Кіріспе

1918–1919 жылдары танылмаған мемлекет, Шығыс Орталық Еуропадағы қысқа өмір сүрген мемлекет. Банат Республикасы (Banater Republik, Bánáti Köztársaság немесе Bánsági Köztársaság, Republica bănățeană немесе Republica Banatului, Banatska republika) – Австрия-Мажарстанның таралуы кезінде 1918 жылдың 31 қазанында Тимишоарада жарияланған, қысқа ғұмырлы мемлекет. Республика Банаттың көпұлтты аумағын өзіне қарайды, бәсекелес ұлтшылдықтардың арасында оны бөлуге жол бермеуді мақсат етті. Жергілікті венгрлер, швабтар және еврейлердің ашық қолдауымен, еврей тегіндес, неміс тілінде сөйлейтін социалист Отто Рот оның номиналды басшысы болды. Бұл жобаны аймақтың шығыс және батыс бөліктерінде орналасқан румындар мен сербтер ашық түрде қабылдамады. Қысқа ғұмырлы бұл мемлекетті тек көршілес Венгрия Республикасы ғана мойындады, ол онымен бірігуге тырысты. Оның әскери құрылымдары Ортақ армиядан мұра болып келді және венгр офицері Альберт Бартаның басқаруына берілді. Республика Шығыс Еуропада Швейцария кантондарының үлгісін құруды жақтады және этностар арасындағы бейбіт ынтымақтастықты, бөліністен гөрі балама ретінде қарастырды. Тимишоарадан тыс елде бақылауы шектеулі болды: сербтердің өзін-өзі басқару орталығы болған Панчевоны ешқашан басып алмады, сондай-ақ Лугож және Карансебес румын қалаларын толық бақылауға алмады. Венгрияның қарулы тоқтасуына дейін Банатқа француз Дунай армиясының басып кіру қаупі туды. Роттың үкіметі шаруалардың көтерілісіне де қарсы күресті және әскери жағынан әлсіз болғанымен, Дента, Фэгет және Карпиништегі көтерілістерді басуға қол жеткізді. 1918 жылдың қараша айының соңында бүкіл аймақты Сербия Корольдігі басып алды, ал желтоқсанда Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі, немесе кеңінен танымал Югославия құрылды. Рот губернатор ретінде қызметін жалғастырды және Республиканың номиналды болуы сақталды. Келесі қаңтарда француздар Югославия мен Румыния Корольдігі арасындағы қақтығысты болдырмау үшін араласты. 1919 жылдың 20 ақпанында Республика құлап, зорлық-зомбылыққа әкелді. Рот тұтқындалудан қашып, Арадқа қашып кетті, онда ол Венгрия Совет Республикасының өкілдерімен байланыста болды деген ақпарат бар. Ол Банаттың автономиясы бойынша шешімдерді ұсынуын жалғастырды, соның ішінде аймақты француз колониялық империясына қосу жоспары да болды. 1920 жылы Банат Югославия, Румыния және Регенттік Венгрия арасында бөлінді. Банаттың сепаратистік және федералистік жоспарлары соғыстар аралық кезеңнің басында жасала берді, швабтар арасында ерекше танымал болды. 1921 жылға дейін тәуелсіз Банат идеясын Автономиялық швабтар партиясы және француз тегіндес швабтар қолдады; Аврам Имброане және Петру Гроза сияқты румындар аз ұлттардың құқықтары мен орталықсыздандыруға жақтас болды, бірақ автономияны қолдамады. Солшыл радикалдар ретінде Гроза мен Рот соғыстар аралық кезеңде бір-бірімен ынтымақтастық байланыс орнатты. Швабтарға бағытталған автономиялық жобалар екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия тарапынан да қолға алынды, нәтижесінде нацистік Банат құрылды; Стефан Фреко сияқты либералды швабтар бұл тенденцияға қарсы шығып, француз және неміс швабтары арасындағы толық шекараны белгілеуді жақтады. Көп жылдар өткен соң, Румынияда 2010 жылдары Банатта сепаратистік жобалардың жаңаруына куә болды, олар этникалық емес, аймақтық сәйкестендірулермен байланысты болды.

