Тоқтатылған Mozilla қосымшалар жинағы

Кіріспе

Тоқтатылған интернет-жинағы

Mozilla Application Suite (алғашқыда Mozilla деп белгілі болған, Mozilla Suite ретінде сатылды) – платформааралық біріктірілген интернет-жинағы. Оның дамуын Netscape Communications Corporation бастады, AOL оны сатып алғанға дейін. Ол Netscape Communicator бастапқы кодына негізделген. 1998 жылдан 2003 жылға дейін бұл жобаны Mozilla ұйымы, ал 2003 жылдан 2006 жылға дейін Mozilla Foundation басқарды. Аталған жобаның орнына SeaMonkey Internet Suite (SeaMonkey жобаның бастапқы атауы болды) келді, бұл сол бастапқы кодқа негізделген, қауымдық қолдаумен дамытылатын интернет-жинағы және жаңа Mozilla код базасымен жаңартылуда. Mozilla Suite бірнеше негізгі бағдарламалардан тұрды: Navigator (веб-браузер), Communicator (Mozilla Mail & Newsgroups), веб-беттерді жасау құралы (Mozilla Composer), IRC клиенті (ChatZilla) және электрондық адрес кітабы. Сонымен қатар, PalmPilot құрылғыларымен бағдарламаны синхрондау құралдары және DOM инспекторы мен Venkman (JavaScript жөндеушісі) сияқты кеңейтілген веб-әзірлеуге арналған бірнеше қосымшалар енгізілді. Netscape жинағының 6 және 7 нұсқалары Mozilla Suite негізінде жасалған. Соңғы ресми нұсқасы 1.7.13, себебі Mozilla Foundation қазіргі уақытта Firefox және Thunderbird әзірлеуге баса назар аударуда. Mozilla Suite Mozilla жобасының үш лицензиялық шарты бойынша тегін және ашық кодты бағдарлама ретінде қолжетімді.

Тарих және дамуы

1998 жылдың наурыз айында Netscape өзінің танымал Netscape Communicator жиынтығының код базасының көп бөлігін ашық лицензия бойынша жариялады. Осыдан жаңа құрылған Mozilla ұйымымен үйлестірілген Mozilla деп аталатын қосымша пайда болды, ол mozilla.org сайтында орналасқан. Communicator-дың бастапқы кодының үлкен бөліктері, соның ішінде макет қозғалтқышы және интерфейс кодтары, көп ұзамай қолданудан шығарылса да, Mozilla ұйымы ақырында Communicator-дан мүмкіндіктері жағынан, тұрақтылығымен және стандарттарға сәйкестік деңгейімен басып өтетін толыққанды Интернет жиынтығын жасауға қол жеткізді. AOL қолдауымен Mozilla ұйымы браузерді дамытуды және Mozilla бастапқы кодын басқаруды 2003 жылдың шілдесіне дейін жалғастырды, содан кейін бұл міндет Mozilla Foundation-ға жүктелді. Foundation – негізінен mozilla.org-тан дамытушылар мен қызметкерлерден құралған коммерциялық емес ұйым және Mozilla тауарлық белгісінің иесі (бірақ бастапқы кодқа авторлық құқық жеке және корпоративтік үлескерлерде сақталады, бірақ GPL және MPL шарттары бойынша лицензияланады). Ол AOL, IBM, Sun Microsystems, Red Hat және Mitch Kapor компанияларынан бастапқы қаржылай көмек алды. Алайда, Netscape Navigator браузерінің тоқтатылуы және AOL-дың өзінің бағдарламалық жасақтамасының болашақ нұсқаларында Microsoft Internet Explorer браузерін пайдалануға келісімінен кейін AOL-мен барлық ресми байланыстар үзілді. AOL кейіннен Mozilla Gecko макет қозғалтқышын пайдаланатынын хабарлады. 2003 жылдың 2 сәуірінде жарияланған Mozilla даму жол картасына сәйкес, Mozilla ұйымы даму күшін жаңа дербес қосымшаларға – Phoenix (қазір Mozilla Firefox деп аталады) және Minotaur (қазір Mozilla Thunderbird деп аталады) шоғырландыруды жоспарлады. Жиынтықты дербес өнімдерден ажырату үшін, жиынтық "Mozilla Suite" немесе толық атауы "Mozilla Application Suite" деп сатылады. 2005 жылдың 10 наурызында Mozilla Foundation жиынтықтың 1.7.x нұсқасынан кейін ресми жаңа нұсқаларын шығармайтынын мәлімдеді. Алайда, Mozilla Foundation қауымдастық мүшелеріне дамуды жалғастыруға қажетті инфрақұрылымды ұсынарын атап өтті. Бұл жиынтықтың дамуы Mozilla Foundation-нан емес, қауымдастық тарапынан жалғаса беретінін білдіреді. Mozilla Suite-ті пайдалануды жалғастырғысы келетін ұйымдарды шатастырмау үшін, жаңа, қауымдастық дамытқан өнім "SeaMonkey" деп аталатындығы және нөмірлері "1.0" нөмірінен басталатындығы хабарланды.

