Кіріспе

Кристалл Палас – Оңтүстік Лондондағы тұрғын үй ауданы, атауы 1854 жылдан 1936 жылға дейін осы жерде тұрған Кристалл Палас көрме ғимаратының құрметіне қойылған. Шаринг-Кростан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен орналасқан, бұл аймақта Лондонның ең биік нүктелерінің бірі – 112 метрлік (367 фут) биіктік бар, ондан астананың әсем көрінісі ашылады. Аймақтың нақты шекарасы жоқ, ол Лондонның бес ауданы мен үш пошталық аймағын қамтиды. Бірақ Лондонның Бромли ауданында Кристалл Палас сайлау округі мен Кристалл Палас паркі бар. Бұл Үстіңгі Норвуд деп аталатын үлкен аймақтың бір бөлігі және Анерли, Дулич Вуд, Гипси Хилл, Пендж, Оңтүстік Норвуд және Сиденхэм аудандарымен жалғасады. Аймақты үш парламенттік округ, төрт Лондон Ассамблеясы округі және он төрт жергілікті кеңес мүшесі білдіреді. 19 ғасырда даму басталғанға дейін және Кристалл Палас келгенге дейін бұл аймақ Сиденхэм төбесі деп аталды. Норвуд қырқасы мен тарихи емен ағашы приход шекараларын белгілеу үшін қолданылды. 1936 жылы Кристалл Палас өртенгеннен кейін, ғимарат орнында және оның аумағында жеңіл атлетика жолы, стадион және басқа да спорттық жабдықтары бар Ұлттық спорт орталығы орналасқан Кристалл Палас паркі құрылды. Кристалл Палас паркі сонымен қатар «Итальяндық жұмыс» (The Italian Job) және «Рахат бағы» (The Pleasure Garden) сияқты көптеген концерттер мен фильмдерге түсірілім алаңы болды, сондай-ақ 1997 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Кристалл Палас паркі концерттік алаңына ие. Екі теледидар мұнарасы осы ауданды Ұлы Лондонның көптеген жерлерінен көрінетін маңызды орынға айналдырды. Жергілікті көрікті жерлерге үш көшеден тұратын үшбұрышты сауда ауданы – Кристалл Палас үшбұрышы; Кристалл Палас паркіне оңтүстік-батыста орналасқан кішкентай парк – Вестоу паркі; және Стамбурн Вудленд серуен жолы жатады. 2016 жылы Кристалл Палас «Санди Таймс» газетінің «Лондонда өмір сүруге ең жақсы орындардың» ондығына енді. 2022 жылдың сәуір айында «Санди Таймс» газеті Кристалл Паласты қалада өмір сүруге ең жақсы орын деп атады, оны қалалық атмосфера мен ауылдық тыныштықтың ерекше үйлесімі деп сипаттады.

Тарих

Жота мен Викарий дубы деп белгілі тарихи емен ағашы (A212 Шіркеу жолы мен A214 Вестоу төбесінің қиылысында) қалалық шекараларды белгілеу үшін пайдаланылған. Бұл Кристалл сарай аймағының бес Лондон қаласының – Бромли, Кройдон, Ламбет, Саутварк және Льюишем шекараларында орналасуына әкелді. Аймақ сондай-ақ үш пошта индексі аймағына бөлінеді: , , және. Суррей мен Кент арасындағы ежелгі шекара осы аймақтан өтеді және 1889 жылға дейін екі графтықтың да бөліктерін қамтыды. 1889 жылдан 1965 жылға дейін аймақ Лондон графтығының оңтүстік-шығыс шекарасында орналасқан. Ғасырлар бойы бұл аймақ сол кезде кеңейіп жатқан Лондон қаласының оңтүстік жиегінде орналасқан, табиғи емен орманының кең аумағы – Ұлы Солтүстік Орманмен жабылған. Орман 19 ғасырға дейін лондондықтардың демалыс орны болды, содан кейін ол жерге құрылыс салына бастады. Сиденхэм төбесі Лондонның ең биік жерлерінің бірі болып табылады; теңіз деңгейінен 109 метр (357 фут) биіктікте (орданс зерттеу картасындағы биіктік белгісі); және Сарайдың үлкендігі мен орналасқан жерінің айқындығы оны Лондонның көп бөлігінен оңай тануға мүмкіндік берді. Бұл ғимарат маңындағы тұрғын ауданның Сиденхэм төбесі емес, Кристалл сарайы деп аталуына себеп болды. Сарай 1936 жылдың 30 қарашасында өртенген, ал ғимарат орны мен оның аумағы қазір Кристалл сарайы паркі деп белгіленген.

