Кіріспе
Даниялық кинорежиссер Сюзанн Биер (; 15 сәуір 1960 жылы туған) – даниялық кино жасаушы. Ол ең көп танымал болған фильмдері – «Бауырлар» (2004), «Үйленуден кейін» (2006), «Жақсы әлемде» (2010) және «Құс қорабы» (2018) фильмдері, сондай-ақ AMC арнасындағы «Түн күзетшісі» (2016), HBO арнасындағы «Бұзылу» (2020) және Showtime арнасындағы «Бірінші ханым» (2022) телесериалдары. Биер – «Алтын глобус», «Эмми» және «Еуропалық кино» сыйлықтарын жеке-жеке жеңіп алған алғашқы әйел режиссер.
Susanne Bier (; born 15 April 1960) is a Danish filmmaker. She is best known for her feature films Brothers (2004), After the Wedding (2006), In a Better World (2010), and Bird Box (2018), and the TV miniseries The Night Manager (2016) on AMC, The Undoing (2020) on HBO, and The First Lady (2022) on Showtime. Bier is the first female director to win a Golden Globe Award, a Primetime Emmy Award, and a European Film Award, collectively.
Ерте өмір және білім
Сюзанн Биер 1960 жылғы 15 сәуірде Данияның Копенгаген қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Рудольф Саломон Баердің (1930 жылы туған) отбасы 1933 жылы Гитлер билікке келгеннен кейін Германиядан Данияға эмиграциялады. Оның анасы Хенидің (қызметтес аты Джонас; 1936 жылы туған) отбасы 20 ғасырдың басында Ресейден Данияға, өрбудегі антисемитизмнен қашу үшін көшіп келді. 1943 жылы екі отбасы да, көптеген даниялық яһудилермен бірге, нацистік өлім лагерлеріне депортациядан қашу үшін Даниядан Швецияға қашып кетті. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін үш жыл өткен соң, олар Данияға қайтып оралды. Холокосттың салдары Биердің ата-анасын балаларына мықты моральдық құндылықтар мен принциптерді сіңіруге итермеледі. Кейіннен адамның төзімділігі мен қадір-қасиеті оның фильмдерінде жиі кездесетін тақырыпқа айналды. Оқу кезінде ол Нильс Стинсенс гимназиясында оқыды. Ересек болғаннан кейін БАҚ-қа берген сұхбаттарында Биер бала кезінде әлеуметтік дағдылары жеткіліксіз болғанын, жігіттермен футбол ойнағанды және басқалармен араласудан гөрі кітап оқуды ұнатқанын айтты. Орта мектепті бітіргеннен кейін еврей тамырларымен қайта байланысуға ниеттеніп, Иерусалимдегі Безалел өнер және дизайн академиясында сурет өнерін оқыды. Кейін ол Лондондағы Архитектуралық қауымдастықта архитектураны зерттеді, содан соң 1987 жылы Данияның Ұлттық кино мектебін бітіріп, кино саласына қайта оралды. Биердің дипломдық жұмысы "De Saliges" (1987) Мюнхен кино мектебінің фестивалінде бірінші орынды жеңіп алды және кейіннен Channel Four арқылы таратылды.
