Кіріспе

Батуан, ресми түрде Батуан муниципалитеті () – Филиппиннің Бохол провинциясындағы 5-ші сыныптағы муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 13 845 адамды құрайды. Батуан Тагбиларан қаласынан шалқары орналасқан және аралдың ішкі бөлігінде жатыр. Оған Тагбиларан–Лоай–Кармен ұлттық тас жолы немесе Тагбиларан–Балилихан–Батуан провинциялық тас жолы арқылы баруға болады. Солтүстік жағынан Сагбаянмен, оңтүстік жағынан Билармен, шығыс жағынан Кармен және Валенсиямен, ал батыс жағынан Катигбан және Балилиханмен шектеседі. Батуан муниципалитетінің 1983–1992 жылдарға арналған жанжалды даму жоспарына сәйкес, жалпы ауданы 15 барангайды қамтиды. Дегенмен, 2001 жылғы 26 қарашада жергілікті өзін-өзі басқару органының (LGU) өтініші бойынша, DENR аймақтық кеңсесінің 7-ші аймағы (Себу қаласы) берген Батуан жерінің сертификатында жер көлемі тек құрады, бірақ ол тек он бір барангайды қамтиды және төрт барангайды – Куирино, Алоха, «Бұлттардың артында» және Гарсияны қоспады. Бохол провинциясының туристік аймағында орналасқан Батуан Шоколад тауларына апаратын қақпа болып табылады, Шоколад таулары кешеніне дейін шамамен қашықтықта жатыр. Батуан қаласы әдетте 25 шілдеде қаланың қасиетті покровительі – Апостол Жақыптың құрметіне мереке тойлайды.

Тарих

Бұл қала испандық билік тұсында Билардың бариосы болған және Линдугон деп аталған. Америкалық билік кезінде 1903 жылғы 31 қазандағы №968 актімен бұл барио муниципалитетке айналдырылды, онда мынадай көрсетілген: «Батуан муниципалитеті қазіргі Билар муниципалитетіндегі Батуан бариосының аумағынан тұрады, ал муниципалдық үкіметтің орны қазіргі Батуан бариосында болады». (Филиппин комиссиясының актілері, XIV том. Вашингтон: Үкіметтік баспахана, 1904). Батуан, Мануэль Декаса, Алехандро Баррил, Виктор Тингосон сияқты жергілікті көшбасшылардың күш-жігері арқасында жеке муниципалитетке айналды. Олар Батуанды ана қаласы Билардан бөліп шығару және оны дербес қала ретінде құру қозғалысын жақтағандары үшін түрмеге қамалған. Алайда, түрмеден босатылғаннан кейін де олар өз мақсаттарына қол жеткізді. Батуан муниципалитеті құрылды, бастапқыда Линдугон, Камбакай, Росариохан, Жанлуд және Кантигдас деген бес барангайдан ғана тұрды, бірақ бүгінде он беске дейін жетті. Жергілікті басқарудың алғашқы жылдары оның орны Линдугон, қазіргі Побласион Вьехада болды. Бірақ 1911 жылы қолжетімділік себептерімен муниципалдық ғимарат, жергілікті биліктің орны, Тинагаканға көшірілді. Соңында, шіркеу де қазіргі Побласиондағы орнына көшірілді. Батуан өз атын сол жерде көптеп өсетін, сол аттас жемістен алған. Дегенмен, бүгінде бұл ағаштарды аймақта кездестіру қиын. Жапондық оккупация кезінде Батуан Себу, Лейте провинцияларынан және аралдың басқа аймақтарынан эвакуацияланғандардың панасы болды. Бохоль партизандық күштерінің бірігуі 1942 жылғы 29 маусымда Батуан орталық мектебінде жүзеге асты, бұл майор Исмаэль Инженеро басқаратын Бохоль аймақтық қолбасшылығын (БАК) құруға жол ашты, оның сайлауы бәсекелес топтар арасында қызу дау тудырды. Команданың штаб-пәтері «Бұлттардың артында» орналасқан. Майор Инженеро мен оның күштері Висаялар шайқасында және Бохольді басып алуда маңызды рөл атқарды.