Кристалл сарайы үшбұрышы

Бұл аймақ Вестов көшесі, Вестов төбесі және Черч-роуд көшелерімен шектелген, мұнда көптеген мейрамханалар мен бірнеше жекеменшік дүкендер, сондай-ақ жабық қолданылған заттар базары және Хейнс-лейн көшесіндегі фермерлер базары орналасқан. Бұл үшбұрышта түрлі ескі жиһаз және киім дүкендері, галереялар, өнер мен қолөнер дүкендері және басқа да кәсіпорындар да бар. 25 Church Road мекенжайындағы бұрынғы бинго залын кинотеатрға қайта айналдыру жөніндегі жұмыс Кингсвей халықаралық христиан орталығы оны сатып алғаннан кейін де жалғасуда. Кинотеатр 1928 жылы "Риальто" деген атпен ашылған, кейін "Сурет сарайы" деп аталып, 1968 жылы жабылып, бинго залына айналды. 2018 жылы ауқымды қалпына келтіру және жаңарту жұмыстарынан кейін Everyman Cinemas кинотеатры 25 Church Road мекенжайын бүкіл ел бойынша 25-ші кинотеатры ретінде қайта ашты.

Бергіштер

Кристалл сарайдан кем дегенде 1930 жылдан бері теледидар хабарларын тарату жүргізіліп келеді. Екі теледидар тарату мұнарасы – Кристалл сарай тарату мұнарасы – 640 фут (195 м) биіктікте және Кройдон тарату мұнарасы – 500 фут (152 м) биіктікте – Үстіңгі Норвуд төбесінде орналасқан, бұл ауданды Лондонның көптеген жерлерінен көрінетін ерекше орынға айналдырады. Мұнаралар биіктігі мен дизайны жағынан ұқсас болғанымен, 1956 жылы салынған Кристалл сарайының мачтасы сәл жоғарырақ тұр. Қазіргі Кройдон мұнарасы 1962 жылы салынған.

Кристалл сарайы паркі

Кристалл Палас паркі – Кристалл Палас аумағының көп бөлігін алып жатқан үлкен Виктория дәуірінің ойын-сауық алаңы және Лондонның маңызды қоғамдық саябақтарының бірі. Парк LCC, кейіннен GLC басқаруында болды, бірақ 1986 жылы GLC таратылғаннан кейін, барлық парк Лондонның Бромли ауданына берілді. 2023 жылдың 15 қыркүйегінен бастап паркті басқару жауапкершілігі Кристалл Палас Парк Трастына жүктелді. Кристалл Палас теміржол станциясы және Ұлттық спорт орталығы парктің жанында орналасқан. Бұрын парк крикет, футбол және автокөлік жарыстары сияқты спорт түрлері үшін пайдаланылған, сондай-ақ Кристалл Палас паркінің концерт алаңында жиі өткізілетін концерттерге ұйымдастырылған. Соңғы жылдары Wireless Festival және South Facing Festival сияқты музыкалық шаралар паркте өткізілді. Парк сонымен қатар әйгілі Кристалл Палас динозаврларының мүсіндеріне де үй иесі. Парк Норвуд қырқасының ортасында, оның ең биік нүктелерінің бірінде орналасқан. Осы қырқадан солтүстікке қарай Лондон орталығына, шығысқа қарай Елизавета II көпірі мен Гринвичке, оңтүстікке қарай Кройдон мен Солтүстік Даунсқа көрініс ашылады. Бұл сонымен қатар Грин Чейн жолының бастапқы нүктелерінің бірі, ол Числхерст, Эрит, Темза бөгеті және Темзмид сияқты жерлерге жалғасады. Лондонды айналатын Капитал рингтің 3-бөлігі осы парктен өтеді.

Уэстоу саябағы

Үшбұрыштың оңтүстік-батысында, Чирч-роудтағы кішірек саябақ орналасқан. Вестоу паркі жыл сайын Кристалл-Палас жолсерпінді фестивалінің өту орны, бұл жазда төрт күнге созылатын тегін, қауымдастық фестивалі.

