Кіріспе
Американдық тележурналист (1966 жылы туған)
Гретчен Элизабет Карлсон (21 маусым 1966 жылы туған) – американдық тележурналист, жазушы және тележүргізуші. Карлсон Миннесота штатында туып өскен. Жастайынан талантты скрипкашы болған Карлсон, сұлулық конкурстарына қатысу алдында бірнеше музыкалық байқауларда өнер көрсетті. 1988 жылы «Мисс Миннесота» атағын жеңіп алғаннан кейін, 1989 жылы «Мисс Америка» атанды. Ол Стэнфорд университетін бітірген, 1990 жылы дипломын алды. Карлсон теледидарда жұмыс істеді, Вирджиния, Огайо және Техас штаттарындағы бірнеше жергілікті телеарналарда тілші және жүргізуші болып қызмет етті. Кейін CBS телеарнасының тілшісі және жүргізушісі болды. 2002 жылдан 2005 жылға дейін CBS News арнасындағы «The Early Show» бағдарламасының сенбілік шығарылымын жүргізді. Содан кейін 2005 жылдан 2013 жылға дейін Fox News арнасының таңертеңгі «Fox & Friends» бағдарламасына, ал 2013 жылдан 2016 жылға дейін «The Real Story with Gretchen Carlson» бағдарламасын жүргізді. 2016 жылдың шілдесінде Карлсон Fox News-тің сол кездегі төрағасы және бас директоры Роджер Эйлске қарсы сексуалдық қысым көрсеткені үшін сотқа шағымданып арыз берді. Осыдан кейін, тағы да ондаған әйелдер Эйлстің зорлық-зомбылық көрсеткенін айыптады, нәтижесінде ол қызметінен бас тартуға мәжбүр болды. 2016 жылдың қыркүйегінде Карлсон мен 21st Century Fox компаниясы сот ісін 20 миллион долларға аяқтады, сондай-ақ Карлсонға ресми түрде кешірім сұрады. Карлсон 2016 жылғы #MeToo қозғалысының ең танымал істерінің бірі болды. 2019 жылы ол Lift Our Voices ұйымын құрды, ол еңбек келісімшарттарында құпиялылық туралы келісімдерге (NDA) және мәжбүрлі төрелік шарттарына тыйым салу мақсатында жұмыс істейді. 2022 жылдың ақпан айында АҚШ Конгресі сексуалдық шабуыл мен сексуалдық қорқыту істерін төрелікке жіберуге тыйым салатын заңды қабылдады, бұл заң Карлсонның қолдауына ие болды. Бұл заң сексуалдық шабуыл және сексуалдық қорқыту туралы шағымдарды төрелік шарттарынан алып тастайды, тіпті бұл шарттар бұрынғы кезеңге де қатысты. 2022 жылдың 3 наурызында президент Джо Байден бұл заңға қол қойды. Содан кейін, сол жылы Карлсон қолдаған тағы бір заң жобасы – Speak Out Act (S.4524) президент Байденнің 2022 жылдың 7 желтоқсанындағы қол қоюымен заңға айналды. Карлсон 2018 жылдан 2019 жылға дейін Miss America ұйымының директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет етті. 2017 жылы Time журналы Карлсонды әлемдегі ең ықпалды 100 адамның бірі деп атады. Ол екі кітаптың авторы: өмірбаяны «Getting Real» және New York Times бестселлері «Be Fierce: Stop Harassment and Take Your Power Back».