Мансап
Музыкалық бейнежазбалар, жарнамалар және «Freud Flytter Hjemmefra» («Freud's Leaving Home», 1990), «Det Bli'r i Familien» («Family Matters», 1993), «Pensionat Oscar» («Like it Was Never Before», 1995) және «Sekten» («Credo», 1997) фильмдерін түсіргеннен кейін Биер 1999 жылы «Бір және жалғыз» фильмімен туған елі Данияда үлкен жетістікке жетті. Өмірдің нәзіктігі туралы романтикалық комедия, фильм Дания кино академиясының бірнеше сыйлығын жеңіп алды және Биердің актриса Паприка Стинмен қарым-қатынасын нығайтты. Бұл фильм Даниядағы ең табысты отандық фильмдердің бірі болып саналады. «Livet är en schlager» («Өмірде бір рет», 2000) фильмінің оңай әуестігінен бас тартып, «Elsker dig for evigt» («Ашық жүректер», 2002) Биердің туындыларын халықаралық деңгейде кеңінен танымал етті және оған үлкен бедел әкелді. Биер мен Андерс Томас Йенсеннің ұқыпты байқауымен және көркем жазылуымен фильм – бұзылған өмірлер мен байланысты трагедиялардың терең және қайғылы зерттеуі. Dogme 95 ережелері бойынша түсірілген фильм сонымен қатар минималистік стильге қарай бет бұруды білдірді. «Ашық жүректер» фильмін аяқтағаннан кейін Биердің беделі «Бродер» (2004) және «Ең жақсы шетел тіліндегі фильм» номинациясына ие болған «Арман» (2006) фильмдерімен одан әрі артты. Оның алғашқы американдық фильмі «Біз отта жоғалтқан нәрселер» (2008), Бенисио дель Торо мен Халле Берридің қатысуымен, Биерге «Жақсы әлемде» (2010) үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп беруге көмектесті. 2012 жылы ол Трине Дюрхольм мен Пирс Броснанның қатысуымен даниялық хит «Den skaldede frisør» («Love is All You Need») (2012) романтикалық комедиясына оралды. 2014 жылы ол Дженнифер Лоуренс пен Брэдли Купердің қатысуымен түсірілген «Серена» атты екінші американдық фильмін, содан кейін Николай Костер Вальдау, Ульрих Томсен, Николай Ли Каас және Мария Бонневидің қатысуымен даниялық драма «Екінші мүмкіндік» фильмін түсірді. Биер сонымен қатар қысқа метражды фильмдер, музыкалық бейнежазбалар мен жарнамалардың да авторы. Оның фильмдері көбінесе ауырсыну, қайғы және кешірім табу туралы ойлармен толы. Биер халықаралық өндіріс компаниясы SMUGGLER-мен коммерциялық режиссер ретінде келісімшарт жасады. 2013 жылы ол 63-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды.
Фрейд үйден кетеді
Бітіргеннен кейін Биер Швецияға шақырылып, киносыншылардың жоғары бағасына ие болған "Фрейдтің үйден кетуі" фильмін түсірді. Фильм еврей отбасынан шыққан швед қызы Фрейдтің тағдырын баяндайды және Швецияда швед еврей мәдениетін бейнелеген тұңғыш көркем фильм болды. Фильм еврей тақырыбына баса назар аудап, "иудей халқының өмірін скандинавия киносында сирек кездесетін деңгейде көрсетеді". Фильм он награда жеңіп алды және тағы үш номинацияға ие болды.
Отбасылық мәселелер
Оның келесі "Отбасы мәселесі" фильмі Фрейдтің "Үйден кету" туындысында көтерілген күрделі, тыйым салынған отбасылық қатынастарды, соның ішінде бауыр мен қарындас арасындағы инцест қарым-қатынасты зерттеуді жалғастырды.
Жалғыз және жалғыз
Биер 1999 жылы "Бір және жалғыз" фильмімен табу тақырыптарына қайта оралды. Бұл фильм Сидсе Бабетт Кнудсен, Нильс Олсен, Рафаэль Эдхолм және Паприка Стин қатысқан Данияның романтикалық комедиясы. Фильм екі адал болмаған жұбайдың алғаш рет ата-ана болуы туралы әңгімелейді. Бұл фильм Дания романтикалық комедияларындағы жаңа кезеңді белгіледі деп есептелді. Сюзанн Биер 2002 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде Халықаралық сыншылар сыйлығын алды, себебі ол "Догма ересек болып, оның фильміндегі кейіпкерлердің өміріндегі ауыр жағдайлардың салдарынан туындаған шынайы сезімдерді шеберлікпен бейнелейтін, қуатты кинематографиялық тілге жеткенін дәлелдеді". Фильм 2003 жылы "Ең үздік даниялық фильм" номинациясында Бодил және Роберт сыйлықтарын жеңіп алды.
