Кіріспе

Хью Латимер Драйден (2 шілде 1898 – 2 желтоқсан 1965) – американдық әуе кеңістігі ғалымы және мемлекеттік қызметкер. 1958 жылдың 19 тамызынан бастап қайтыс болғанға дейін NASA әкімшілігінің орынбасары болып қызмет етті.

Ерте өмір және білім

Драйден Мэриленд штатының Покомок қаласында, Сэмюэл Айзек пен Нова Хилл Кулвер Драйденнің ұлы болып дүниеге келді және танымал жергілікті методист дін қызметкерінің құрметіне аталды. 1907 жылғы қаржылық дағдарыс кезінде әкесі жұмысынан айырылып, отбасы Балтимор қаласына (Мэриленд штаты) көшті. Оқушы кезінде Драйден математикада өте қабілетті болды. Ол 14 жасында Балтимор қалалық колледжін бітірді, бұл мектепті бітірген ең жас студент болды. Ол математика саласындағы үлкен жетістіктері үшін Пибоди сыйлығымен марапатталды. Стипендияның арқасында Джонс Хопкинс университетіне қабылданды және үш жылдың ішінде үздік дипломмен бітірді. 1916 жылы физика ғылымдарының магистрі дәрежесін алды. Оның диссертациясы "Ұшақтар: оларды қолданудағы физикалық принциптерге кіріспе" деп аталды.

Мансап

1918 жылы Драйден Ұлттық стандарттар бюросына қосылып, өлшегіштерді тексеруші болды. Доктор Джозеф С. Эймстің көмегімен және ықпалымен ол бюроның жел туннелі бөліміне ауысты және Ph.D. диссертациясын қорғау үшін сұйық динамикасы бойынша аспирантура курстарын бастады. 1919 жылы, 20 жасында Джонс Хопкинс университетінен физика және математика мамандығы бойынша ғылым кандидаты дәрежесін алды, бұл оқу орнынан дәреже алған ең жас адам болды. Оның диссертациясы «Дөңгелек цилиндрлерге әсер ететін әуе күштері» тақырыбында жазылған. 1920 жылы Драйден Ұлттық стандарттар бюросының аэродинамика бөлімінің директоры болып тағайындалды, бұл жаңа құрылған бөлімша еді. Доктор Лайман Дж. Бриггспен бірлесіп, ол дыбыс жылдамдығына жақын ауа ағындарының аэродинамикалық қасиеттерін зерттеді. Сонымен қатар, ол ауа ағыны, турбуленттілік және әсіресе шекаралық қабат құбылысы мәселелері бойынша пионерлік аэродинамикалық зерттеулер жүргізді. Оның жұмысы P-51 Mustang және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған басқа ұшақтардың қанаттарын жобалауға үлкен үлес қосты. 1934 жылы Драйден бюроның механика және дыбыс бөлімінің бастығы болып тағайындалды, ал 1939 жылы ол Аэронавтика жөніндегі Ұлттық консультативтік комитет (NACA) мүшесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Драйден Әуе күштеріне кеңесші ретінде қызмет етті. Ол радарлық басқару жүйесімен жабдықталған «Bat» бомбасын жасауға жетекшілік етті, ол 1945 жылдың сәуірінде жапон эсминецін батыру үшін ұрыста сәтті қолданылды. Соғыстан кейін Драйден 1946 жылы Ұлттық аэронавтика кеңесінің (NACA) аэронавтикалық зерттеулер директоры болды. NACA-да ол Солтүстік Америка X-15 зымыран ұшағының дамуын қадағалады, ол зерттеу және сынақтар үшін пайдаланылды. Ол сонымен қатар V/STOL ұшақтарына бағдарламалар құрды және атмосфераға қайта кіру мәселесін зерттеді. 1947 жылдан 1958 жылдың қазанына дейін ол НАСА-ның алдыңғы қадамы болған NACA директоры лауазымын атқарды. Ол сонымен қатар көптеген үкіметтік консультативтік комитеттерде, соның ішінде Президенттің ғылыми кеңесшілер комитетінде қызмет етті. 1941 жылдан 1956 жылға дейін ол Аэронавтика ғылымдары институты журналының редакторы болды. NACA НАСА-ға айналғаннан кейін ол ұйымның директорының орынбасары болды және өмірінің соңына дейін қызмет етті. Джон Гленннің орбиталық ұшуынан кейін президент Джон Ф. Кеннеди мен Кеңес Премьер-Министрі Никита Хрущев арасындағы хат алмасу Драйден мен Кеңес ғалымы Анатолий Благонравов басшылығымен бірқатар талқылауларға әкелді. 1962 жылы олардың келіссөздері Драйден-Благонравов келісіміне әкелді, ол сол жылдың қазан айында ресми түрде бекітілді, осы кезде екі ел Куба зымыран дағдарысының ортасында болды. Келісім 1962 жылдың 5 желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымында ресми түрде жарияланды. Онда ауа райы спутниктерінен алынған мәліметтерді алмасу, Жердің магнит өрісін зерттеу және АҚШ-тың Echo II шар спутнигін бірлесіп бақылау туралы мәселелер қарастырылды. Алайда, екі елдің ғарыш бағдарламалары арасындағы бәсекелестік күшейген сайын, одан әрі ынтымақтастыққа жұмсаған күш-жігері тоқтатылды. 1969 жылы НАСА әкімшісі Томас О. Пейн оларды қайта жандандырып, 1975 жылғы Аполлон-Союз сынақ жобасына әкелді.

