқа жерге ауыстыру және сот процесін тоқтату туралы соңғы өтінішін қабылдамады. Сот айыптамаларды және дәлелдерді сотта қарауды жалғастыруға бұйырды. 2012 жылдың 26 маусымында Сингхқа қатысты сыбайлас жемқорлық айыптауларының салдарынан Одақ Министрлер кабинетінен отставкаға кетті. Жұбайлар Сингхтың 2012 жылдың желтоқсанында бас министр болып тағайындалуы алдында ақталды.

ҚІІ тергеу

2015 жылы Орталық тергеу бюросы Сингх пен оның отбасына қатысты, оның 2009-2011 жылдар аралығында министр болған кездегі белгілі табысына сәйкес келмейтін 6,1 крор рупилік мүліктерді иеленгені үшін іс қозғады. Оның әйелі Пратиба Сингх, ұлы Викрамадитья және қызы Апаражитаға да қатысты іс қозғалды. 26 қыркүйек күні Орталық тергеу бюросы (ОТБ) Вирбхадра Сингхтің 11 мүлкіне рейд жасап, оның мүлкінің заңсыз жолмен жиналғаны туралы айыптауларды тергеді. Агенттік рейдтерге бір күн бұрын іс қозғаған. 2015 жылдың 26 қазанында Үндістанның Жоғарғы соты Химчал-Прадеш жоғарғы сотының оған және оның әйеліне мүліктік іс бойынша тұтқындалудан қорғау және басқа да жеңілдіктер беру туралы бұрыңғы қаулысына қарсы сот шешімі шығаруға бағытталған ОТБ өтінішін қабылдамады. Алайда, Жоғарғы сот Сингх пен оның әйеліне хабарлама жіберіп, ОТБ-ның ұсынған екі өтінішіне жауап беруді сұрады.

Өлім

Сингхтың денсаулығы 2021 жылдың 5 шілдесінде Шимладағы Индира Ганди медициналық колледжінде жүрек тоқтауынан кейін нашарлады. Ол 11 маусымда екі ай ішінде екінші рет COVID-19 тестісінің нәтижесі оң болды. Вирбхадра Сингх 2021 жылдың 8 шілдесінде көптеген органдарының жұмысы тоқтауынан қайтыс болды. Вирбхадра Сингхтің мәйіті Шымланың Рампур Бушахр қаласында 2021 жылдың 10 шілдесінде толық мемлекеттік салтанатпен жерленді.