Кіріспе

Натрий алюминаты – көптеген өнеркәсіптік және техникалық қолданыстарда алюминий гидроксидінің тиімді көзі ретінде қолданылатын бейорганикалық химиялық зат. Таза натрий алюминаты (сусыз) – формуласы әртүрлі NaAlO2, NaAl(OH)4 (гидратталған), Na2O·Al2O3 немесе Na2Al2O4 болып келетін ақ кристалды қатты зат. Саудадағы натрий алюминаты ерітінді немесе қатты күйде қолжетімді. Басқа да ұқсас қосылыстар, кейде натрий алюминаты деп аталады, Na2O және Al2O3 арасындағы реакция нәтижесінде дайындалады. Олар: дискретті AlO45− аниондары бар Na5AlO4, күрделі полимерлік аниондары бар Na7Al3O8 және Na17Al5O16, сондай-ақ бір кезде бұрыс β-алюминий, алюминий оксидінің бір түрі деп есептелген NaAl11O17.

Құрылымы

Сусыз натрий алюминат, NaAlO2, бұрыштармен байланысқан AlO4 тетраэдрлерінің үш өлшемді тор құрылымын қамтиды. Гидратталған NaAlO2·5/4H2O түріндегісінде AlO4 тетраэдрлері сақиналарға бірігіп қабаттар түзеді, ал қабаттар натрий иондары және AlO4 тетраэдрлеріндегі O атомдарымен сутектік байланыс арқылы байланысқан су молекулаларымен бірге ұсталып тұрады.

Өңдеу

Натрий алюминаты каустикалық сода (NaOH) ерітіндісінде алюминий гидроксидін (Al(OH)3) еріту арқылы өндіріледі. Алюминий гидроксиді (гиббсит) 20–25% сулы NaOH ерітіндісінде, қайнау температурасына жуық температурада ерітілуі мүмкін. NaOH ерітіндісінің концентрациясын арттыру жартылай қатты өнімге алып келеді. Процесс нікель немесе болаттан жасалған, бумен қыздырылатын ыдыстарда жүргізілуі керек, ал алюминий гидроксиді шамамен 50% сулы каустикалық содамен масса пайда болғанша қайнатылуы тиіс. Соңғы қоспаны резервуарға құйып, салқындату керек; нәтижесінде 70% NaAlO2-ге жуық құрамы бар қатты масса түзіледі. Бұл өнім ұнтақталғаннан кейін айналмалы пеште кептіріледі. Алынған өнімде 90% NaAlO2, 1% су және 1% бос NaOH болады.

Қолданылуы

Суды тазартуда ол судың қатаю жүйелеріне қосымша ретінде, флокуляцияны жақсартуға көмектесетін коагулянт ретінде, сондай-ақ еріген кремний мен фосфаттарды жою үшін қолданылады. Құрылыс технологиясында натрий алюминаты бетонның қаттынуын жылдамдату үшін, әсіресе қырау болғанда қолданылады. Натрий алюминаты қағаз өнеркәсібінде, отқа төзілді кірпіштерді, алюминий тотығын және тағы да басқаларын өндіруде пайдаланылады. Натрий алюминатының ерітінділері цеолиттерді өндіру кезінде аралық заттар болып табылады.