Стамбурн ормандары

Үшбұрыштың оңтүстігінде Стамбурн орманды серуен жолын қамтитын шағын ормандық аумақ орналасқан. Ол 1984 жылы ашылды және Стамбурн-Вей мен Фокс-Хилл арасындағы жерді алып жатыр. Бұл жер бұрын Кройдон қаласын көріп тұрған төбеде салынған Виктория дәуіріндегі виллалардың бақтары болған, бірақ уақыт өте келе күйреп қалған. 1962 жылы Кройдон қалалық кеңесі шіркеу комиссарлары мен басқа да жергілікті жер иелерінен осы жерді сатып алу туралы шарттарды бекітті, соның арқасында байланыс құрылысын жүргізуге мүмкіндік болды. Серуен жолдары мен орындықтар орнатылды, бірақ көптеген өсімдіктер өзгеріссіз қалдырылды, нәтижесінде ормандық жол пайда болды.

Қасиетті Константин және Елена грек православие шіркеуі

69 Westow көшесінде грек православие шіркеуі орналасқан, ол айналасындағы аудандағы грек кипрліктері мен православие қауымына қызмет етеді. 1878 жылы салынған, бұрын англикан шіркеуі (Сент-Эндрю шіркеуі) болған, қазір оның қабырғалары әсем византия стиліндегі өнермен безендірілген.

География

Кристалл-Палас Чаринг-Кросттан оңтүстік-шығысқа қарай 7 миль (11 км) жерде, Норвуд қырқасында орналасқан және теңіз деңгейінен 112 метр биіктікте Лондонның ең биік нүктелерінің бірі болып табылады (OS картасы TQ337707). Аймақтағы топырақ әдетте "Су өткізгіштігі баяу, маусымдық ылғалды, сәл қышқыл, бірақ негіздік заттарға бай сазды және балшықты топырақ" деп сипатталады, су ағыны қиын, құнарлылығы орташа және сазды профильге ие. Ең жақын метеорологиялық станция Гринвич паркінде орналасқан.

Фильмдер

"Италиялық жұмыс" фильмінде "Кристалл Палас" спорт орталығындағы жеңіл атлетика жолында түсірілген бір көрініс бар, онда Майкл Кейн: "Есіктерді жарылу керек еді, одан артығын емес!" дейді. "The Pleasure Garden" фильмі де осы паркте түсірілді, ал "Анамыздың үйі" фильмінде Дирк Богард бірнеше баламен парктің қайық тебу көлінде түскен бір көрініс бар. The Chemical Brothers тобының "Setting Sun" әнінің музыкалық бейнеклипінде ашық ауадағы раве орын ретінде осы парк маңызды рөлде көрінеді.

Кристалл Пэлас футбол клубы

Клуб 1905 жылы құрылған және бастапқыда үй ойындарын The Crystal Palace аумағында орналасқан спорт стадионында өткізді. Бірақ, 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан олар осы стадионды тастауға мәжбүр болды және жақын жердегі Херн Хилл Велодромы мен «Нест» стадионында ойнады. 1924 жылы олар қазіргі «Сельхерст Парк» стадионына көшіп келді.

ФА кубогының финалы

ФА кубогының финалы 1895 және 1914 жылдар аралығында Palace спорт стадионында өткізілді. Бұл тарихи алаң 1905 жылы Жаңа Зеландияға қарсы Англия регби одағының тұңғыш матчын қабылдады, сол ойында Жаңа Зеландия 15:0 есебімен жеңіске жетті. Лондон округінің крикет клубы да осы жерде өнер көрсетті, ол W. G. Grace-тің көмегімен The Crystal Palace Company тарапынан құрылған.

Ұлттық спорт орталығы

1964 жылы Кристалл Палас саябағындағы бұрынғы футбол стадионының орнында 15 500 орындық жеңіл атлетика стадионы мен спорт орталығы салынды. Жеңіл атлетика стадионы Ұлттық спорт орталығы деп белгілі болды және 1999-2012 жылдар аралығында Лондон жеңіл атлетика Гран-присі мен басқа да халықаралық жарыстар қабылдады. "Кристалл Палас" триатлон клубы да осы жерде орналасқан. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасынан кейін стадион мен су спорты орталығының Лондондағы олардың спортының басты құрылыстары мәртебесі Лондон су спорты орталығы мен Олимпиадалық стадионмен алмастырылды. Бұл "Кристалл Палас" футбол клубының стадионды 40 000 орындық футбол стадионы етіп қайта жаңарту жоспарын ұсынуына себеп болды.