Ерте өмір және білім
Карлсон Миннесота штатының Кун-Рапидс қаласында Карен Барбара (Хайленгрен) мен Ли Рой Карлсонның төрт баласының бірі ретінде дүниеге келді. Әжесі пастор болған Карлсонның екі ата-анасы да швед тегінен шыққан. Оның бала кезінде баланы күткендердің бірі Мишель Бахман болды, ол кейін республикалық конгрессмен болып, президенттікке кандидат болған. Жастық шағында Карлсон радио мен теледидарда өнер көрсеткен скрипкашы болды. Ол Нью-Йорктегі Джульярд музыка мектебінде Дороти ДеЛейден сабақ алды және 1988 жылдың 10 қыркүйегінде 1989 жылғы «Америка мисс» атанды. Бұл атақты жеңген алғашқы классикалық скрипкашы ол болды. Карлсонның «Америка мисс» жеңісінен кейін, оны президент Рональд Рейганмен Овалдық кеңселерде кездесуге шақырды. Ол қызмет еткен жылында «Дэвид Леттерман шоуы» сияқты көптеген телешоуларда пайда болды, онда ол оны әзілде кездесуге шақырды. Карлсонның Эд МакМахон мен Дик Кларкпен бірге «Bloopers and Practical Jokes» шоуында жаңалықтарды оқығаннан кейін телеагенттер қоңырау шала бастады, соның нәтижесінде оның телекарьерасы қалыптасты. Карлсон 1990 жылы Стэнфорд университетін құрметті дипломмен бітірді, онда ұйымдық мінез-құлықты зерттеді. Ол Оксфорд университетінде Вирджиния Вульфтың еңбектерін оқып, тәжірибелік оқудан өтті. 1992 жылы ол WCPO TV телеарнасына қосылды, Цинциннати, Огайо штатында медиа-комментатор болып жұмыс істеді және екі жыл бойы сол арнада қызмет етті. Кейін ол Огайо штатының Кливленд қаласындағы WOIO/WUAB телеарнасында жұмыс істеді, онда Карлсон мен оның әріптесі Денис Дюфала алғашқы болып тікелей эфирдегі жаңалықтарды бірге жүргізген әйелдер болды. Кливлендтегі жұмысынан кейін Карлсон 1998 жылдан 2000 жылға дейін Техас штатының Даллас/Форт-Уорт қаласындағы KXAS TV телеарнасының демалыс күндері хабаршысы және тілшісі болып жұмыс істеді. 2000 жылы Карлсон ұлттық тілші ретінде ұлттық теледидарға көшті, ал 2002 жылы CBS телеарнасының «The Early Show» бағдарламасының сенбілік нұсқасын Расс Митчеллмен бірге жүргізді. Карлсон желіде жұмыс істеген кезеңде CBS Evening News бағдарламасының демалыс күндері шығарылымдарын жиі жүргізді.
Fox News телеарнасы
Карлсон алғаш рет 2006 жылы Fox & Friends телеарнасында демалыс күндері орынбасар жүргізуші ретінде пайда болды. 2006 жылдың 25 қыркүйегінде, Э. Д. Хиллді Fox News Live-тің сағат 10-ға ауыстыру және басқа да жаңартпалардан кейін, Карлсон Fox & Friends бағдарламасының жүргізушісі болды. Ол Стив Дуси мен Брайан Килмидпен шамамен 8 жыл бойы бірге жұмыс істеді. 2012 жылы ол тікелей эфирде әріптестері жұмыс орнындағы әйелдер туралы сыпайы емес пікір білдірген кезде Fox & Friends түсірілімінен кетіп қалды. 2013 жылы Карлсон Брайан Килмидтің радио бағдарламасында Fox News телеарнасының әйел жүргізушілеріне шалбар киюге рұқсат берілмейтінін мойындады. Киім талаптарына қарамастан, Карлсон әскери қызметкерлер бағдарламаға қонақ шақырғанда олармен бірге отырып, қолдарынан керілгендер жасаумен белгілі болды. Карлсон 2014 жылы балаларымен бірге Cooking With Friends бөлімінде Fox & Friends бағдарламасына оралды, ал 2015 жылы өзінің "Getting Real" атты естелік кітабын жариялады. Карлсон 2013 жылдың қыркүйегінде Fox & Friends бағдарламасын тастап, 2013 жылдың күзінен бастап "Гретчен Карлсонмен нақты оқиға" ("The Real Story with Gretchen Carlson") атты бір сағаттық күндізгі бағдарламаны жүргізуге кірісті, бұл орын Мегин Келли прайм-таймға көшкеннен кейін босаған орынның бір бөлігін алды. Ол әйелдердің құқықтарын қолдаған материалдарды, соның ішінде Netflix-тің "Карточкалар үйі" ("House of Cards") сериалындағы Робин Райттың Кевин Спейсимен бірдей жалақы талап еткені туралы жазбаны жариялай бастады. Жұмыстан босатылуға үш апта бұрын ол шабуылдық қаруларға тыйым салуды қолдады.
"Мисс Америка" ұйымы
2018 жылдың 1 қаңтарында Карлсон «Мисс Америка» ұйымының директорлар кеңесінің төрағасы болып сайланды, бұл ерікті лауазым болды. Төрағалыққа кіріскеннен кейін көп ұзамай Карлсонның алғашқы маңызды шешімі – директорлар кеңесінің бірауыздан қабылдаған шешімі бойынша, сырт киімде жүзу костюмімен өнер көрсету байқауын жою болды. Карлсонның мақсаты – байқауды «Мисс Америка 2.0» жаңа форматқа көшіру болды, онда жүзу костюмімен өнер көрсету орнына сахнада сұхбаттасулар өткізілетін еді. Бұл қадам «Мен де» қозғалысын қолдауға бағытталған. Ішкі наразылықтардан кейін Карлсон 2019 жылдың маусым айында Басқарма төрағасы лауазымынан кетті. Осыған орай, «Мисс Америка» бренді NBC телеарнасына қайта оралатындығы туралы хабарланды.