Прецеденттер

Банат – Дунайдың сол жағалауында, Паннония жазығының ішінде және осы атпен аталатын таулардың батыс беткейімен орналасқан табиғи географиялық аймақ. Ол алғаш рет Анжу венгрліктерінің корольдігімен аумақтық бірліктерге ұйымдастырылды: жазықтар округтер ретінде, ал таулы аймақтар – Северин банаты ретінде. Соңғысы прото-румын князьдері мен воеводаларының белгілі бір дәрежеде бейресми билігімен қатар өмір сүрді, олардың кейбіреулері 1520 жылдарға дейін расталды; олар «феодалдық» Паннония жерінде сирек кездесті. Соғыс аралық журналист Кора Иринеу Шығыс Банаттағы «автономиялық саясаттың» венгр тәжінің әлсіздігінен туындағанын болжайды, ол Осман империясына қарсы ұзаққа созылған шабуылдар кезінде қорғануда қиындықтарға тап болды. Матиас Корвин батысты да жеке «капитандыққа» ұйымдастырды, оның мақсаты түріктердің ілгерілеуіне қарсы шекараны қорғау болды. 1552 жылдан бастап қазір Банат деп есептелетін көптеген аумақтар Темешвар эялеті деп аталатын бір ғана Осман әкімшілік бірлігіне біріктірілді. 1568 жылға дейін шығыс Лугос автономиялық Банаты болды, оның көп бөлігі эялетке қайта қосылғанға дейін Трансильвания княздығы басқарды. 1718 жылғы Пасаровиц шарттарынан кейін аймақ Темешвар Банаты деп аталған Габсбург провинциясына айналды. Венгр географияшысы Сандор Кокай оны Банаттың ертедегі алдын-аласы деп санайды, бұл республиканың аумақтық және мәдени тұтастығына қатысты талаптарын негіздеуге мүмкіндік береді. Серб ортағасырлық зерттеушісі Йован Радоничтің айтуынша, осы кезеңде аймақ өзінің атын алды, өйткені ол «бұрын ешқашан бір әкімшілік бірлік болған емес». Бұл Банат 1778 жылы оның құрамдас бөліктері Габсбург Венгрия Корольдігіне қосылған кезде таратылды. 1790 жылдары сербтер жеке аумақ құруды жақтағандар мен Сава Текелия сияқты Жозефиналық централизмді қолдағандар арасында бөлінді. Банатты сербтердің өзін-өзі басқаруына беру жобасы Леопольд II тарапынан қабылданбады. Статус-кво венгр ұлтшылдығы мен либерализмінің күшеюімен күдік тудырды. 1834 жылы таулы Шығыс Банат республикалық идеяларды уағыздаған масондық ложаға үй иесі болды. Бұл идеялар 1848 жылғы Венгрия революциясының алдында болды, ол Банаттағы өз билігін сақтай отырып, бүкіл Корольдіктің тәуелсіздігін жариялады. Венгриялық серб жақтасы Петар Чарноевич Банаттағы әскери жағдайды енгізуге міндеттелген комиссар болып тағайындалды. Сонымен қатар, румын радикалдары румын Банатын құру идеясын көтерді. Олардың бірі – Ефтимие Мургу, ол маусым айында халық жиналысын ұйымдастырып, революциялық Венгрияда «румын капитандығын» жариялады. Бұл күш негізінен Габсбургтерге (Австриялық Империяға) қарсы бағытталған; австриялықтар бүкіл Банатты қосуды көздеген «Сербия Воеводинасының» қарсы үкіметінен аймақтық қолдау тапты. 1849 және 1860 жылдар аралығында Банат, Бачка және Сирмиямен бірге жаңа Габсбург-серб провинциясының, Сербия воеводинасы мен Темешвар Банатының бөлігі болды; осы бірліктердің ортақ астанасы Тимишоара болды. «Гибридтік» деп қарастырылған бұл шара румындар тарапынан кеңінен қолдау алмады. Алайда, 1850 жылдан кейін Банат автономиясының екінші тәжірибесі жүзеге асырылды, осы кезде австриялықтар Чарноевичтің аромандық күйеу баласы Андрей Мочиониді Воеводинаның шығыс жартысының губернаторы етіп тағайындады. Бұл өзгеріс әкімшілікті бақылаған румын халқы үшін тиімді болды, бірақ 1852 жылы Мочиони орталық үкіметпен туындаған қақтығыстар нәтижесінде отставкаға кеткен кезде аяқталды. 1860 жылғы қарашада Мочиони халық жиналысын ұйымдастырып, «румын капитандығы» туралы талаптарды қайта жариялады, бірақ австриялық бақылауда. Бұл әрекет қолдау таппады, ал желтоқсан айында аймақ пен воеводина Венгрия Корольдігіне (немесе Сент-Стефан тағының жерлеріне) қайта қосылды. Румындардың назары қауымдастық үшін жеке тәждік жерді құруға, Банатты Трансильвания және Буковинамен біріктіруге ауысты. «Капитандық» жобасын Венгрия парламентіне серб және румын депутаттарының коалициясы, оның ішінде Светозар Милетич, Винчентиу Бабеш және Сигизмунд Поповичю қайта жаңғыртты. 1866 жылы олар Венгрияны этникалық федерализм және корпоратизм негізінде қайта анықтау туралы заңдар ұсынды. Алайда, 1867 жылғы Австрия-Мажарстан келісімі Банаттың Венгрия жеріне қосылуын бекітті және аймақты біріккен үкімет астында қалдырды. Бұл кері кету Мочиониді саясаттан толығымен бас тартуға итермеледі. Этностық федерализмті 1900 жылдары Аурель Попович қайтадан суреттеді. Алайда, оның «Ұлы Австрияның Біріккен Штаттары» жобасы Банатты румындық Трансильвания мен Венгрияның қалдықтары арасында бөлуді, швабтар қоныстанған аймақтарға ерекше мәртебе беруді ұсынды.