Бауырлар
Биердің келесі фильмінде екі бауыр – Михаил мен Яниктың тағдыры көрсетіледі. Михаил әскери карьерасында жақсы үміткер, сұлу әйелі мен екі қызы бар; фильмнің басында Ауғанстанға аттануға дайындалып жатыр. Оның кіші інісі Яник банк тонауға талпынысы үшін түрмеге қамалады. Михаил Ауғанстанға жіберілуге бір күн қалғанда Яникты түрмеден алып шығады, олардың бұрыннан шиеленіскен қарым-қатынасы одан бетер шиеленіседі. Ауғанстанда Михаилдың тікұшағы атып түсіріледі, барлық сарбаз қаза тапқан деп есептеледі, бірақ Михаил мен оның астындағы әріптесі тұтқынға түседі. Соңында Михаил өзінің әріптесін өлтіруге мәжбүр болады. Сараға барлық қиындыққа қарамастан, Яник көмектеседі, ол отбасын күтіп-бағады. Бірте-бірте Сара мен Яник жақындасады, ол ағасының орнын басады. Михаил АҚШ әскерінің күшімен құтқарылып, үйіне оралады, бірақ бұл оқиға апатқа ұшырайды. Фильм 2001 жылғы Ауғанстандағы соғыс және соғыс тұтқындарының психологиялық жағдайы туралы мәселелерді көтеріп, Гомердің «Одиссея» шығармасынан шабыттанды. Ол бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде 2005 жылғы Санденс кинофестивалінің көрермендер жүлдесі мен Канн кинофестиваліндегі UCMF киномузыкасы жүлдесі. Исландиялық композитор Даниэль Бьярнасонның фильм сюжетіне негізделген операсы 2017 жылдың 16 тамызында Орхуста тұңғыш рет қойылды. Бұл опера «Ден Жайске Опера» опера театрының тапсырысы бойынша жазылған. Либретто авторы – Керстин Перски, режиссері – Каспер Холтен. 2017 жылы Орхустың Еуропаның мәдени астанасы ретіндегі мәртебесін тойлауға арналған үш сахналық туынды жасалды: мюзикл, би және опера – барлығы Биердің фильмдеріне негізделген, олар Мусихусетте қойылды.
Үйлену тойынан кейін
Биердің келесі фильмі үнді балалар үйін басқаратын Джейкоб Петерсеннің тарихын айтады. Шағын қызметкерлер тобымен ол жетімдер үйін ашық ұстау үшін бар күшін жұмсайды және жас тәрбиеленушілердің, әсіресе Джейкобтың туғанынан бері күтіммен қарап келе жатқан Прамодтың жағдайына жеке қызығушылық танытады. Фильм сыншылардың да, көрермендердің де жоғары бағасын алып, "Оскар" сыйлығының "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болды. Time журналының Ричард Шикель бұл фильмді 2007 жылғы ең үздік 10 фильмнің қатарына қосып, 4-орынға шығарды және оны "қараңғы, көркем безендірілген фильм" деп сипаттады. Шикель фильмнің "стильдік тұрғыдан көне және сюжеті жағынан манипуляциялық" болуы мүмкін екенін айтса да, "қиын жағдайға түскен, бірақ сенімді кейіпкерлердің тағдырының шешілуінің өте қанағаттанарлық жолын" байқады. 2019 жылы фильм Джулианна Мур, Мишель Уильямс және Билли Крудуптың қатысуымен "After the Wedding" деген атпен ағылшын тілінде қайта түсірілді.
Өрттен жоғалтқан дүниелеріміз
Бұл фильмде біз Брайанмен он бір жыл үйленген, жақсы өмір сүріп отырған Одри кейіпкерінің тағдырын бақылаймыз. Бірақ күйеуі бір әйелді шабуылдан қорғауға тырысқанда қапыдан қайтыс болады. Екі баласымен жалғыз қалған Одри жоғалтудың қатты күйреуіне қарсы тұруға мәжбүр болады, сондықтан ол досының досы, есірткіге тәуелді Джерриді қабылдауға шешім қабылдайды. Екеуі бір-біріне көмектесіп, өмірлерін өзгертуге, бақытты табудың қиын жолында қолдау көрсетуге мүмкіндік беретін қарым-қатынас орнатады. Фильм сыншылары фильмді көбінесе жақсы бағалады. 2008 жылғы 29 қаңтардағы Rotten Tomatoes сайтындағы шолулардың 64%-ы, 117 шолу негізінде, фильмге оң баға берді. Metacritic сайтында фильм 30 шолу негізінде 100 балдық шкала бойынша 63 бал алды. Басты рөлдерді сомдаған актерлердің өнері жоғары бағаланды, әсіресе Бенисио Дель Торо Джерри рөлін өте жақсы сомдағаны үшін көп мақтау алды, бұл рөл оның ең сәтті туындыларының бірі деп есептеледі.
