Кіріспе

Ежелгі және асыл француздық тегтер, Жак, Жак немесе Джеймс, Францияның тарихи солтүстік-батысындағы Бретань аймағында орта ғасырларда пайда болған деп саналады және содан бері ғасырлар бойы әлемге тарады. Бүгінгі күнге дейін Ұлыбритания және Ирландия дворяндары мен ақсүйектері тізімінде осы тегке байланысты жүзден астам әулет тіркелген.

Шығу тегі

Бұл тегінің бастауы түптеп келгенде латын тіліндегі Якобус сөзіне дейін жетеді, ол белгісіз атадан тараған. Якобус еврей тіліндегі Яаков есімінен шыққан, ол "із басқан" немесе "соңынан ерген" деп аударылады.

Ежелгі тарих

Францияның қасиетті жерлердегі крест жорықтарынан оралған рыцарь, "Сен-Жак" (немесе "Ұлы Жеймс") тегін қабылдаған болуы мүмкін. Ұлы Жеймс Исаның он екі апостолының бірі болды және алғашқы шейіт апостол деп есептеледі. Сол кезде осы текті иелену – үлкен мәртебе саналды және шіркеу Крест жорықтары кезіндегі ерліктері үшін оған рұқсат берген болуы мүмкін. Дейін, осы кезеңде Киелі кітап, христиандық немесе еврейлік есімдер мен тегілер кең таралды және еуропалық тілге енді. 1248 жылы крест жорысына қатысқан Роберт де Сен-Жак – осы текті алғаш рет қолданған адам. Содан бері осы текті даңққа бөлеген бірнеше тұлға болды: 1413 жылы герцогтың хатшысы және есеп аудитторы болған Гийом; 1478 жылы Леон епископы, Пирмиль преоры, 1482 жылы Дольге ауысқан, 1486 жылы Папаға герцогтың елшісі, 1503 жылы қайтыс болған және өз кафедралық соборында жерленген Томас; Доль каноны және Лехон преоры Жан; 1577 жылы Виль-Карре лорды және провост-маршалы Франсуа; 1621 жылы Реннде өркендеген Плёэрмель капитаны; 1653 жылы Ренн кеңесшісі Бернар. Еуропада тегілердің кеңінен қолданылуы 16 ғасырдың ортасынан бастап байқалды, ал одан бұрын тек ақсүйектер ғана оларды қолданды.

Топ есімнің Ұлыбританияға таралуы және оның жазылу нұсқалары

Уильям Жеңімпаздың норман, бретон, фламанд және француз әскерлерінің Англияны жаулап алу кезінде тегілерді қолдану пайда болды. Жаулаудан кейін осы есімдер ағылшын тіліне бейімделді. Ғасырлар бойы Джек тегінің жазылуы француз тілі жоғары мәдениет пен мәртебемен байланысты болғандықтан өзгеріп, дамыды. Сондықтан бірнеше еуропалық патшалар осы есімді қабылдады. Бұл жағдайдың бірнеше түсіндірмесі бар. Білімді адамдар қолданған латын тілі және англосаксон тілі Норман есімдерінің жазылуы мен айтылуына зор әсер етті. Екінші жағынан, Норман тілі ағылшын тілінің дамуына әсер етті. Ағылшын тілі германдық түбірлерінен орта ағылшын тіліне (нормандар француз тілінің ықпалымен) дамыған кезде, орфографияның стандартталмаған, бірақ шамамен фонетикалық айтылуға сәйкес келген кезеңге тап боламыз. Осы кезеңде есімдер жергілікті диалекттерге байланысты әртүрлі жолдармен жазылды. Осылайша, англосаксон есімдері сияқты, тегі де көптеген түрлі жолдармен тіркелді.

Ерте тарих

Джек сияқты нормандық тегі кейде жаңылысқан түрде француздық деп есептеледі, бірақ нормандықтар ("солтүстік адамдардан" шыққан термин) ішінара викингтерден тараған. 911 жылы викингтер өздерінің аты-жөнімен аталатын Нормандия аймағына, қазіргі Францияға қоныстанды, онда олардың тілі жергілікті халықтың тілімен бірікті. Осы кезеңде Англия да викингтердің шабуылына ұшырады, бірақ англосакстар оларды 994 жылға дейін сәтті қайтарды. Даниялықтар Англияны билеген кезде саксон королдік отбасы Нормандияда тұрды және Нормандия герцогының отбасымен араласты. Нормандия герцогы Вильгельм II өзінің туысы, қайта орнатылған саксон королі Эдуард Исповедник мұрагерсіз қайтыс болғанда Англия тағына талап етуге мүмкіндік алды. Гастингс шайқасында Вильгельмнің әскері өзінің қарсыласы Харольд Годвинді жеңіп, оны шайқаста қаза тапты. Осылайша Вильгельм таққа талап етуге құқылы болды, өйткені Харольд сайланды және королдік отбасының нағыз мүшесі емес еді. Шетелдік "басқыншылықтың" сәтті болуына қарамастан, егер олар көтеріліс жасаса, ағылшын ақсүйектеріне өздерінің жерлерін сақтауға рұқсат берілді. Кез келген қарсылық көрсеткен ағылшын элитасының жерлері тәркіленді, ал олардың кейбіреулері осыдан кейін елден қашып кетті. Вильгельм өзінің ізбасарларына жер берді және өз мемлекетін қорғау үшін мықты әскери бекіністер салды. 1086 жылға қарай ағылшын дворяндарының 92% -дан астамы Вильгельмнің ізбасарларымен ауыстырылды. Осы ізбасарлардың бірі Джек тегінің ата-бабасы деп саналады.