Жасау

Банат мәселесі Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде, австро-венгрлік биліктің құлдырауымен қайта қаралды: Астер революциясы Патшалықты құлатты, ал 1918 жылдың қараша айының ортасында Венгрия Республикасы құрылды. Тимишоарада қазан айының басында басталған соғысқа қарсы наразылықтар айдың соңына қарай кеңейіп, күшейді. Банат мемлекеті осындай халық жиналысының бірінде, 31 қазан күні немесе 2 қарашада жарияланды. Француздық Дунай армиясына қарсы венгр майданын ұйымдастыруға тырысқан подполковник Альберт Барта, Республиканы буферлік аймақ ретінде құрғанын мәлімдеді; ол сондай-ақ 31 қазанды Республиканың ресми туған күні деп санайды. Сол күні, әскер құрамына кіретін ұлттарды білдіретін ұлттық комитеттер құрылды. Бұл келісім бойынша жасалды, бір жағынан әлі жергілікті деңгейде барон фон Хордтпен, екінші жағынан Алиспан Дьердь Короссимен өкілдік еткен Венгрия Ұлттық Кеңесімен. Басқа деректер бастамашылықты Венгрия Социал-демократиялық партиясының (MSZDP) мүшесі Отто Ротқа жатқызады. Олардың мәліметінше, бұрын Тимишоара кеңесінің мүшесі болған Рот 30 қазанда партиялық әріптестерімен кездесіп, кейін Бартаға жолығыпты. Рот сол түні әскери казинода сөйлегенін мойындады, бірақ ол республиканы жарияламады, керісінше, осы идеяны қолдады. Оның орнына ол Бартаның қаланың әскери басқаруына жауапты екенін жариялады және Халық Кеңесін құруды сұрады. Румыниялық қатысушылар бұл қадамға қарсы болды: олардың номиналды басшысы Аурель Косма да сөз сөйлеп, өзінің және әріптестерінің жеке ұлттық институттар құратынын мәлімдеді. Бірнеше жыл өткен соң Рот, қатысушылардың арасында республикашыл болғандықтан оны өлтіруге ешкім тырыспағанына және румын ұлтшылы Космаға ешкім шабуыл жасамағанына таң қалғанын еске алды. MSZDP-нің жергілікті бөлімдері Халық Кеңесін және одан кейінгі Республикалық үкіметті құруға күш салды, бұл Тимишоараның Еркіндік алаңында бұрын жарияланған үлкен митингтен басталды. Митингке қатысушылар социалистік қызыл туларды көтеріп жүрді. Ақырында жергілікті саясаткерлер жиналысы Ротты «Республика Президенті» деп сайлады және әскери кеңестің басшысы болған Бартаны Банаттың әскери күштерінің қолбасшысы етітіп тағайындады. Есептерге сәйкес, Республика Тимишоара қалалық әкімшілігінің балконынан жарияланды. Митинг Венгрияның «Himnusz» және «La Marseillaise» әндерімен аяқталды. Рот бас комиссар ретінде тағайындалды және үш дәстүрлі округтің (Темеш, Торонтал, Крашо-Северин) басқаруына жауапты комиссарларды тағайындады. Республикалық шенеуніктер 4 қарашаға дейін жаңа әкімшілік аппарат құрғанын және Ұлттық гвардияны құрғанын мақтан тұтты. Үкіметтің ядросы 20 мүшеден тұратын Атқару комитеті болды, ол азық-түлікпен қамтамасыз ету және ашаршылық мәселелерін шешуге кірісті. 3 қарашада Республика және Венгриямен құрған конфедерациясы басқа шваб халық жиналысынан қолдау алды, оның бас ұйымдастырушысы Каспар Мут болды. Мемлекеттік заң шығарушы орган Тимишоараның Халық Кеңесімен бірдей болды және жергілікті Азаматтық партиядан және басқа «бұржуазиялық партиялардан» 70 мүше, ұлттық әскери комитеттерден 60 мүше, Жұмысшылар кеңесінен 40 мүше және 20 мүшелі Тимишоара қалалық кеңесінен құралды. Румын жазушысы Георге Янчудың сөзіне сүйенсек, Кеңесте MSZDP өкілдері басымдық құрды. Вршац қаласындағы «Nova Zora» газетінің хабарлауынша, бұл парламенттік орган салықтық белгілерді енгізіп, ең жоғары табысқа ие адамдарға 400 000 крона жеке салық салуды талап етті. Габсбургтерге қарсы болғанымен, Михали Каройи басқаратын Венгрияның республикалық режимі ескі Патшалықтың аумағынан мүмкіндігінше көп бөлігін сақтап қалуға және оның шекараларындағы бәсекелес румындық және серб ұлтшылдығының күшеюіне қарсы тұруға тырысты. Венгрия әскерлері аймақтан шығып кеткенімен, Барта Каройидің комиссары ретінде мойындалды, ал Банат Будапештте Янош (Иоханн) Юнкермен өкілдік етуді жалғастырды. Республикалық шенеуніктер олардың соңғы мақсаты Швейцария кантондарына ұқсас бірліктермен федералды және демократиялық Венгрия құру екенін ашық мойындады. 1918 жылдың желтоқсанында Микса Стробль шваб «ұлттық кантоны» туралы нақты ұсыныс жасады. Роттың саясаты кейде «Банат автономиялық республикасы» немесе «Мажар мемлекеті ішіндегі шектеулі автономия» деп аталады. Бірнеше румындық және серб тарихшылары венгрлік жобалар Банат Республикасының құрылуының басты қозғаушы күші болды деп келіседі, оны венгр билігінің проксисі ретінде қарастырады: «Михали Каройи үкіметі Мажар мемлекеті ішінде «Банат автономиялық республикасын» құруды қалады, бұл Тимишоара заңгері Отто Роттан және басқа мажар, неміс және еврей зиялыларынан қарқынды насихаттық қолдау алды». Ион Д. Сучу республиканы «қарсыласу» және Каройидің аймаққа бақылауды сақтау әрекеттеріндегі «соңғы алақорлық» деп сипаттайды. Любовойе Церовичтің сөзіне сәйкес, «Банат Республикасының басшыларының басты мақсаты венгр [аумақтық] тұтастығын қамтамасыз ету болды». Зерттеуші Кармен Альберттің атап көрсетуінше, «сонымен аталатын «Банат республикасы» аймақтық тарихта құпиялы мәнге ие, бірақ оны «негізінен бірігуге қарсы» деп қарастыруға болады, өйткені ол Ұлы Румынияға қарсы болды.