Жақсырақ дүниеде
In a Better World (Hævnen, "аза") – 2010 жылы түсірілген даниялық драмалық триллер. Фильмнің сценарийін Андерс Томас Дженсен жазды, режиссері – Сюзанна Биер. Басты рөлдерде Микаэль Персбрандт, Трин Дырхолм және Ульрих Томсен ойнаған. Даниялық көпшілік өндіріс, Швециядағы әріптес-продюсерлермен бірлесе жасалған «Жақсы әлемде» фильмі 2011 жылы «Алтын глобус» сыйлығын «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша, сондай-ақ 83-ші «Оскар» сыйлығында «Үздік шетелдік фильм» номинациясын жеңіп алды. Режиссер Сюзанна Биер: «Бұл фильмдегі тәжірибеміз – баланың немесе ересек адамның бір нәрсенің тереңсіз әділетсіздік екенін сезінуі үшін қаншалықты аз нәрсе жеткілікті екенін қарастыру. Бұл шынымен көп емес, мен оны қатты қызықты және қорқынышты деп санаймын». Rotten Tomatoes сайтындағы мәлімет бойынша, 114 кәсіби сыншының 77%-ы фильмге оң баға берген, ал сайт консенсусы «In a Better World» – экзистенциалдық және адамзаттық тақырыптарды қамтитын көркем мелодрама деп бағалаған. Metacritic фильмге 65 ұпай берді, бұл «жалпы алғанда жағымды пікірлер» дегенді білдіреді. Ким Скотт «Politiken» басылымында фильмді «қуатты және тартымды драма» деп атады. Дженсен мен Биердің бірлескен төрт жобасының ішінде, ол «Жақсы әлемде» фильмін Дженсеннің жеке туындыларына ең жақын деп есептеді және фильмнің библиялық тақырыптары мен жоғары ойын-сауық құндылығын Дженсеннің 2005 жылғы «Адамның алмалары» фильмімен салыстырды. Dagbladet Information газетінің Питер Нильсен «In a Better World» фильмін «барлық жағынан сәтті фильм» деп сипаттады, және «Сузанна Биер жақсы оқиға айта алатынына күмәніміз жоқ» десе де, толығымен сенбеді: «Ол сүйкімділікке шақыра алады және дұрыс эмоционалдық түймелерді баса алады, соның арқасында аналардың да, әкелердің де жүрегі қозғалады, бірақ ол мәселенің түбіне жеңіл-жеңіл тимейді».
Серена
2014 жылы Биер американдық автор Рон Раштың 2008 жылғы осы аттас романы негізінде "Серена" фильмін түсірді. Фильмде Дженифер Лоуренс пен Брэдли Купер 1930 жылдардағы Солтүстік Каролинада ағаш өңдеу бизнесін жүргізетін жаңа үйленген жұбайлардың рөлін ойнайды. "Серена" фильмі сыншылардан жағымсыз пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайтында 106 рецензия негізінде фильмге 16% балл берілді, ал орташа бағасы 4,3/10 құрады. Сайттың сын тұжырымында: "Серена камераның екі жағында да керемет таланттарды біріктіреді, бірақ көрермендер бәрі қалай осылай нашар болды деп ойланады" делінген. Metacritic сайтында 29 сыншының пікіріне сүйене отырып, фильм 100 балдық шкала бойынша 36 балл жинады, бұл "көбінесе жағымсыз пікірлерді" көрсетеді.
Екінші мүмкіндік
2014 жылы Биер «Екінші мүмкіндік» (En chance til) атты даниялық триллер фильмін режиссерлік етті. Фильмде Николай Костер Вальдау, Ульрих Томсен, Мария Бонневи, Николай Ли Каас және Люкке Мэй Андерсен түсті. Ол 2014 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінің «Арнайы көрсетілімдер» бөлімінде көрсетілді.
