Кіріспе

Proteaceae тұқымдасына жататын, Австралияға ғана ендемиялық өсімдіктер туысы.

Hakea (айтылуы: /ˈhɑːkiə/, /ˈheɪkiə/ ХАКиə, ХЕЙКиə) – Proteaceae тұқымдасына жататын, Австралияға ғана ендемиялық шамамен 150 түрді қамтитын өсімдіктер туысы. Олар бұталар немесе кішігірім ағаштар, жапырақтары кейде жалпақ, ал кейде көлденең қимасы дөңгелек болып келеді, сондай-шамада жапырақтары екіге бөлінеді. Гүлдері көбінесе жапырақ қойнауларында топтасып орналасады және басқа туыстарға, әсіресе Гревиллеяға ұқсайды. Хакеяның жемісі ағаш тәрізді, ал гревиллеяның жемісі ағаш емес, жетілгенде тұқымдарды шығарады, осы ерекшелік екеуін ажыратады. Хакея Австралияның барлық штаттарында кездеседі, ал түрлердің ең көп әртүрлілігі Батыс Австралияның оңтүстік-батыс бөлігінде байқалады.

Сипаттама

Хакеа тұқымдасына жататын өсімдіктер бұталар немесе кішкентай ағаштар болып келеді. Кейбір түрлерінің жапырақтары жалпақ, ал кейбіреулерінде ине тәрізді жапырақтары болады, мұндай жағдайда олар кейде екіге бөлінеді, ал кейде төменгі бетінде ойық болады. Гүлдері жапырақ қойнауларында топтасып орналасады және бүршік күйінде гүлқалқаншалармен қоршалған. Гүлдерде еркек және әйел бөліктері болады және олар қысқа гүлсабақта орналасқан. Тостағанша және гүлшолпандар бірлесіп тепалдар деп аталады, гүлдің даму барысында қисық түтік құрап, кейде жарылады. Стиль тепал түтігінен ұзын және ұшы босатылар алдында иілген. Босатылғанда стильдің ұшы тозаң ұсынады. Хакеа жемісі ағаш тәрізді болып, өсімдік өртте жанып кеткенше немесе өлгенше сақталады. Содан кейін жеміс жарылып, екі қанатты тұқымды шығарады. Хакеалар Proteaceae тұқымдасына жататын басқа өсімдіктерге ұқсас, бірақ олардың алма-кезек орналасқан, бөлінбеген жапырақтары және жапырақ қойнауларындағы немесе гүлқалқаншалардағы бос топтасқан, сабақсыз гүлдері бар, бұл банксиялардан ерекшеленеді. Хакеалар Grevillea түрлеріне ұқсас, бірақ олар тұрақты, ағаш тәрізді жемістермен ерекшеленеді. (Grevillea-ның жемістері тұрақты емес және ағаш тәрізді болмайды. Хакеа жапырақтарының жоғарғы және төменгі беттері бірдей (ал Grevillea-да әртүрлі), ал жұмыртқалық және стиль глабри (бірақ Grevillea-да түкті).

Таксономия және атау беру

Хакеа туы алғаш рет 1797 жылы Генрих Шредер және Иоганн Кристоф Вендланд тарапынан ресми түрде сипатталды, ал сипаттама Sertum Hannoveranum басылымында жарияланды. Туға 18 ғасырдағы неміс ботаникасын қолдаған барон Кристиан Людвиг фон Хаке есімі берілген.

Тарату

Хакеялар Австралияға ғана тән, және олар елдің барлық алты штатында өседі. Жаңа Зеландия, Норфолк аралы, Оңтүстік Африка және Португалияда таралған Хакея популяциялары да бар.

Бау-бақша шаруашылығы

Хакеялар Австралиядағы бақтарда әсемдік үшін өсірілетін өсімдіктер, және көптеген аймақтарда гревиллиялар мен банксиялар сияқты кең таралған. Бірнеше гибридтер мен сорттар шығарылды, оның ішінде "Burrendong Beauty" хакеясы да бар. Оларды суғарылатын, бірақ жақсы дренаждалған жеңіл топырақта өсіру тиімді. Кейбір әдемі батыс түрлері, мысалы, Hakea multilineata, H. francisiana және H. bucculenta, ылғалды климатта өсу үшін Hakea salicifolia сияқты төзімді түбірге қанауды қажет етеді, себебі олар қурауға сезімтал. Көптеген түрлер, әсіресе шығыс Австралия түрлері, өте төзімді, тіпті бұта болып өседі. Hakea gibbosa, H. sericea және H. drupacea (бұрын H. suaveolens) Оңтүстік Африкада арамшөптер болып саналды, Hakea laurina Австралияның шығыс штаттарында табиғи түрде таралып, экологиялық арамшөп деп есептеледі, ал Hakea salicifolia, Hakea gibbosa және Hakea sericea Жаңа Зеландияда инвазивті арамшөптер болып табылады.