Ішкі қақтығыстар

Сандор Кокайдың бағалауынша, республика "Еуропаның ең күрделі аймақтарының бірін" қамтуға тырысты. Аймақта 1,58 миллион адам тұрды; олардың 592 049 (37,42%) румын, 387 545 (24,50%) шваб немесе басқа неміс, 284 329 (17,97%) серб және 242 152 (15,31%) венгр, ал 4,8% "он төрт кіші этникалық топқа" жатты. 855 852 (54,10%) Шығыс православие шіркеулеріне, ал 591 447 (37,38%) католиктерге жатты. Осындай деректерге сүйене отырып, тарихшы Мирча Руснак республика тұрғындардың шамамен 47% -ын, атап айтқанда, сербтер мен румындардың аймақтың болашағы туралы пікір білдіруге мүмкіндік бермегендерін білдіре алады деп санайды. Оның үкіметін негізінен венгр және неміс жұмысшылары қолдады, ал шваб католик зиялыларының басты қолдауын тапты. Бұл топ өз митингін Еркіндік алаңында өткізіп, өзінің жақтастарының сандық күшін көрсетті және румын ұлттық әнұранын орындады. Рот та оның маңыздылығын мойындады, ол "[Косманың] күшті күзетшілерінің қадамдарынан көшелердің дірілдегенін" еске алды. Румынияның республикаға қарсылық көрсетудегі негізгі оқиғалары Тимишоарадағы жағдайға ұқсас болды. 31 қазанда Решицада өткен румындардың кездесуінен кейін "Ұлттық кеңес" және өзін-өзі қорғау күштері құрылды, олар MSZDP-нің бірқатар румын мүшелерін қабылдады. Кейіннен ол Петру Барнау басқарған "Жұмысшылар кеңесі" болып өзгерді. Осы уақытта Решицаның негізінен неміс және венгр жұмысшылары 1 қарашада республикалық митингке қатысты. Қала әкімдігінің үстінде румынның үш түсті туы көтерілді. Шығыс Банаттағы венгрлердің ықпалы әлсіреп, қалған билік өкілдері румындардың "Халық үкіметінің саясатын" румындар көпшілік жерлерде бөлінуге рұқсат беретіндей түсіндіргенін айтты. Алайда, Карансебес екі параллель кеңеске: Золт Рети құрған республикалық кеңеске және Ремус Добо басқарған румын кеңесіне үйлесуді жалғастырды. Республиканың алғашқы күндерінде Тимишоарада Серб Ұлттық кеңесі құрылды. Светозар Давидов пен Георгий Летич төрағалық еткен бұл жиналыс Роттың комиссарларымен ынтымақтастықтан бас тартты, оларды тек уақытша қалалық үкімет ретінде мойындады және одақтас державалардың Банатты "ең тезірек" басып алуын талап етті. 5 қарашада Банат сербтері Панчево қаласында тағы бір наразылық Ұлттық кеңес құрды. Алайда, Рот Буневци мен басқа славяндар арасында келіспеушілік тудыра алды: 7 қарашада Сомборда "Буневци Халық Республикасы" Банат Республикасының жақын одақтасы ретінде жарияланды. Оның қарсыластары Козма мен Лучиан Георгиевич әрбір кішкентай елді мекенде румын әскери бөлімдерін құруды мақсат етті және тек Теместе 60 000 сарбазды тіркеді. Алайда, барлық бәсекелес тараптар ауылдық аймақтарды бақылауда шектеулі болды: шаруалар мен Ортақ армиядан оралғандар ауылдарды бақылауға алды және 40-тан астам тәуелсіз кеңес құрды. Қазан айында барлық ұлт өкілдерінен құралған Тимишоара Азаматтық гвардиясы бостандыққа шыққан тұтқындар тобымен шайқасып, жеңіске жетіп, Орталық пошта кеңсесіне заңды бақылауды қайта орнатты. Ресейде тұтқынға алынған көптеген сербтер әскери дайындықпен, әлеуметтік наразылықпен және коммунистік сенімдермен үйлеріне оралды. "Октобристер" деп аталған олар дезертирлер мен заңсыз топтармен ("Жасыл кадрлармен") бірігіп, Клисура аймағында шабуылдар жасады. Санниколау Маредегі румын күзетшілерін басқарған Кориолан Баран румындар мен Стара Бишновтың Банат болгарлары арасындағы қақтығысты атап өтті. 1 қарашада Лугойдың солтүстік-шығысындағы Маргинадағы қант зауытын қоршаған ауылдық шаруалар басып алған кезде әлеуметтік көтеріліс басталды; тағы бір ошақ Тимишоараның оңтүстігіндегі Цяковада болды. Бұрынғы әскерилер соғыс кезіндегі әділетсіздікке жауапты деп танылған нотариустарға қарсы репрессияны жүзеге асырды. Мұндай оқиғалар Гиладта ең көп болды, онда бір нотариус сотқа беріліп, өзін-өзі тағайындаған сот тарапынан өлім жазасына кесілді, сондай-ақ Дентада мұрағат қирады және оның кураторы ауыр жарақат алды. Буняның (қазіргі Фэгет) мэрі өлтіріліп, мектеп мұғалімі мен діни қызметкер қуылды. Көтерілісшілер барлық ұлт өкілдеріне қарсы тонауды ұйымдастырды, оның ішінде Бирчиштегі Мочиони отбасысының мүлігіне, Воеводинчидегі Биссинген Ниппенбург резиденциясына және Войтегтегі Геза Сзалайдың үйіне шабуыл жасады. Осыған байланысты Роттың республикасы әскери жағдайды енгізуге мәжбүр болды. 