Өлім және мұра

1965 жылы 2 желтоқсанда қатерлі ісіктен қайтыс болды. NASA Драйден ұшу зерттеу орталығының (қазіргі: NASA Neil A. Armstrong Flight Research Center (AFRC)) бас тарихшысы Майкл Горн Драйденді тыныш, салмақты мінезді, өзіндік сыпайылығымен және еңбекқорлығымен ерекше жандардың бірі деп сипаттады. Ол шыдамды, жақсы ұстаз және басқалармен бірлесіп жұмыс істегенде тиімді болды. Сонымен қатар, ол шын ниетті методист болғандықтан, өзін жарнамалаудан жиренген. Өмірінің бар сатысында дін қызметкері ретінде қызмет етті. Ол Мэри Либби Траверске үйленген, олардың төрт баласы болды. Том Вулф 2009 жылы Аполлон-11 ғарыш кемесінің ұшырылуының 40 жылдығына арналған мақаласында Драйденнің 1961 жылғы сәуір айында президент Джон Кеннедимен сөйлесіп, Айға адамды жіберу ғарыш жарысында кеңестік одақтан озудың жолы екенін ұсынғанын айтты. Вулф президент Кеннедиді NASA әкімшісі Джеймс Э. Уэбб және оның орынбасары Драйденмен кездесу кезінде "керексіз ойға берілген" күйде болды деп сипаттады, себебі президент 1957 жылы Спутник-1 ұшырылуымен басталып, 1961 жылғы сәуір айында Юрий Гагариннің Жер орбитасына ұшуымен жалғасқан кеңістіктегі кеңестік "алғашқылықтар" тізіміне алаңдады. Уэбб пен Драйденмен болған кездесуден кейін бір ай өткен соң президент Кеннеди Аполлон жобасының мақсаттарын жариялады – 10 жыл ішінде адамды Айға жіберу, осы мақсатқа Аполлон-11 ғарыш кемесі жеткені белгілі. Вулфтің сөзіне қарағанда, президент мақсатты белгілеген кезде Драйденнің ұсынысын ескермеген. Драйден сондай-ақ Ұлттық Инженерлік Академияның негісқалаушы мүшесі болып табылады. 1998 жылы түсірілген "Жерден Айға" атты телесериалында Драйденнің рөлін Джордж Бартниефф ойнады.

Марапаттар мен құрметтер

Президенттің құрмет грамотасы. Вашингтон философиялық қоғамының президенті, 1934 жыл. 1944 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Дэниел Гуггенхайм медалі, 1950 жыл. 1950 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі. Райт ағайындыларының ескерткіш кубогы, 1956 жыл. Балтимор қалалық колледжінің Даңқ залы, 1958 жыл. 1958 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі. Ұлттық мемлекеттік қызмет лигасының мансаптық қызметі үшін сыйлығы, 1958 жыл. Франклин институтының Эллиотт Крессон медалі, 1960 жыл. Смитсондар институтының Лэнгли алтын медалі, 1962 жыл. 1965 жылы Ұлттық ғылым медалі (инженерлік саласы). 1976 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залына енгізілді. 1973 жылы Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына енгізілді. 16 құрметті докторлық дәрежесі. Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі. Ұлттық инженерлік академиясының негіздеуші мүшесі. NASA ұшу зерттеу орталығы 1976 жылдың 26 наурызында NASA Хью Л. Драйден ұшу зерттеу орталығы деп қайта аталды. Бұл 2014 жылдың 1 наурызында орталық "Нил А. Армстронг ұшу зерттеу орталығы" деп аталып, күшін жойды. Ұйымдағы Батыс аэронавтикалық сынақ полигоны NASA Хью Л. Драйден аэронавтикалық сынақ полигоны деп қайта аталды. Ай бетіндегі Драйден кратері оның құрметіне аталған.