Басқа теледидар мен БАҚ
2018 жылдың сәуірінде Карлсон A&E Networks компаниясымен алғашқы көріністі әзірлеу туралы келісімге келді, оған сәйкес ол Lifetime сияқты арналарда үш деректі фильмді ұсынушы болады. «Гретчен Карлсон: Тыныштықты бұзу» жұмыс орнындағы сексуалдық қысымға ұшыраған әйелдердің тарихына арналған және 2019 жылдың 14 қаңтарында Lifetime телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді. 2018 жылдың мамырында Карлсон Epix телеарнасында көрсетілетін «America Divided» теледокументалдық сериясының бір бөлімінде тілші болды. Карлсон Норман Лирмен бірлесіп Капитолийдегі сексуалдық зорлық-зомбылық туралы «Вашингтонның әйелдерге қарсы соғысы» атты бөлімді жасады. Сондай-ақ, 2018 жылы Карлсон «Live PD Presents: Women on Patrol» және «Escaping Polygamy» бағдарламаларын жүргізді. 2019 жылдың тамызында Карлсон «Beyond the Headlines» франшизасы аясында екі сағаттық деректі фильмді ұсынуға белгіленгені хабарланды. Біріншісі – «NXIVM сектасынан қашу: анасының қызын құтқаруға жасаған күресі», ал екіншісі – «Колледжге түсу дауы». 2019 жылдың желтоқсанында Карлсон «The New York Times» газетінде жарияланған мақаласында, құпиялылық туралы келісімге байланысты оған не болғанын әлі де аша алмайтынын, бірақ оны ашуға ниеттенгенін мәлімдеді. 2020 жылдың қаңтарында Карлсон Blumhouse Productions компаниясымен жаңа сұхбат форматындағы телешоу жасау туралы келісім жасады. 2020 жылдың қазанында Карлсонның PEOPLE (The TV Show!) бағдарламасына арнайы салымшы ретінде қосылғаны жарияланды. 2021 жылдың сәуірінде Карлсонның өмірбаяны және оның отбасы тарихы PBS телеарнасының «Finding Your Roots» бағдарламасында көрсетілді. Зерттеулер мен ДНК-талдау нәтижесінде ол толыққанды скандинавиялық америкалық екені және оның отбасының көп бөлігі Швецияның Смоланд аймағынан шыққандығы анықталды.
"Мен де" қозғалысы
2016 жылдың 6 шілдесінде Карлсон Нью-Джерси штатының Жоғарғы сотында Fox News төрағасы Роджер Эйлсқа қарсы сексуалдық қысым көрсету туралы сотқа шағымданып, Twitter желісіндегі парақшасында Fox News компаниясымен байланысын тоқтатқанын растады. Шағымында Карлсон Эйлстің сексуалдық ұсыныстарын қабылдамағандықтан бағдарламасынан босатылғанын айтты. Карлсонның бұл мәлімдемесі бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Карлсоннан кейін New York журналының тілшісі Габриэль Шерманмен сөйлескен тағы алты әйел Эйлстің оларды сексуалдық тұрғыдан мазалағанын және Эйлстің "жұмыс орнына орналасу үшін әйелдерден сексуалдық қызмет күтуін ашық айтқанын" мәлімдеді. Содан кейін Карлсон The New York Times газетінің тілшісі Джон Коблинмен сұхбаттасып, "Мен осыған ұқсас жағдайға тап болған басқа әйелдер үшін де дауыс көтеруді қаладым" деді. Сот процесі барысында Карлсон әлеуметтік желідегі жанкүйерлеріне тікелей үндеп, оларға алғыс айтып, сексуалдық қысым көрсету құрбандарына қолдау