4 қарашада лоялисттік бөлімшелер Дента мен Карпинишке шабуыл жасап, ондаған тонаушыларды өлімге жіберді. Сол күні Фэгеттегі яһудилерге қарсы бүлікке қарсы Венгрия гвардиясы араласып, 16 румынды өлтірді. Румын дін қызметкері Траян Бирэскудың сөзіне сәйкес, республикаға қызмет ететін 3-ші гонвед полкі Фэгет, Раковица және Тополоватцу Мареде салдарынан қылық жасады. Ол 3 қараша мен 17 қараша аралығында осы оқиғалардың 160 құрбаны болғанын хабарлады. Осы кезеңде республиканың Ұлттық гвардиясы жаңа келгендерді қабылдап, әрбір округте шамамен 500 адамға дейін жетті. Күсич және Златицадағы серб шаруаларының тағы бір созылған көтерілісі болды, олар "Октобристердің" көмегімен өз "Советтік республикасын" құрды. Венгрия мен одақтастардың қолдауымен Корольдік Серб армиясы Банатқа кірді. Полковник Чолович басқаратын күштер 17 қарашада Тимишоараны бақылауға алды. 16-17 қарашада республиканың Ұлттық гвардиясы таратылды, үкімет Банат тұрғындарына басқыншылармен қарым-қатынаста сабырлы болуды бұйырды және 16 қарашадан бастап "қағаз жүзінде ғана болды". 20 қарашаға дейін серб күштері Сегедтен Липоваға дейін Муреш өзенінің бойында орналасты. Шығысқа қарай жылжу барысында олар Карансебес және Оршовада тоқтады. Серб гарнизондары Тимишоара мен Решицаның қалған гвардияларын қарусыздандырды және Лугойдың екі кеңесіне бір гвардия бөлімін құруға мәжбүр етті. Күсич-Златицадағы "Октобрист" республикасы, оның басшылары Бела Цркваға қарай жорық жасауға тырысты, сондай-ақ осы кезеңде басылды. Сербия Банатты өз бақылауындағы аумақ ретінде қарастырды, ол Банат, Бачка және Баранья провинциясының бір бөлігі болды. 25 қарашада бұл көзқарас Нови Садтағы жалпыславяндық халық жиналысымен бекітілді. Онда даулы аумақтардың барлығынан 72 серб, буневци, словак, черногорец, шокцы және крашован депутаттары қатысты. Румындарды бойкоттағандықтан, олар қағида бойынша қатыстырылмады, бірақ толығымен қатыстырылмады. Кейбір румындар сербтердің араласуынан қуылды. Олардың арасында Баран болды, ол Трансильваниядан Банат күзетшілерін ұйымдастыра бастады. Румын шаруалары бастапқыда Сербия әкімшілігіне жақсы көңілмен қарады, өйткені Сербия мен Румыния екеуі де одақтас лагерде болды. Алайда, тартып алу, аң аулау, мүлік иелеріне жасалған зәбірлер және венгр жандармериясының қайта пайда болуына байланысты қақтығыстар басып алушылар мен басылып алушылар арасында бірқатар қақтығыстарға әкелді. Сонымен қатар, 12 қарашада жергілікті румын қауымдастығы Трансильванияның Орталық Румын Ұлттық Кеңесімен (CNRC) бірікті, ол этникалық өкілдік органына айналып бара жатқан еді. MSZDP мүшесі және Бокша тұрғыны Иосиф Реной CNRC басшылығына сайланды. Қараша айында CNRC делегаттары мен бірқатар жақтас швабтармен бірге Банат румындары Оскар Яси өкілімен келіссөздер жүргізді. CNRC Банаттың барлық аумағын Румынияға қоса беруді, сондай-ақ Чанад және Бекес округтерін қоса беруді талап етті; Яси "жаңа демократиялық елде" кантондық федерализм туралы уәде берді. Келіссөздер шешілмей қалды, CNRC 1 желтоқсанда Трансильваниядағы Алба Иулияда румын ұлттық жиналысын өткізуге шақырды. Серб әкімшілігін ренжітпеу үшін жиналысқа сайлау өткізілмеді, Банатқа барлық әлеуметтік топтардан "бейресми өкілдерді" жіберуге кеңес берілді.

