Кіріспе

Лондон қаласындағы қоғамдық саябақ, Англия. Британдық ләззат бақтары.

Vauxhall Gardens /ˈvɒksɔːl/ – Англияның Ламбет ауданындағы Кеннингтон ауданында орналасқан қоғамдық саябақ, Теміз өзенінің оң жағалауында. Бұрын Жаңа көктем бақтары деп аталған бұл саябақтың 1660 жылғы жаңғырудан бұрын ашылғаны айтылады, оны 1662 жылы Сэмюэл Пепис есімімен атады. 1785 жылдан 1859 жылға дейін бұл орын Воксхолл деп белгілі болды, ол 17 ғасырдың ортасынан 19 ғасырдың ортасына дейін Лондондағы ең танымал ойын-сауық орындарының бірі еді. Саябақта бірнеше акр жерге ағаштар мен бұталар отырғызылып, әдемі серуен жолдары салынған. Бастапқыда кіру тегін болды, ал тамақ пен сусын сату арқылы жоба қолдауға ие болды. 1810 жылдарға дейін Воксхолл көпірі салынғанға дейін саябаққа қайықпен баруға болады еді. 19 ғасырдың басында және ортасында қала кеңейген кезде бұл аймақ мегаполистің құрамына енді. 1785 жылы бұл орын Vauxhall Gardens болып өзгертілді және саябақтың көрнекті орындарына кіру үшін ақы алынды. Саябаққа көптеген адамдар келді, оның жолдары романтикалық кездесулерге танымал болды. Арқанмен жүрушілер, ауа шарларына көтерілушілер, концерттер мен фейерверктер ойын-сауық қызметтерін ұсынды. Рококо стиліндегі «түрік шатыры» саябақтың құрылыстарының біріне айналды, Ротунданың ішкі жағы Воксхоллдың ең танымал көрікті жерлерінің бірі болды, ал шинуаз стилі бірнеше ғимараттардың ерекшелігіне ие болды. Кейіннен саябақта орналасқан Джордж Фридерик Гендельдің мүсіні Вестминстер аббаттығына қойылды. 1817 жылы Ватерлоо шайқасы қайтадан қойылды, оған 1000 сарбаз қатысты. Саябақ 1840 жылы иелері банкротқа ұшырағаннан кейін жабылды, бірақ 1841 жылы қайта ашылды. 1842 жылы саябақ иесі ауысты, ал 1859 жылы мүлдем жабылды. Жер келесі онжылдықтарда қайта жаңартылды, бірақ 20 ғасырдың соңындағы қираған үйлерді бұзу кезінде саябақтың бастапқы бөлігі қоғамдық саябақ ретінде ашылды. Бастапқыда Көктем бақтары деп аталған бұл саябақ 2012 жылы Воксхолл ләззат бақтары деп қайта аталды. Оны Лондонның Ламбет ауданы қоғамдық саябақ ретінде басқарады. Воксхолл бақшасы Джордж Смит салған Воксхолл метро станциясындағы плиткалық мотивтерде бейнеленген.

Мәдени маңызы

18 ғасырдың көрнекті ғалымы Джон Баррелл «Таймс» әдеби қосымшасында жазған мақаласында Воксхоллдың маңыздылығын айқындайды. «Темзаның оңтүстік жағалауындағы Воксхолл саябағы 200 жыл бойы лондондықтар мен Лондонға келген қонақтарды көңілдірді. 1729 жылдан бастап, мүліктерді дамытушы, импресарио, өнерді қолдаушы Джонатан Тайерстің басшылығымен, бақтар керемет кәсіпорынға айналды, қазіргі заманғы сурет, сәулет және музыканың алғашқы ошағы болды. 150 жыл бойы Воксхоллға сілтемелер, кейін «Бродвейге» сілтемелердей, кеңінен таралды. Мысалы, польша тіліндегі «ләззат бағы» деген ескі сөз (фоксаль) және Варшавадағы Фоксаль көшесі – Воксхоллдың поляк тіліне аудармасы. Ресейде «вокзал» (вокзал) сөзі 18 және 19 ғасырлардағы Воксхолл сияқты «ойын-сауық орындарының» көптігіне байланысты теміржол вокзалдарымен (кейде басқа да көлік түйіндерімен) синонимге айналды.

Англиядағы көктемгі бақтар мен рококо

Көктемгі бағдарлар Англияда жаңа Рококо стилін көпшілікке көрсету үшін ең танымал орын болды. Тайерстің Көктемгі бағының ең ерте бейнеленген суреті – «Воксхолл желдеткіші» (1736), ол желдеткішке жабыстыруға арналған көгілдір түспен басылған гравюра; ол классикалық талғамға сай алғашқы павильондар тобын көрсетеді, бірақ кешкі ас қораптарының ішкі жағын Хогарттың Сент-Мартинс-Лейн академиясының мүшелері, олардың ішінде белгілі Фрэнсис Хейман суреттеген. Хейман көптеген сюжеттерді ұсынды, оларды студенттер мен көмекшілер жылдам орындады; Хьюберт Грэволот тағы екеуінің эскизін жасады, ал Хогарттың эскиздері әр қораптың арт жағын толтырған асығыс көшірмелерде пайдаланылды. Белгілі бір уақытта барлық суреттер бірден түсірілді, кешкі ас ішетін қонақтарға қауіпсіздік пен Лондонның әдемі қыздарына лайықты фон жасау үшін, бір бақылаушы айтқандай. 1728 жылы әкесі Джордж II-мен бірге Англияға келген және Рококоның белгілі меценаты болған Уэльс принці Фредерик бақтарға қызығушылық танытып, алғашқыда-ақ өзіне павильон салдырды. Воксхоллдың Көктемгі бағында салынған алғашқы толық Рококо құрылымы 1744 жылы әлі де жаңалық саналған «Түрік шатыры» болды; Дэвид Коук атап көрсеткендей, «Бұл фантастикалық құрылым Воксхоллға тән болған ойшаулық пен уақытшалықтың елесін енгізді». 1740 жылдары оған Рококоның басқа да үлгілері қосылды, соның ішінде Джордж Майкл Мозер жобалаған, Англиядағы ең көп көрілген Рококо интерьеріне ие болған Ротунда да бар; Мозер Сент-Мартинс-Лейн академиясының тағы бір мүшесі еді. Әшекейлер «Француздар мен итальяндықтардың еңбектері» болды, деп жазды Джордж Верту.

Қазіргі күн

Воксхолл ойын-сауық бақтары бүгінде қала ішіндегі саябаққа айналды. 19 ғасырда жабылуынан кейін бұл жер құрылысқа берілді, бірақ 1970 жылдары қираған үйлерді бұзу арқасында учаскенің бір бөлігі қайта ашылды. Саябақ 1976 жылы ашылды және бастапқыда Көктем бақтары деп аталды, алайда 2012 жылы Воксхолл ойын-сауық бақтары деп қайта аталды.