білдірді. Сондай-ақ ол Fox компаниясының талаптарын жабық есік артындағы міндетті төрелік арқылы қарауға мәжбүрлеу әрекетін сынады. Fox компаниясы Карлсонның келісімшарты бойынша талаптарын төрелік арқылы шешуге міндетті екенін дәлелдеу үшін сотқа құжаттар тапсырды. Карлсон: "Сексуалдық қысым көрсету құрбандарын жасырын төрелік процесіне мәжбүрлеу дұрыс емес, себебі бұл оқиғаның шын мәнісінде қалай болғанын ешкім білмейді" деді. Карлсон Эйлстің орнынан бас тартуына "мұндай ұзақ уақыт кеткеніне ашуланғанымен", "қазір маған сенетініне" риза екенін айтты. Сегіз күннен кейін оның Fox телеарнасындағы "Нағыз оқиға" бағдарламасының соңғы эпизоды көрсетілді. 2016 жылдың 6 қыркүйегінде 21st Century Fox компаниясы Карлсонмен сот ісін 20 миллион долларға аяқтағанын хабарлады. Келісімнің бір бөлігі ретінде 21st Century Fox Карлсоннан кешірім сұрап, "Гретченге және барлық әріптестерімізге лайықты құрметпен қаралмағаны үшін шын жүректен өкініш білдіреміз" деді. 2022 жылдың 3 наурызында президент Джо Байден Карлсонды вице-президент Камала Харрис таныстырған салтанатты шарада заңға қол қойды. Заңға қол қойғаннан кейін президент Байден Карлсонға қаламды табыс етті. Карлсон 2017 жылы "Батылдық сыйлығы" қорын құрып, коммерциялық емес "Барлығы Бірге" ұйымымен серіктестік құрды. Олар "елдің барлық аймақтарындағы мыңдаған әйелдерге азаматтық лидерлік пен адвокациялық оқытуды ұсынуға, гендерлік зорлық-зомбылық, кемсітушілік немесе мазақтауға ұшыраған әйелдерді қолдауға" бағытталған Гретчен Карлсон көшбасшылық бастамасын (GCLI) құрды. Бастама құрылғаннан бері 13 қоғамдық іс-шаралар ұйымдастырылды. 2018 жылы Карлсонның "Батылдық сыйлығы" қоры Гретчен Карлсонның "Марш оф Даймс" адвокаттық стипендиясын құруға грант берді. Бұл бағдарлама елдің түкпір-түкпірінен 20 әйелді әйелдер мен балаларға пайдалы заңнама мен саясатты ілгерілету үшін азаматтық белсенділікке қатысуға таңдады. Соңғы кезде Карлсон жұмыс келісімшарттарындағы және құпиялылық туралы келісімдердегі (NDA) әйелдер мен ерлердің жұмындағы үнсіздігіне себеп болатын төрелік шарттарын жою мақсатындағы коммерциялық емес "Lift Our Voices" ұйымын құрды. 2017 жылы Карлсон Time журналының "Әлемдегі ең ықпалды 100 адамның" бірі деп танылды, беделді "Matrix" сыйлығының иегері атанды және Variety журналының "Ең ықпалды әйелдер" тізіміне енді. 2018 жылы ол 2018 жылғы YWCA "Phenomenal Woman" сыйлығын және New York Ұлттық әйелдер ұйымының (NOW) "Күшті және ықпалды әйелдер" сыйлығын алды. 2020 жылы Карлсон Аризона әйелдер қорынан Сандра Дей О'Коннордың өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын алды. 2020 жылдың шілдесінде Карлсон Town & Country журналының 2020 жылғы қайырымдылық саммитінде Бетенни Франкелмен бірге жаһандық төтенше жағдайлардың қайырымдылық басымдықтарына қалай әсер ететіні туралы панельдік талқылауды жүргізді.