Қаттылық

Банат аймағында сербтермен қатар шағын француздық әскери күштері де орналасты: Франсуа Леон Жуино Гамбетта басқаруымен француз және африкалық патрульдер Тимишоараның сыртында, Игриш және Воеводинци сияқты жерлерде бекітілді. 18 желтоқсанда швабтардың Германия Ұлттық Кеңесі қайта құрылды және өзінің әскери өзін-өзі қорғау жасақтарын, яғни Volksmiliz-ді ашық түрде сұрады. Бұл жасақтар швейцариялық қарулы күштер үлгісінде құрылатын еді. Румын қауымдастығының жетекшілері мен Оренди Хомменаудың ізбасарлары француз интервенциясын құттықтады, бірақ қаңтар айында Франция Югославия күштерінің қайтадан күшеюіне көз жұмып отыр деп алаңдады. Республика астанасындағы француз әскерлеріне қолбасшылық еткен Жуино Гамбетта румын қауымына ұнамайтын еді, оны венгршіл деп есептеді; ал жергілікті мажарлар француздық сезімнің күшеюін байқады. Бертелотты румындар банаттың орталық және шығыс бөліктерінен Югославия әскерлерінің көп бөлігін шығаруға көндірді. 25 қаңтарда Леон Гастон Жан Батист Фарре және 11-ші отаршыл жаяу әскер дивизиясы Крассо-Сзёрени аймағына жауапты болды. 27 қаңтарда француз әскерлері Шығыс Банатты толық бақылауға алып, Тимишоараны орталыққа орналасқан буферлік аймақ етіп белгіледі. Рот билігін сақтап қалды, оны Жуино Гамбетта қайта бекітті. Қала Югославия тарапынан толығымен босатылмады. Француз әскерлерінің ілгерілеуімен бірге, генерал Груич басқаратын Жаңа Корольдік Югославия армиясы Тимишоарада бекінді. Сол кезде республика мен сербтер кеңесі жауға айналды. Кеңестің газеті, "Српски Глазник", Ротты саясатта "хамелеон" деп атады, оның венгрге бағытталған төңкеріс жасағанына дәлелдер келтірді. 20 ақпанда Германия Ұлттық Кеңесі және республиканың қалған басқару органдары таратылды. Оқиғаның бір түсіндірмесі бойынша, бұл шешімді француздар қабылдады. Тағы бір мәлімет бойынша, Тимишоарадағы Югославия контингенті осы әрекеттің артында тұрды және сербтер мен Республикалық Ұлттық гвардия арасында шайқастар болды. Тимишоара қолбасшысы сол кезде шваб Йозеф Гемль болды, ол Нови-Садтан Югославия билігін мойындаудан бас тартты, бұл қалаға жауап санкцияларының қаупін тудырды. Югославия тарапынан қарағанда, Ротты Мартин Филипон алмастырды, ол Тимишоараның мэрі және аймақтық жупан болды. Бертелот өзінің аймақтарында француз билігі кезінде мажар азаматтық әкімшіліктеріне жұмысын жалғастыруға рұқсат берді және барлық басқа ұлттық кеңестерді, сондай-ақ ұлтшыл туларды көрсетуді тыйым салды. Кароли үкіметі Крассо-Сзёрени үшін алиспан тағайындап, аймақты қайта бақылауға алуға соңғы рет тырысты. Румыниялық наразылықтардан кейін француздар бұл қадамға вето қойды. Роттың биліктен құлатылғаннан кейін наразылық акциялары мен ереуілдер күйінде жалғасты. Мют өзі Югославия жоспарына өткенімен, оның көптеген әріптестері Үлкен Румынияны қолдады, бірақ оның пікірінше, олардың идеологиялық жауы еді. Ол француз шенеуніктерімен тікелей келіссөздерде тағы бір саяси шешім ұсынды: "француз қорғауындағы тәуелсіз Банат" құруды және оны француз отаршылдық империясына қосуды ұсынды. Югославиядағы француз елшісі Луи Габриэль де Фонтенэ бұл жоспарды мүлдем қабылдамады, әсіресе румындар да тәуелсіздікті қалайды деген пікірге келіспеді. Алайда, Бертелоттың өзі жазғандай, 1919 жылдың сәуір айында Венгриядағы француз армиясына қолбасшылық еткен Пол Жозеф де Лобит банатиялық республикашылдықты сақтау мүмкіндігін әлі де қолдады. Осы уақытта шваб делегациялары Бертелотқа Румыниямен бірігу туралы өтінішпен жүгінді, бұл 15 сәуірде Тимишоарада барлық шваб жетекшілері кездескен кезде ресми түрде бекітілді. Олардың манифестері орталықсыздандыру және азшылықтардың құқықтарын талап етті, бірақ толық автономиясыз.