In March 1998, Netscape released most of the code base for its popular Netscape Communicator suite under an open source license. The name of the application developed from this would be Mozilla, coordinated by the newly created Mozilla Organization, at the mozilla. org Web site. Although large parts of the original Communicator code, including the layout engine and front end related codes, were abandoned shortly thereafter, the Mozilla Organization eventually succeeded in producing a full featured Internet suite that surpassed Communicator in features, stability and degree of standards compliance. Under the AOL banner, the Mozilla Organization continued development of the browser and management of the Mozilla source until July 2003 when this task was passed to the Mozilla Foundation. The Foundation is a non profit organization composed primarily of developers and staff from mozilla. org and owns the Mozilla trademark (but not the copyright to the source code, which is retained by the individual and corporate contributors, but licensed under the terms of the GPL and MPL). It received initial donations from AOL, IBM, Sun Microsystems, Red Hat, and Mitch Kapor. However, all official ties with AOL were severed following the announcement of the end of the Netscape Navigator browser and AOL's agreement to use Microsoft's Internet Explorer browser in future versions of its AOL software. AOL has since announced it will be using Mozilla's Gecko layout engine. According to the Mozilla development roadmap published on April 2, 2003, the Mozilla Organization planned to focus development efforts on the new standalone applications: Phoenix (now known as Mozilla Firefox) and Minotaur (now known as Mozilla Thunderbird). To distinguish the suite from the standalone products, the suite is marketed as "Mozilla Suite" or the more lengthy "Mozilla Application Suite". On March 10, 2005, the Mozilla Foundation announced that they would not release any further official versions of the suite beyond 1.7. x. However, the Mozilla Foundation emphasized that they would provide infrastructure for community members who wished to continue development. In effect, this means that the suite will still continue to be developed, but not by the Mozilla Foundation itself. To avoid confusing organizations that still want to use the Mozilla Suite, it was announced that the new, community developed product would be named "SeaMonkey", with version numbers that start at "1.0".

Пайдалану және қолжетімділік

Mozilla қойындылы шолуды қолдады, бұл пайдаланушыларға бір шолу терезесінде бірнеше веб-беттерді ашуға мүмкіндік береді. Бастапқыда бұл мүмкіндік тек MultiZilla кеңейтуі арқылы қолжетімді болды, содан кейін тікелей браузерде іске асырылды. Mozilla сонымен қатар браузерлер тобына жататын, олар ертеректе настройкаланатын жобалау терезесін тоқтату және егжей-тегжейлі cookie-терді басқаруды, соның ішінде cookie-тер туралы хабарламаларды қабылдады. Браузерде пайдаланушыларға ақпарат табуға көмектесетін бірнеше мүмкіндіктер болды. Біріншіден, Mozilla-да "теріп жазу арқылы іздеу" деп аталатын инкременттік іздеу мүмкіндігі болды. Бұл мүмкіндік қосылғанда, пайдаланушы веб-бетті қарап жатқанда бір сөзді жай ғана теріп бастаса, браузер оны автоматты түрде іздеп, алғашқы табылған нұсқасын бөліп көрсетеді. Пайдаланушы сөзді теріп жазған сайын браузер іздеуді нақтылай түседі. Сонымен қатар, Mozilla "жекеше кілт сөз" мүмкіндігін қолдады. Бұл мүмкіндік пайдаланушыларға кілт сөздерді (және қосымша сұраныс параметрін) пайдаланып, мекенжай жолағынан сақталынған беттерге кіруге мүмкіндік берді. Мысалы, жекеше кілт сөзді пайдаланып, пайдаланушы "google apple" деп енгізсе, ол Google іздеуінің "apple" сөзі бойынша нәтижелеріне бағытталады. Пошта және жаңалықтар тобының бөлігі үшін, кіріктірілген Байес электрондық пошта спам сүзгісі, жаттығудан кейін қажетсіз электрондық пошта спамын тиімді түрде сүзе алады.