Ертедегі атақтылар

Тарихшылар Англияның Вильгельм I құрастырған «Domesday Book» сияқты құжаттарды зерттеді, Джек тегінің алғашқы жазбасын іздестірді және оны нормандық тегі деп тапты. Ол алғаш рет Йоркширде пайда болды, онда олар солтүстік аймақтағы Нетер Силтонның иелері ретінде отбасылық орынды иеленді. 1086 жылы «Қиямет кітабы» кезінде Нетер Силтон залы бар ауыл ретінде тіркелген, ал бас жалға алушы Мортен графы болған. Отбасы есімінің алғашқы жазылған түрі – 1251 жылғы Кембриджширден келген Уильям Джагге, ол «Рамзи аббаттығының жарғысында» тіркелген. Бұл король Генрих III билік еткен кезеңде болды, оны «Француз» деп білді, 1216 – 1272 жылдары, ал 1260 жылы Кембриджширдің Ассайз сотының жазбаларында куәгер ретінде танылды. 1440 жылы Стаффордтағы Уикингтондағы Кэтрин Жек Кверндон лорды Роберт Фарнхэмге үйленді. Кейіннен отбасы Эсби аббаттығы мен Элвингтондағы жерлерді иеленді. Осы тармақтың бірі – сэр Роджер Жакс, 1639 жылы Йорк қаласының лорд-мэрі болды және король Чарльз I оны рыцарь атағына ие етті. Сэр Джон Жакс та 1628 жылы король Чарльз I оны рыцарь атағына ие етті. Отбасы Миддлсекске тарады. Лидстің Томас Жактың қызы Мэри 1818 жылы Нортумберлендтің Роберт Госфортына үйленді. Қазіргі уақытта отбасының бас резиденциясы Эсби аббаттығында орналасқан. Тегін қолдану кең таралғанға дейін, ұрпақтарды ажырату үшін «Джек ұлы» Джексонға айналды, әсіресе Оңтүстік Каролинаның президенті Эндрю Джексон. Джексон отбасы колониялық кезеңде Ирландиядан көшіп келген. Джексон 1812 жылғы соғыста Нью-Орлеан шайқасында американдық күштерді басқарды. Қолайлы ауа-райы жағдайлары мен оның жалпы басшылығының арқасында Ұлыбритания теңіздік отаршылдық тарихындағы ең ауыр жеңілістердің бірін бастан кешірді. Генерал ретінде оның танымал болуы өмірінің соңында АҚШ-тың жетінші президенті болуына көмектесті.

Жақып есімі

Жак (ʒak, Квебек французша айтылуы: ʒɑɔ̯k) – Джеймс есімінің француз тіліндегі баламасы, бастапқыда Якоб есімінен туындаған. Жак Латын тіліндегі Iacobus, грек тіліндегі Ἰακώβος (септуагинталық грекше Ἰακώβ), еврей тіліндегі Якоб יַעֲקֹב есімдерінен шыққан. (Якобқа қараңыз.) Джеймс Iacomus есімінен, Iacobus есімінің нұсқасынан туындаған. Бірінші есім ретінде Жак көбінесе ағылшын тілінде Жакоб, Джейк (Жакобтан) немесе Джек деп дыбысталады. Джек, Jankin есімінен шыққан, әдетте Джон есімінің кіші түрі болып табылады, бірақ Якобтан туындаған көптеген есімдердің қысқаша түрі ретінде де қолданылуы мүмкін. Мысалы, француз тілінде "Jacky" Жактің лақап аты ретінде жиі қолданылады, голланд тілінде "Jack" – Якоб немесе Якобустың мейірімді атауы, сондай-ақ "Sjaak", "Sjaakie" және "Jaak" лақап есімдерімен бірге қолданылады. Швед тілінде Якоб немесе Якоб үшін "Jacke" деп, ал неміс тілінде Якоб үшін "Jackel" немесе "Jockel" деп атайды.