Үлкен Румыния

1919 жылдың мамыр айының соңында Румыния құрлық әскерлері Трансильваниядан көшіп келді және Лугойда француз әскерлерімен бірге орналасты. Бұл қалаға румын үш түсті туы көтерілді. Эмиль Генриоттың мәлімдемесіне сәйкес, Тимишоара швабтары бұл өзгеріске қолдау көрсетті, бірақ аз бөлігі Банат пен Бачканың федеративтік мемлекет ретінде тәуелсіздігін жақтады. Олардың тобы Венгрияға қосылуды артық көрді, бірақ эмансипацияны одан кейін қол жеткізілетін жақсы шешім деп санады. Осындай топтар швейцариялық үлгіге де сілтеме жасады, бірақ французтардың басшылығын қаламады, американдық оккупацияны қалайтын еді. 1919 жылдың басында американдық социалист және пацифист Джордж Д. Херрон Банатты тәуелсіз буферлік мемлекет ету жобасын ұсынды. Француз дипломаттары Херронның жобасын қолдады, бұл француз-румын қарым-қатынастарын нашарлатты. 1920 жылдың 16 сәуірінде шваб белсенділері Бейбітшілік конференциясына Банат пен Бачканың тәуелсіздігі жөніндегі тағы бір сәтсіз ұсынысты ұсынды, онда швейцариялық кантондық үлгіге сілтеме жасалды. Алайда, бұрын француз-шваб Стефан Фреко Майкл Каушпен бірігіп, «Немец-шваб халық партиясын» (DSVP) құрды, ол Муттың автономиялық шваб партиясымен бәсекелесті. Мут пен Имброан 1920 жылдың мамырында өткен сайлауда Румынияның Төменгі палатасына өкілдер болып сайланды. Екеуі де Банатты бөлу жоспарына қарсы сөйледі, бірақ Мут швабтардың азшылықтар туралы шартта көрсетілгендей мәдени автономияға ие болуын талап етті. Банат шекарасы 1920 жылдың маусымында қабылданған Трианон шарты бойынша негізінен шешілді. Шілде айында аймақ Югославия мен Румыния арасында бөлінді, бірақ 1924 жылға дейін шекаралық түзетулер жасалды. Осы кезеңде Буньевц-Шокац партиясы Буньевцтер мен басқа да католиктерге, соның ішінде Югослав Банатының аймақтарына автономия беруді жақтады. Аймақтың солтүстік-батыс бөлігі ғана жаңадан құрылған Венгрия Корольдығына қосылды, бұл мемлекет Банаттың басқа бөліктерінен келген 145 000 босқынды қабылдады. 1921 жылдың тамызында жеті күн бойы бұл Банат аймағы Сербияның Венгриялық Баранья Бая Республикасына қосылды, бұл Буньевцтердің сепаратизмінің бір үлгісі болды. 1920 жылдың 10 тамызында, Румынияның Тимишоараны басып алуынан бір апта өткен соң, швабтардың отыз үш қауымы аннексияны қолдау үшін дауыс берді. Фрекот төрағалық еткен және Банат халқының 68% -ын білдіретін соңғы делегация одақтастарға одан да амбициозды жобамен жүгінді. Олар бүкіл аймақты Румынияға қосуды қалады, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Параллельдік түде, DSVP және Автономиялық партия румындық централизммен келісіп, Румынияның барлық немістері үшін ортақ фракция ретінде әрекет еткен Немец партиясына тарады; Немец Ұлттық Кеңесі Немец швабтарының қауымдастығы болып қайта аталды және 1943 жылға дейін сақталды. Рот румын билігімен тұтқындалды және 1920 жылы босатылды, ол саясаттан қалысқанын уәделеді. Ол өзінің фотостудиясына және Тимишоара Еңбек палатасына қосқан үлесіне назар аударды. 1930 және 1940 жылдары Рот жасырын түрде Грозамен байланыс жасап, солшыл «Арбашылар майданында» Банат аймақтығын қайта жандандырды. 1920 жылдары толық аймақтық өзін-өзі анықтау «бөлініп кетуге дейін» Коминтерн директиваларына сәйкес келген Румынияның заңсыз Коммунистік партиясы тарапынан да қолдау көрсетілді. Оның 1928 жылғы Ұлттық мәселе жөніндегі қаулысында Банат румындық «империализмнің» құрбаны деп танылды. Аймақтыққа көбірек қолдау көрсетуді Халық партиясының Имброанның ағасы Николае 1926 жылы парламенттік клуб құру арқылы жақтады. Округтарға (Караш, Северин, Тимиш-Торонтал) бөлінген аймаққа Румынияның оңтүстік-батысы үшін қысқа мерзімді Министрлік дирекция құрылды; толық аймақтық басқару 1923 жылғы Конституцияны бұзу деп есептелді. Бұл статус-квоға Ұлттық шаруалар партиясының Ромулус Бойля қарсы шықты, ол Румынияны автономды бірліктерге бөлуді ұсынды, бірақ оның жобасы сайлаушылар арасында танымал болған жоқ. Банат 1938-1940 жылдары Ținutul Timiș деген атаумен қайта құрылды. Жаңа құрылым Банатқа жатпайтын аймақтарды, атап айтқанда Хунедоара округі мен Севериннің солтүстік коммуналарын да қосты. Реформа диктаторлық Ұлттық жаңару майданымен бекітілді, Александру Марта Патшалық комиссары болып тағайындалды; оның қызметі орталықтандыруды күшейтті.

