Кіріспе

Полярлық мезосфералық жазғы эхо (PMSE) – Арктикада мамырдан тамыздың басына дейін, ал Антарктикада қарашадан ақпанға дейін 80 және 90 км биіктікте кездесетін аномальды радарлық эхо құбылысы. Бұл күшті радарлық эхолар Антарктика үстіндегі жазғы кезеңдегі өте төмен температуралармен байланысты. Ракеталық және радарлық өлшемдер көрсеткендей, ион қабаттарының ішінара шағылысуы және конструктивті интерференция PMSE-нің кейбір түрлерін тудырады. Әдетте PMSE биіктігі мен қарқындылығында, сондай-ақ Доплер жылжуында айтарлықтай өзгерістер байқалады. PMSE, 50 МГц-тен 250 МГц-ке дейінгі жиілік диапазонындағы VHF радарларында шашыраңқы қиманың сигнал қуатын күшейтеді, кейде тіпті 1 ГГц-тен асып кетеді, бұл жаз айларында жоғары ендіктерде болады. PMSE биіктігі 88 км-дегі жазғы мезопауза температурасының ең төменгі нүктесінен сәл төмен, ал 83–84 км биіктігіндегі түнгі жарқырағыш бұлттар (NLC) және/немесе полярлық мезосфералық бұлттар (PMC) қабаттарынан жоғары орналасқан. PMSE-ні бақылау үшін көбінесе VHF мезосфера-стратосфера-тропосфера (MST) радарын қолданады, бірақ LIDAR және зондтық зымырандар да пайдаланылған. PMSE төменгі биіктіктегі ионосфералық электрон тығыздығының құрылымдық бұзылыстарынан туындайды деп саналады. PMSE-нің нақты себебі әлі анықталмаған, бірақ теоретиктер электрон тығыздығының тік градиенттері, ауыр оң иондар, жабысқан аэрозольдер, гравитациялық толқындар және турбуленттілік сияқты факторларды ықтимал түсіндірмелер ретінде қарастырады. PMSE Арктика және Антарктика аймақтарында кездеседі және кейде түнгі жарқырағыш бұлттармен бірге байқалады. PMSE-мен байланысты, бірақ сирек кездесетін құбылыс – мезосфералық жазғы эхо (MSE) деп аталады. MSE орташа ендіктерде, мысалы, Балтық теңізі жағалауында байқалуы мүмкін. Солтүстік Германияда көп жылдық MSE бақылаулары VHF радарларын пайдалану арқылы, MSE-нің азырақ кездесетінін көрсетті, себебі оның пайда болу механизмі экваторға қарай бағытталған мезосфералық желдер арқылы өте суық полярлық ауаның тасымалын талап етеді.