Климат

Облыстың көптеген муниципалитеттері сияқты, Батуан климаты да IV типті Корона климатына жатады, ол айқын емес максимумды жауын-шашынмен, бір-үш айлық қысқа құрғақ маусыммен және тоғыз-он айлық ылғалды маусыммен сипатталады. Құрғақ маусым ақпан айында басталып, сәуірге дейін созылады, кейде мамырдың ортасына дейін жалғасады. Ең көп жауын маусым мен тамыз айларында жауады. Аймақта түндері әдетте суық болады. Батуан көбінесе тайфун белдеуінен тысқары орналасқандықтан, тайфундар өте сирек болады.

Гидрогеология

Батуанның бүкіл аумағы екі шөгінді тау жынысы қалыптарымен жабылыпты: Марибожок әктасы, оның жалпы жер аумағының , %-ын, ал Кармен қалыптары, оның жалпы жер аумағының , %-ын алып жатыр. Аймақтың басым беткейі 30–50% еңісті, ол жалпы жер аумағының шамамен , %-ын құрайды, ал 0–3% еңісті (шамалы көлбеу) аумақ , % құрайды. Батуан толығымен Лобок өзенінің алабында орналасқан. Лобок өзенінің екі саласы – Пагбатан және Баёг – шығыстан батысқа қарай негізгі өзен арнасына құяды.

Ауыл шаруашылығы

Батуан негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын қала, өйткені оның жалпы жер аумағының жартысынан астамы, шамамен немесе %, ауыл шаруашылығына арналған. Бұл жергілікті тұрғындардың негізгі күнкөріс көзі, олардың табысының көп бөлігі егін өндірісінен, мал және құс шаруашылығынан түседі. Аймақта күріш пен жүгері ең маңызды егін болып табылады. Кокос, жемістер, тамырлы дақылдар және жапырақты көкөністер одан кейін келеді. Тиімді суару жүйесінің болмауына қарамастан, ауыл шаруашылығы жерінің (%-ы) күріш өндірісіне арналған, орташа өнім гектарына 60 каванды құрайды. Жүгері өндірісіне (%) арналған. Қауырт және какао да жергілікті өндірілетін өнеркәсіптік дақылдардың қатарында. Жақында жергілікті әкімдік балық шаруашылығын дамыту бағдарламасын іске қосты, ол шағын фермерлерді өз үй жанындағы шағын балық шараларын дамытуға ынталандыруға бағытталған, бұл аймақтағы балықтың жетіспеушілігі мен жоғары бағасының мәселесін шешуге көмектеседі.

Барангай

Батуан саяси тұрғыдан 15 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Демография

Батуанның еңбекке қабілетті немесе экономикалық жағынан белсенді халқы, 15–64 жас аралығындағы адамдардан тұрады және жалпы халықтың 58%-ын құрайды, ал 0–14 жас және 65 жастан асқан адамдардан құралған тәуелді халқы 42% құрайды.

Көлік

Батуандағы жалпы жол желісінің ұзындығы шамамен құрайды, оның ішінде барангай жолдары, провинциялық жолдар, ұлттық және муниципалдық жолдар бар. Жол желісінің барлық ұлттық бөлігі бетон немесе асфальтпен жабылған, ал муниципалдық жолдардың шамамен (%) және барангай жолдарының (%) ғана бетонмен жабылған, қалған үлкен бөлігі әлі де топырақ және/немесе қиыршық таспен жабылған. Оның 98% провинциялық жолдары қиыршық таспен жабылған. Southern Star Bus Transit, Clynn Trans, Chatto Trans және басқа да компаниялар сияқты Батуандағы автобус компаниялары қала ішінде және басқа қалаларға, сондай-ақ Тагбиларан провинциялық орталығына жол тасымалдау қызметтерін ұсынады. Батуанда екі маңызды бағыт бар: Лоай ішкі жолы және Балилихан-Ханопол-Батуан жолы, олар Батуанды көршілес қалалармен және Тагбиларанмен байланыстырады.