Автоматтық жарыстар

1927 жылы парк төңірегінде мотор спорты трассасы ашылды, ал трассаның қалдықтары қазір парк маңындағы кейбір жолдардың бөлігін құрайды. 1936 жылы трасса 3 шақырымға дейін ұзартылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Қорғаныс министрлігіне берілді. 1953 жылы жарыс өтетін шаралар қайта жаңғырылды, содан кейін трассада түрлі халықаралық жарыстар ұйымдастырылды, олар 1974 жылғы соңғы жарысқа дейін жалғасты. 1997 жылдан бастап үш жыл бойы трассаның бөліктері жыл сайынғы бір реттік жылдамдық сынағына, көгалдан жоғары көтерілу сияқты жарысқа пайдаланылды, бірақ жаңа құрылыс жұмыстарына байланысты тоқтатылды. Шара 2010 жылы қайта басталды және 2019 жылға дейін жалғасты.

Білім

Кристалл Паласта үш бастауыш мектеп бар: Пакстон бастауыш мектебі, Рокмоунт бастауыш мектебі және Әулиелер шіркеуінің бастауыш мектебі, сондай-ақ бір орта мектеп – Харрис Сити академиясы. Кристалл Палас паркіне Капел Манор колледжінің филиалы да кіреді, ол жануарларға күтім, ағаш өсіру және ауыл шаруашылығы, бағбандалық және ландшафттық дизайн, сонымен қатар басқа қысқа мерзімді курстарды ұсынады. 2013 жылы Кристалл Палас және Лондонның екеуінде де бастауыш мектеп орындары жетіспегендіктен, 2015 жылдың қыркүйегіне дейін жаңа бастауыш мектеп ашу туралы ұсыныстар енгізілді, ал жоспарлар 2014 жылдың қаңтарында Білім министрлігіне ұсынылды. Бұл ұсыныстар "Тегін мектептер" бағдарламасының 6-шы толқыны аясында бекітілді және мектептің 2015 жылдың қыркүйегінде ашылуы күтілуде. 2014 жылдың қазанына қарай мектеп үш мүмкін ғимарат құрылымын қарастырып жатыр, ал Үлкен Лондон Әкімдігі әрбір нұсқа бойынша халыққа кеңесу өткізіп жатыр, олардың барлығы Ұлттық спорт орталығындағы жеңіл атлетика жолының маңындағы бір трибунаны бұзуды қамтиды.

Жолдар

Аймақ A212, A214, A234 және A2199 автомобиль жолдарымен қамтамасыз етілген. Үшбұрыш құрайтын жолдар (Westow Hill, Westow Street және Church Road) бір бағытты қозғалыс жүйесінің бөлігі болып табылады және тәулік бойы бақыланатын тұрақ және жүк тиеу аймағында орналасқан. Кристалл Палас саябағының ішінде автобустарға арналған тұрақ бар. Бұл аймаққа күшін жойған Лондон айналма автожолдары жоспарларының әсері тиер еді, себебі Оңтүстік Крест жолынан 2-ші айналма жолына (Оңтүстік Крест жолынан D радиалды бағытындағы саябаққа дейінгі жолға) қосылатын радиалды бағыттардың бірі теміржол бойымен Кристалл Палас саябағының бір бөлігінен өтер еді.

Велосипедтік маршруттар

Лондонның велосипед желісінің 23 және 27 маршруттары Кристалл-Палас арқылы өтеді. 27-ші маршрут Анерли-Хиллден басталып, Кристалл-Палас паркінің бір бөлігі арқылы Бромлиге қарай созылады, ал 23-ші маршрут Кристалл-Палас үшбұрышы арқылы Бороу және Кройдонмен байланысады. Лондондық көлік басқармасы Кристалл-Палас сарайынан Элефант-энд-Каслға дейінгі 7-маршрутты "Тыныш жол" ретінде салуды ұсынды. Бұл маршрут 2016 жылы Лондонның Ламбет және Саутварк аудандарында келісімге байланысты қарастырылды, ал құрылысы 2017 жылы басталды.