Өзіндікке бейімдеу мүмкіндігі

Mozilla кеңейту моделін енгізді, оны Firefox және Thunderbird кеңейтіп, жетілдірді. Кеңейтулер арқылы (XPInstall модульдері арқылы орнатылған) пайдаланушылар тышқан қимылдары, жарнамаларды тоқтату, прокси-серверді ауыстыру және қателерді жою құралдары сияқты жаңа мүмкіндіктерді қосуға мүмкіндік алды. Кеңейту жүйесін жаңа функционалдықты сынап көруге арналған полигон ретінде қарастыруға болады. Кейде кеңейту немесе оның бөлігі ресми өнімнің құрамына енді (мысалы, MultiZilla-ның көп бетті шолу мүмкіндігі ақырында стандартты Mozilla-ның бөлігіне айналды). Mozilla сонымен қатар сыртқы түрін өзгертетін әртүрлі тақырыптарды/терілерді қолдады. Тақырыптар CSS және кескін файлдарынан тұратын жиынтықтар болды. Mozilla Add-ons веб-сайты көптеген тақырыптарды ұсынды. Жаңа тақырыпты орнатудан басқа, пайдаланушылар интерфейсті өзгерте алатын батырмалар мен құралдар панелін қосып не алып тастау арқылы бейімдей алатын болды. Бұған қоса, Mozilla көптеген параметрлерін тізімде сақтады, оған пайдаланушылар адрестік жолақта "about:config" деп теріп кіре алатын болды. Кейбір параметрлер тек осы арқылы ғана қолжетімді болды, мысалы, закладкалардың белгішелерін көрсету мүмкіндігі.

Стандарттарды қолдау

Mozilla Foundation Mozilla-ның қолданыстағы стандарттарға, әсіресе W3C веб-стандарттарына сай келуімен мақтанатын. Mozilla сол кездегі HTML, XML, XHTML, CSS, JavaScript, DOM, MathML, DTD, XSLT және XPath сияқты көптеген негізгі стандарттарды толық қолдады. Mozilla сонымен қатар PNG суреттерін және өзгермелі мөлдірлікті қолдады (Internet Explorer мұны тек 7-ші нұсқасында ғана толыққанды қолдады). Шындығында, Internet Explorer-дің PNG суреттерін қолдамауы көп пікірталас тудырды, себебі көптеген веб-дамытушылар PNG сияқты мүмкіндіктері мен сурет сапасы жағынан артықшылықтары бар ескі GIF форматынан бас тартқысы келді. Mozilla CSS 2-деңгейінің көп бөлігін және әлі толыққанды аяқталмаған CSS 3-деңгейінің бір бөлігін жүзеге асырды. Ол бастапқы Box Acid Test-тен өткен алғашқы браузерлердің бірі болды, бірақ HTML, CSS және PNG стандарттарын қолдау бойынша Acid2 тестінен толыққанды өте алмады. Дегенмен, Mozilla-ның негізгі технологиясының жаңа нұсқаларына негізделген басқа браузерлер Acid2 тестінен өтеді. Пошта және жаңалықтар тобы POP және IMAP протоколдарын қолдады. Сондай-ақ LDAP мекенжайларын автоматты түрде толықтыру мүмкіндігі де болды. HTML электрондық поштаны оқу және жазу қолдауға ие болды. Пошта файлдары mbox форматында сақталды, осылайша оларды оңай көшіруге болады. Жиынтықтың алғашқы нұсқасы, яғни Netscape 6-ның негізін құраған нұсқасы, мияу (blink) элементін қолдамады, осылайша ол Netscape/Mozilla браузерлерінің арасында Netscape өзі жасаған сол әйгілі тегті қолдамаған жалғыз браузер болды. Жиынтықтың кейінгі нұсқалары бұл элементті, сондай-ақ Internet Explorer-дің басты бәсекелесі жасаған marquee тегін де қолдады.

Веб-құрастыру құралдары

Mozilla үш веб-дамыту құралымен бірге келді – DOM инспекторы, Venkman және JavaScript Console. DOM инспекторы Mozilla емес браузерлерде қолжетімді болмады, ал JavaScript Console, Mozilla емес браузерлердегі консольдерге қарағанда көбірек мүмкіндіктерге ие болды. Venkman қолдануға қиын, бірақ жақсы JavaScript жөндеу құралы еді. Бұл құралдар әдепкі бойынша орнатылды, бірақ сіз оларды (JavaScript Console-дан басқа) орнату опциялары арқылы өшіре аласыз.