Түнгі менеджер (Телесериал)
Кинодан үзіліс жасап, Биер Том Хиддлстон, Хью Лори, Оливия Колман, Дэвид Харвуд, Том Холландер және Элизабет Дебики ойнаған британдық телесериал "Түнгі менеджерді" режиссерлік етті. Ол Джон Ле Карренің 1993 жылғы сол аттас романының негізінде жазылған және Дэвид Фарр қазіргі заманға бейімдеген. Алты бөлімді серия 2016 жылдың 21 ақпанында BBC One телеарнасында көрсетіле бастады. АҚШ-та ол 2016 жылдың 19 сәуірінде AMC телеарнасында басталды. Ол 180-нен астам елге сатылды, ал екінші серияны BBC және AMC тапсырыс берді. Екінші серияның сценарийлерін Мэтью Ортон, Чарльз Камминг, Намси Хан және Франческа Гардинер жазды. "Түнгі менеджер" сериалының бірінші маусымы 36 сыйлыққа ұсынылып, 11-ін жеңіп алды, оның ішінде екі Primetime Emmy жүлдесі (режиссер Биер және музыка композиторы Виктор Рейес үшін) және үш Алтын глобус (Хиддлстон, Колман және Лори үшін). Сериал сыншылардың кеңінен мақтауына ие болды. Ле Карренің өмірбаянын жазған Адам Сисман Ұлыбританияның "The Daily Telegraph" газетінде: "Роман жарық көргенге 20 жылдан астам уақыт өткен, және осы уақыт ішінде екі кинокомпания оны бейімдеуге тырысып, екі сағатқа сығымдау мүмкін емес деген қорытындыға келді. Бірақ алты сағаттық теледидарлық бейімделуі романға лайықты баға беруге жеткілікті". Ол былай деп қосты: "Хью Лори «дүниедегі ең жаман адам» рөлін ойнауға таңғаларлық таңдау болғанымен, ол экранда өте сенімді зұлым кейіпкер ретінде танылады. Күдікті көрермендер бір сахнада, мейрамханада таныс бетті байқай алады: Джон Ле Карре өзі камео рөлінде ойнайды, ол "Ең ізделісті адам" және "Тинкер Тайлор солдат шпионы" фильмдерінде де осылай жасаған. Бірақ ол экранда тек бір сәт қана көрінеді: көзді ашып-жұмсасаң, байқамай қаласың".
Құс қорабы
Киноға қайта оралған Биер американдық апокалиптикалық қорқыныш фильмі «Bird Box»-ты режиссерлік етті. Эрик Хайссерер жазған сценарий Джош Малерманның 2014 жылғы осы аттас романы негізінде құрылған. Фильмде Сандра Буллок түсті және оның әлемдік премьерасы 2018 жылдың 12 қарашасында AFI Fest фестивалінде өтті. «Netflix» компаниясы оны 2018 жылдың 21 желтоқсанында бүкіл әлемге таратты, ол «Netflix» тарихындағы ең көп көруші фильмге айналды. «Metacritic» сайтында «Bird Box» фильміне аралас, бірақ көбінесе оң пікірлер берілді. «Forbes» оны «шын мәнінде қорқынышты фильм» деп атады.
Жойылу
Биер 2020 жылдың қазан айында HBO телеарнасында көрсетілімге түскен, Николь Кидман мен Хью Грант бас рөлдерде ойнаған "The Undoing" телесериалын режиссерлік етті. "The Undoing" HBO-ның әр апта сайын көрермендерінің санын арттырған тұңғыш түпнұсқа сериалы және 2020 жылғы ең танымал шоуы болды.
Бірінші ханым
Соңғы кезде Биер Showtime телеарнасының "The First Lady" атты шектеулі сериалдарын түсірді, онда Виола Дэвис, Мишель Пфайффер және Джиллиан Андерсон рөлдерін сомдады. "The First Lady" 2022 жылдың сәуір айында тұңғыш рет көрсетілді.