Темір жол

Кристалл сарайына Кристалл сарайы теміржол стансасы арқылы пойызбен жетуге болады, онда Кристалл сарайы желісі және Брайтон магистралі бойынша Викториядан Лондон көпіріне дейін, ал шығыс Лондон желісімен Highbury & Islington-ға дейін пойыз қатынайды. Сонымен қатар, оңтүстік бағытында Бекенхэм, Саттон және Эпсом Даунс қалаларына да пойыз бар. Кристалл сарайы теміржол стансасы – 3 және 4 аймақтармен шектесетін сирек стансалардың бірі. Парктің Оңтүстік қақпасына Пеңге Вест стансасы арқылы пойызбен жетуге болады, оған Лондон көпірінен және Лондон жерүсті желісінен Оңтүстік пойыздары қызмет көрсетеді. Кристалл сарайында бұрын екінші теміржол стансасы – Кристалл сарайы (Жоғары деңгей) стансасы болған. Бұл станса Кристалл сарайына келетін жолаушыларға қызмет көрсету үшін салынған, бірақ 1936 жылғы өрттен кейін тармақ желісіндегі жолаушылар ағыны азайды. Екінші дүниежүзілік соғыста стансаға қызмет көрсететін желі бомбадан зақымдануға байланысты уақытша жабылды. Жөндеу жұмыстарынан кейін желі қайта ашылды, бірақ қайта құру қажеттігі мен жолаушылар ағынының төмендеуі 1954 жылы стансаны және тармақ желісін жабу туралы шешімге әкелді, ал 1961 жылы станса бұзылды. Бұзуға қарамастан, Crystal Palace Parade астында II санаттағы метро полиссіз қалды. Кристалл сарайының пневматикалық теміржолы да шамамен 1864 жылы Кристалл сарайында салынған. Төменгі деңгейлі станса ашық күйінде қалды, бірақ 1936 жылғы өрттен кейін жолаушылар саны да азайды және көптеген бағыттар Виктория – Лондон көпірі бағытының орнына Лондон – Кройдон бағыттарына ауыстырылды. 1960 және 1970 жылдары, «Бичинг балтасы» қолданылған кезде, Ұлыбритания бойынша теміржол қатынасы төмендеді. 1970 жылдары аялдама стансасы ретінде пайдаланылған екі сыртқы платформа жабылды және үшінші рельс алынып тасталды. Соңғы жылдары стансадағы теміржол қатынасы жанданып, жаңа бағыттар ашылды. 2004 жылдан 2013 жылға дейін жолаушылар саны жыл сайын артты. 2010 жылдың мамыр айынан бастап станса Лондон жерүсті желісінің Шығыс Лондон тармағына қызмет көрсетеді, ол Доклендс және Шордичпен байланыстырады. 2011 жылы бағыт Highbury және Islington-ға дейін ұзартылды. 2012 жылы стансада жаңарту жұмыстары жүргізілді, нәтижесінде бастапқы Виктория дәуіріндегі билет кассасы қайта пайдалануға берілді, станса ғимаратында жаңа кафе ашылды және үш лифт орнатылып, мүгедектерге қолайлы жағдай жасалды. Бұл жұмыс 2013 жылдың наурыз айының соңында аяқталды.

Трамвай

Суррейден трамвай қызметі 1930 жылдарға дейін Анерли төбесінен Кристалл сарайы алаңына дейін жүріп тұрды. Соңғы кезде Tramlink желісін Кристалл сарайына қосу туралы ұсыныстар жасалды, және қала әкімі үміткерлері бұл бастаманың маңыздылығын айтты.

Автобус

Бұл аймаққа бірнеше автобус бағыттары қызмет көрсетеді, олардың көпшілігі Парадта орналасқан Кристалл Палас автобус станциясында тоқталады. Осы бағыттарға N2, 3/N3, N63, 122, N137, 157, 202, 227, 249, 322, 358, 363, 410, 417, 432 және 450 кіреді.

Ауа

Ең жақын ірі халықаралық әуежайлар – Хитроу және Гатвик. Лондон Сити және Биггин Хилл әуежайлары да жақын маңда орналасқан.