Қауіпсіздік

Mozilla қауіпсіздік принципімен құрылған. Оның маңызды мүмкіндіктері – құмдық қауіпсіздік моделін қолдану, бірдей түптегі саясат және сыртқы хаттамалардың ақ тізімі болды. Mozilla қауіпсіздігінің ерекшелігі – оның бастапқы кодының әркімге көрінетін болуы еді. Бағдарламалық жасақтамаға енгізілген өзгерістерді кем дегенде бір адам қарап тексерді, көбінесе тағы бір адам «күрделі тексеруден» өтті, ал бағдарламаға енгізілгеннен кейін оны кез келген адам қарастырып, қарсылық білдіріп немесе жақсарта алатын болды. Бұған қоса, Mozilla Foundation «bug bounty» (қате іздеуге сыйлық) жүйесін енгізді: маңызды қауіпсіздік қатесін хабарлаған пайдаланушылар әрбір хабарлама үшін 500 АҚШ доллары және Mozilla футболкасын алды. Mozilla Foundation-ның мәлімдемесіне сәйкес, бұл «bug bounty» жүйесінің мақсаты – «көптеген адамдарды өнімдеріміздегі қауіпсіздік қателерін табуға және олар туралы хабарлауға ынталандыру, осылайша өнімдерімізді одан да қауіпсіз ету» болды. Әлемнің кез келген адамы қате туралы хабарлай алатын еді. Сонымен қатар, Mozilla Firefox-тың бастапқы коды, ішкі жобалау құжаттамасы, форумдағы талқылаулар және қателерді табуға көмектесетін басқа да материалдар барлығына қолжетімді болды. Mozilla Foundation қауіпсіздік қателеріне қатысты саясат жариялады, ол қауіпсіздік тобының мүшелеріне Mozilla мәселені шешкенге дейін қауіпсіздікке қатысты қате туралы хабарламаға қол жеткізуді шектейді. Бұл жарияланған осалдықтың пайдаланылуын болдырмауға және әзірлеушілерге түзетуді шығаруға уақыт беруге бағытталған. Microsoft сияқты компаниялардың ұсынған «жауапты ашу» саясатына ұқсас болғанымен, бұл саясат кейбір қауіпсіздік зерттеушілері ұстанған толық ашу принципіне қарсы келеді. 2005 жылдың маусым айына қарай Secunia Mozilla-да үш түзетілмеген осалдық туралы хабарлаған, олардың ең ауырсы «азырақ маңызды» деп белгіленген.

Нарықтағы қабылдау және жобаның аяқталуы

1998 жылдан 2004 жылға дейін Mozilla-ның әлемдік қолданыс үлесі мардымсыз көрсеткіштен шамамен 3%-ға дейін өсті. Қоғамдық ұйымның Firefox және Thunderbird сияқты жеке қолданбаларға даму бағытын өзгерту жоспарының нәтижесінде, Mozilla үшін көптеген жаңа мүмкіндіктер мен жақсартулар қолжетімді болмады. Бұл, "Spread Firefox" атты қауымдық маркетингтік науқанымен бірге, 2004 жылдың соңында Firefox 1.0 нұсқасы шыққаннан бастап пайдаланушыларды Mozilla-дан көптеп бұрды. Mozilla Suite 1.7.13 нұсқасынан кейін жаңа ресми нұсқалар шығарылмады. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, Mozilla Suite-тің қолданыс үлесі шамамен 0,1% құрады. SeaMonkey – Mozilla мүмкіндіктерін бағалағандар үшін, сол код базасына негізделген, қауымдық басқарудағы интернет-жинағы.

Жалпы сілтемелер

Mozilla Foundation (2003 жылдың 2 сәуірі). Mozilla даму жол картасы. 2005 жылдың 11 маусымында қарастырылды. Mozilla Foundation (2005 жылдың 10 наурызы). Mozilla қолданбалар жинағының көшу жоспары. 2005 жылдың 10 наурызында қарастырылды. SeaMonkey кеңесі (2 шілде 2005). SeaMonkey жобасы Интернет-жинақты жалғастыруда. 2007 жылдың 27 наурызында қарастырылды.