Кіріспе

Балилихан муниципалитеті, ресми түрде Балилихан муниципалитеті () – Филиппиннің Бохол провинциясындағы 4-ші сыныпты ауылдық муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 18 694 адамды құрайды. Балилихан қаласы Тагбиларан қаласының солтүстік-шығысында, Кортес қаласы (CPG Солтүстік даңғылы арқылы) немесе Корелла қаласы (JA Кларен көшесі арқылы) арқылы орналасқан. Ішкі аймақтағы муниципалитеттің жер аумағы 127,27 км² (49,14 шаршы миль) құрайды.

Тарих

Бұл жер – жасыл төбелердің, тік жарлы таулардың және жасыл далалардың панорамасы. Оның аты осы жерде көптеп өскен “балили” деген шөптен шыққан деседі. 19 ғасырдың басына дейін Балилихан – Баклайонның бір бөлігі және ежелгі қоныс болған. Дагохой көтерілісін испандықтар басып жаншқанда, билік өкілдері жергілікті тұрғындардың одан әрі көтеріліс жасауына жол бермеу үшін Датагта (оның бір бөлігі) гарнизон құрды. 1828 жылдың 29 қыркүйегінде Балилихан Баклайоннан бөлінген кезде испан үкіметі испан гарнизонынан шамамен бір шақырым жерде орналасқан “Бай са Иринг” деген жерде (мысықтар тығылатын үңгірлер желісі бар жер) ресми түрде елді мекен немесе пуэбло құрды. Кейін судың тапшылығына байланысты үкімет орыны қазіргі орнына көшірілді, ол түрлі бұлақтардан сумен қамтамасыз етілген. Бұл биік жерден айналасындағы барлық қалаларды бақылауға да қолайлы болды. Сондықтан төбе басында жағалаудағы күзет мұнараларына ұқсас испандық қоңырау шалымы салынды. Бұл мұнара Баклайонның тау жыныстарынан жиналған тастардан салынған. Ол 1835 жылы салынды. Оны 1846 жылы губернаторцильо ашты. 1888 жылы жергілікті билікті басқаруды жүзеге асырған Бенито Грайоа бауырлас муниципалитетті Кабадқа, қаладан батысқа қарай, көшіруге бұйрық берді. Оның жоспарына халық қарсылық көрсетті және капитан Бартоломе Рачоның басшылығымен испан әскери губернаторы Линареске наразылық білдірді, ол бұл ұсынысты мақұлдамады. Бұл Грайоа бауырластың ашуын тудырды, содан кейін капитанды жазалау үшін оны аттың артына байлап көшелер арқылы сүйреп, түрмеде өлтірді. Діни қызметкерлердің жазалауынан қорқып, кейбір адамдар Суригао, Лейте және Мисамиске көшіп кетті. Біраз уақыттан кейін Грайоа бауырлас Сикиджорға көшірілді. Испан дәуірі испан күзет мұнарасының табанында испан шіркеуінің салынғандығымен гүлденді, онда үлкен аула әлеуметтік шаралардың залына айналды, ал монастырдың монастыры – картильяның мектебіне, ал муниципалитет жанында болды. Жергілікті тағайындалған басшылардың басшылығымен испан монахтарының бақылауында қала 1898 жылы революция басталғанға дейін баяу және бейбіт дамыды. 1900 жылдың 12 қарашасында Антекерадан американдық сарбаздар келе жатқаны белгілі болды. Капитан Антонио Рачо бастаған қаланың барлық лауазымды тұлғалары мыс оркестрмен әскерлерді қарсы алуға шықты, бірақ американдықтар келгенде, олар барлық лауазымды тұлғаларды қалалық залда жинап, күзетке алды, өйткені американдықтар қала басшыларының көтерілісшілерді қолдағанын естіген. Баспасөз хатшысы Сегунд Рачоның қаланы өртеп жібермеу туралы өтініші нәтижесіз болды және қарсы алу оркестрінің дыбысы оқ атуға айналды. Лауазымды тұлғаларға Севильяға қарай жылжуға бұйрық берілді, ал азаматтар қаланың шеттеріне қауіпсіз жерге қашты. Қала толығымен өртенді. Американдықтар шіркеуді, монастырды, муниципалитет ғимаратын, ұлдар мен қыздарға арналған мектеп ғимаратын, сондай-ақ жеке үйлерді өртеп жіберді. Тек төбе басындағы қоңырау шалу ғимараты ғана аман қалды. 1904 жылы американдық режимнің талаптарына сай болу үшін Балилиханды Антекерамен біріктіруге тырысты. Халық бұл жоспарға қарсы болды, сондықтан келесі жылы Филиппин комиссиясы өз актісінде шешім қабылдады. № 350, Катигбиан муниципалитетін таратып, оның орнына оны Балилиханның бір бөлігі ретінде қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала тұрғындары жапондардан қорқып, таулардағы тығылатын орындарына жасырынды. Балилихан – тауларда өмір сүретін басқа жерлерден келген босқындардың панасы болды. Көптеген бейкүнә азаматтар партизандық әрекеттерге күдікті деп жаулар тарапынан азапқа ұшырады немесе өлтірілді. Бұрынғы әкім Патрисио Ибарраны халық соғыс кезінде оларды жаулардан қорғау үшін әкім етіп тағайындады. Жапондықтардың зұлымдықтары партизандық ұйымдардың толық күшке айналуына себеп болды, олар мэр Исмаэль Инженероның жоғары қолбасшылығымен болды. Халық партизан қозғалысына майдан шебіндегі әскерлерді, сондай-ақ, “Бұлттардың артында” орналасқан бас штабтағы, соғыстың әйгілі концентрациялық лагері болған Майтумдағы әскерлерді тамақтандыру арқылы көмектесті. Мұнда жаудың серіктестері сотталып, үлкен қылмыстар жасағандар өлім жазасына кесілді. Кішкене қылмыстар жасағандарды соғыс аяқталғанша түрмеге жапқан. Тағы бір концлагерь Ханополде болды. 1948 жылы Балилихан үлкен аумақ жоғалтты, өйткені ең үлкен барио, Катигбиан, қала мэрі Балбино Чатто мен Джерардо Рачоның қалаға қарсы күшті наразылығына қарамастан, қала құқығын алды. Олар тікелей Президент Эльпидио Куириноны көру үшін Малаканьянға барды.

Барангай

Балилихан саяси тұрғыдан 31 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Демография

Үй шаруашылықтарының саны: 3,101 Ханополь ауданындағы барриолар немесе барангайлар (он барриодан тұратын приход) әр жылдың 16 қаңтарында Санто Нино құрметіне жыл сайынғы мерекелік фиестаны тойлайды. Балилиханның 1828 жылғы 29 қыркүйекте жеке муниципалитет ретінде құрылғанын атап өту үшін қыркүйек айының соңғы аптасында тағы бір шара өтеді.