Кейінгі эхо

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия швабтардың аймақтық үкіметін қолдауға кірісті. Румынияда швабтық жеке басын нацистік құрылым ретінде насихаттап, швабтардың өзі мен Банат француздарының ұрпақтары арасында үлкен бөлінуге себеп болды; соңғыларын Фреко жетекшілік етті. 1940 жылы қарашада, достық Ұлттық легионерлік мемлекет аясында Германия толыққандай нацизацияланған автономды ұйым, яки "неміс этносы" құрды. Бұл келісім Германияның кейінгі одақтасы, Иоан Антонеску кезінде де сақталды, бірақ этностың өзі жандармның құпия бақылауында болды. Бұл дереккөздер Германияның швабтар үшін "Дануба жерін" бөліп алуға ниеттенгенін хабарлады. Нацистік автономиялық саясат оккупацияланған Сербияда одан да кеңінен жүзеге асырылды. 1941 жылы Румыния мен Венгрия Германиядан аймақты басқару құқығын алу үшін бәсекелесті; нәтижесінде бұрынғы Югославияның бөлігінен Банат әкімшілік бірлігі құрылды. Дегенмен ол соғыс аяқталғанға дейін нәсілдік заңнамаға бағынды, сол кезде ол өзін және басқа барлық еврей Банат тұрғындарын Мадагаскарға жер аударуды жоспарлады. 1944 жылғы тамыздағы Михаил патша төңкерісінен кейін серб партизандық бөлімшелері Клисура ауданында өзін-өзі басқару тәжірибесін жасады, Триша Кожичич басқаратын кеңес құрды. Қараша айларында Рот өзі Банат әкімшілігіне қысқаша оралды, ол Тимиш Торонталдағы Социал-демократиялық партия бөлімін өкілдік етті. Бұл топта оның 1918 жылғы саяси қарсыласы, сол кезде Решица қаласының мэрі болған Петру Барнау да болды. Келесі кезеңде шваб халқының көп бөлігі жоғалды, өйткені олардың көпшілігі кері шегінген неміс әскерімен бірге босқындар ретінде кетіп қалды, ал қалғандарының көпшілігі соғыстан кейінгі қуғын-сүргінге ұшырады. Шығыс округтерінде 7000-ге жуық швабтар Кеңес Одағына еңбекке жұмсалды. Көптеген босқындар мен жер аударылғандар Батыс Германияда қабылданғанымен, 1945 жылға дейін Банаттан кеткен француздықтар ретінде танылған 10 000 адам Францияға қайта орналастырылды. Карашта социал-демократтар совет оккупациялық күштерімен қақтығысты, олардың неміске қарсы зәбірлерін тоқтатуды талап етті. 1948 жылы Румынияда коммунистік мемлекет құрылғанда советтік қатысу ең жоғары деңгейге жетті. Алғашқы кезеңдерінде бұл жаңа режим әкімшілік картаны қайта жобалады, ал 1952 жылға қарай Румыния Банаты Тимишоара аймағына қайта біріктірілді. 1956 жылдан бастап, Арад аймағының бір бөлігі солтүстікке қарай кеңейтілді. Румын ұлттық коммунизмінің 1960 жылы пайда болуы бастапқыда аумақтық бірліктерді олардың дәстүрлі атауларымен қайта атаумен белгіленді: Regiunea Banat құрылуы "қайта румындану" және "әкімшілік ұйымдастырудың дәстүрлі формаларына ішінара оралу" белгісі ретінде қабылданды. Сегіз жыл ішінде үлкен бірліктер ұлттық коммунистік көшбасшы Николае Чаушеску округтерге қайта бөлінді. Ұлттық қозғалыс кейіннен автономиялық қозғалыстарға деген күдікпен қайтадан келді және интернационализмді басаңдатты. 1972 жылы Коммунистік жастар одағының қателігінен 1918 жылғы Республиканы мақтаған К. Микудың мақаласы жарияланды, бұл ресми цензураның араласуына себеп болды. 1980 жылдары самаздат түрінде жазған философ Иоан Дезидериу Сырбу провинцияларды репрессия мен "қараңғылыққа" автономиялық ұстанымға қайта итеруге итермеледі деп мәлімдеді. Ол атап өткендей, Банат пен басқа да аймақтарды румындық "перстройка" арқылы қайта бөлу қажет. 1989 жылғы антикоммунистік революция, Тимишоарада басталған, автономия және сепаратизм туралы дауларды қайтадан тудырды. Құлатылғанға және өлімге кесілгенге дейін Чаушеску революционерлерді Трансильвания мен Банатты Румыниядан бөліп алуға ниеттенген деп айыптады. Бұл айып посткоммунистік Ұлттық құтқару майданы мен оның қарсыластары арасындағы дауларда қайтадан айтылды. Біріншісінің мүшелері соңғысының Тимишоара манифесі аймақтық автономия туралы екенін жалған түрде мәлімдеді. Чаушеску дәуірінде швабтардың көшіп кетуі үдеді, өйткені режим ондаған мың румын немістеріне қатты валютамен шығу визасын беруге келісті. Әсіресе революциядан кейін Банат автономиясы немесе тәуелсіздігі тағы да себеп ретінде көтерілді - бұл жағдайда шығыс Банаттағы румын көпшілігінің әртүрлі мүшелері. Бұл топтар жасыл түстің үстіндегі ақ айқышпен жалауланып, аймақтың Габсбург мұрасын қалпына келтіруге қызығушылық танытты және кейбір жағдайларда өздерін басқа румындардан этникалық жағынан ерекше деп жариялады. 2013 жылы осы қозғалыстың белсенділері аймақтық тәуелсіздік пен еуропалық федерализмді қолдады. Жасыл жалау аймақтық тиесіліктің белгісі ретінде танымал болды және 2014 жылғы үкіметке қарсы митингтерде кеңінен көрсетілді. Бұл мәселені үкіметтік Социал-демократтар баса көрсетті, олар оны автономия немесе тәуелсіздікке қадам ретінде қарады; бұл талап Банат лигасының мүшелері тарапынан жоққа шығарылды.