Стиль және тақырыптар
Биердің фильмдері көбінесе дәстүрлі отбасылық құрылыммен, жаһандану, терроризм және соғыс қысымымен буржуазиялық орта таптың құлдырауымен, сондай-ақ адамдардың өз өмірлерінен тыс жағдайда туындаған апаттармен немесе өмірлік жағдайлармен күресуімен айналысады. Ол кейіпкерлердің өміріндегі оны қызықтыратын сәт – олардың қауіпсіздік сезімі күйрегенде және сыртқы әлем есіктерін соққанда болатын уақыт екенін айтады. Оның фильмдеріндегі басты сұрақтар – моральдық мәселелер: мүгедек болған серігінен айырылудың моральдық жағы қандай, жеке мүдделер жалпыға ортақ игіліктен жоғары тұра ма және жеке тұлғаға бағытталған зорлық-зомбылыққа қалай ден қою керек. Биер жиі баланың қиын жағдайда болғанда оған көмектесу үшін қаншалықты шалқарыңыз, егер әлеуметтік қызметтер көмектесе алмаса немесе көмектесуге құлықсыз болса, және өз тілектерін орындау үшін қандай шектерді бұзуға дайын екенсіз деген сұрақтарды көтереді. Биердің режиссерлік стилі актерлерге үлкен еркіндік береді, бұл оларға мәтін мен қойылымда импровизация жасауға мүмкіндік береді. Оның фильмдерінің ортақ визуалдық коды бар – олардың барлығы иықтан түсірілген камерамен түсірілген, ал эмоционалдық шыңдар көздердің, еріндердің және саусақтардың аса жақын кадрларын пайдаланады. Сонымен қатар, монтаждау әдісі үздіксіз монтаждау дәстүріне сәйкес келмейді, бұл фильмге еркін және кездейсоқ сезім береді. Биердің фильмдері қайғылы құрылымына қарамастан, драмалық оқиғалардың «тегістелуімен» немесе басты оқиғалардың драматизацияланбауымен сипатталады. Мысалы, «Тойдан кейін» фильміндегі әкесі мен қызының алғашқы кездесуі кезінде олар көбінесе үнсіз болады және ол оған әкелген судың бөтелкесі туралы әңгімелейді. Бұл режиссерлік стиль фильмде ештеңе болмайтын сезім тудырады, бірақ оқиғаларды мұқият талдау фильмдердің ежелгі Грек театрының драмалық құрылымына адал екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Биер фильмдерін сәл оптимистік нотамен аяқтауға тырысады, оның фильмдері таза коммерциялық емес болғанымен, олар таза өнер де емес, сондықтан ол көрермендермен байланыс орнатып, оларға сүйенуге лайық жарық сыйлауы керек.
Әсерлер
Сьюзан Кингтің мақаласында: "Менің жеке әлемім тек Копенгаген емес. Ол мұнан да кең болуы керек еді. Менің әлемім бұрынғыдан гөрі үлкенірек". Сильвен Голдтың мақаласында:
Фильм
+ЖылАғылшынша атауOriginal titleМахаббат туралы жазбаларРежиссерРежиссердің көмекшісі1989Махаббат туралы жазбаларКæрликке айналысқан хаттарҚосымшаРежиссердің көмекшісі1991Фрейд үйіне оралуФрейд үйіне оралуҚосымшаРежиссерлік дебют1992Джонасқа хат"Режиссер" рөлінде камео; қысқаметражды фильм1993Отбасылық мәселелерОтбасы туралы ақпарат1995Бұрынғыдан да жақсыОскар пансионаты1997CredoSekten1999Бір ғана және жалғызДен эн enesteИдеяExecutive2000Өмір бойында бір ретLivet är en schlager2002Ашық жүректерElsker dig for evigt2004БауырларBrødreСюжет2006Үйленгеннен кейінEfter brylluppetСюжет2007Отта жоғалған нәрселерThings We Lost in the Fire2010Жақсы әлемHævnenСюжет2012Махаббат - бәріңе керекДен скалдеде фрисьорСюжет2014Екінші мүмкіндікEn chance tilСюжетСеренаСерена2018Құс жәшігіBird BoxExecutive2022Тұманға қарамастанA ciegasExecutive