Сауда, сауда және өнеркәсіп

Батуандағы коммерциялық және сауда операциялары қалалық аймаққа қарай жиеді, ол қаланың орталық бизнес ауданы болып саналады. Дегенмен, аймақтағы коммерциялық және сауда қызметі өте қарқынды. Батуандағы коммерциялық қызмет әртүрлі сауда орындарының желісі арқылы жүзеге асырылады. Ең көп кездесетін дүкендер – «сари-сари» дүкендері. Сонымен қатар, нан пісіретін дүкендер, тамақтандыру орындары, дәріханалар, шаруашылық және құс шаруашылығы дүкендері, темір-құрал дүкендері де бар. Аймақтағы қызмет көрсетушілерге темір өңдеу шеберханалары, дәнекерлеу орындары, жөндеу шеберханалары, жиһаз фабрикалары және байланыс мекемелері жатады. Батуанның кең таралған өнеркәсіптерінің ішінде, негізінен Побласион аймақтарында орналасқан күріш және жүгері диірмендері бар. Олардан басқа өнеркәсіптік қызмет көлемі шектеулі. Батуан Шоколадты төбелер кешеніне жақын орналасқанмен, муниципалитетте туристік қызмет өте аз дамыған. Бұл саланың қажеттіліктерін қанағаттандыратын жағдайлар мен мекемелер жоқ. Батуанда сондай-ақ Каманайон тауы да бар.

Қауіпсіздік

Барлық барангайларда күндізгі күтім орталықтары бар, онда күндізгі күтім қызметкерлері тұрақты түрде қызмет көрсетеді. Бұл бағдарлама LGU (жергілікті билік органы) тарапынан қаржыландырылады, сондай-ақ қосымша тамақтандыру, төтенше жағдайларда көмек көрсету және жерлеу шығындарына көмек көрсету сияқты басқа да бағдарламалар да қолдауға ие. Қалалық денсаулық сақтау басқармасында бір дәрігер, бес акушер, медбике, медициналық (зертханалық) технолог, санитарлық инспектор және бюджет шектеулеріне байланысты аптасына екі рет жұмыс істейтін стоматолог қызмет етеді. Барлық барангайларда халық денсаулығы жұмыскерлерінің тобы құрылған, олар негізгі денсаулық сақтау қызметтерін көрсетуді жеделдетуге және қашық аудандарда да оларды тиімді етуге көмектеседі. Аймақта барлығы үш Барангай денсаулық сақтау бекеті бар. Төтенше жағдайлар үшін жедел жәрдем күшті күтуде.

Қорғау қызметі

Аймақтағы бейбітшілік пен тәртіпті сақтау үшін LGU-де полиция бастығы басқаратын жергілікті PNP станциясы бар, онда он (10) кіші PNP қызметкері жұмыс істейді. Олар бірнеше жоғары қуатты атыс қаруларымен және екі патрульдік көлікпен жабдықталған. Барангай деңгейінде заң мен тәртіпті сақтауда жергілікті PNP күштеріне әрбір құрамдас барангайдың танод мүшелері көмектеседі. Дегенмен, LGU-да өрттен қорғануға қажетті персонал мен жабдықтардың ешқайсысы да қазіргі уақытта жоқ.

Білім

Батуанда он сегіз оқу орны бар, олардың тоғызы бастауыш мектеп, алты төменгі сынып мектебі, төрт мемлекеттік және екі жекеменшік жоғары мектеп, олар орта білім береді. Batuan Colleges Inc., TESDA-мен тығыз байланыста техникалық және қысқа мерзімді курстарды ұсынатын жекеменшік колледж, 2000 жылдардың ортасынан бері қызмет етеді.