Дауысымызды көтеру
The Hollywood Reporter 2019 Women in Entertainment салтанатында Карлсон Fox News-ке қарсы сексуалдық қысымға қатысты сот процесі туралы сөйлеп, құпиялылық туралы келісімдерге қарсы жаңа бастамасын жариялады – Lift Our Voices (LOV). Ол бұл бастаманы Fox News-тің бұрынғы әріптестері Джули Рогински мен Диана Фальзонемен бірге құрды. Ұйым еңбек келісімдеріндегі төрелік шарттарын және сексуалдық қысым істеріндегі құпиялылық келісімдерін қолдануға тыйым салатын заңдарды жақтауды мақсат етеді. Бұл бастама NDA-ның тек жұмыс орнындағы сексуалдық қысым сияқты зиянды ортаға қатысты мәселелерді қамтитынын, коммерциялық құпияларды қорғауды емес, баса назар аударады. Карлсонның LOV ұйымы 2020 жылдың қаңтарында барлық президенттік үміткерлерден Lift Our Voices бастамасын қолдауға қол қоюды сұрады. Президент Дональд Трамп, сенатор Берни Сандерс, сенатор Эми Клобухар және Майкл Блумбергтен басқа барлық үміткерлер қол қойды. Содан кейін Карлсонның ұйымы The Des Moines Register газетінде мақала жазып, Айовадағы дебат жүргізушілерді демократтардың президенттік үміткерлеріне NDA-лар бойынша олардың позицияларын сұрауға шақырды. Бұл сұрақ дебатта қойылды және алғашқы және жалғыз президенттік дебатынан кейін Майкл Блумберг NDA мәселесіне байланысты күшті сынға ұшырағандықтан үміткерлігінен бас тартты. 2021 жылы Карлсон мен Рогински, сондай-ақ технология саласындағы белсенді Шер Скарлетт The Olympian газетіне мақала жазып, Вашингтон штатының заң шығарушы органына Скарлетт бірге жұмыс істеген, өкіл Лиз Берри мен сенатор Карен Кейзердің қатысуымен жұмыс орнындағы заңсыз әрекеттерге тап болған қызметкерлердің құқықтарын қорғауды кеңейтетін заң жобасын қабылдауға шақырды. Бұл заң жұмыс берушілерге дискриминация, шабуыл және сексуалдық қысым жағдайларында NDA-ны қолдануға тыйым салады.
"The Loudest Voice" шағын сериясы
2019 жылы Карлсонның Fox News телеарнасындағы мансабы Showtime мини-сериалы "The Loudest Voice" арқылы көрсетілді. Fox News телеарнасының бірлескен жүргізушісі рөлін актриса Наоми Уоттс сомдады. Карлсон мен Айлстың қарым-қатынасындағы көптеген жағдайлар алғаш рет жұртшылыққа ұсынылды, себебі Карлсон мен Fox News арасындағы келісімдегі құпиялылық шартына байланысты оқиғалар туралы тікелей айтуға мүмкіндігі болмады. Сериалда Карлсонның Fox News-те жұмыс істеген кезінде жасаған аудио жазбалары алғаш рет көрсетілді. Жазбаларда Айлс және Fox News-тегі басқа әріптестерінің Карлсонға жасаған сексуалдық қысымдары бейнеленген. Шоу сондай-ақ Карлсонның сексуалдық қысымды хабарлауына себеп болған жағдайларды да көрсетеді. "The Loudest Voice" Карлсонның қызметтен төмендетілуін және ішкі шағымын жолдағаннан кейін болған оқиғаларды бейнеледі, олардың көп бөлігі жазылған. Бұл жазбалар Карлсон мен Fox News арасындағы келісім шарттарын талқылауда маңызды рөл атқарды.
Бомбалық пленка
Bombshell, Карлсонның Fox News телеарнасындағы мансабын бейнелейтін фильм 2019 жылдың 13 желтоқсанында шықты. Карлсон рөлін Николь Кидман сомдайды, ал басқа актерлер қатарында Марго Робби Кейла Посписль (жинақталған кейіпкер), Шарлиз Терон Мегин Келли және Джон Литгоу Роджер Эйлс рөлінде ойнайды. Фильмде Роджер Эйлстің жыныстық қысым көрсету фактісінен кейін ұйымнан кеткеніне дейінгі Fox News телеарнасындағы оқиғалар баяндалады. Олар екі баласымен Коннектикут штатындағы Гринвич қаласында тұрады. 2009 жылдың 9 маусымында Fox & Friends бағдарламасында және Гленн Бектың Fox News бағдарламасында ата-анасының автосалоны General Motors компаниясының қайта ұйымдастырылуы мен банкроттығы аясында жабылуға таңдалғанын хабарлады. Бір жыл өткен соң Minneapolis Star Tribune газеті былай деп жазды: «Конгресс актісі, ұлттық теледидардағы үндеу және, мүмкін, иелерінің тарихының нәтижесінде Ли мен Карен Карлсонның отбасы 91 жылдан бері иеленген Анока қаласындағы Main Motor автосалоны General Motors дилерлігін сақтап қалды». Карлсон бала кезіндегі скрипкада ойнаған тәжірибесінен өнерді қолдаушы болып қала береді. Жастық шағында скрипкашы болған Карлсон виолончельші Йо-Йо Маға ғибраткерлікпен қараған, соңынан олар екеуі 2019 жылы Сан-Францискода өткен Dreamforce конференциясында сөз сөйлеген кезде кездесті.