Александр Арутюнян: Армян композиторы және пианист өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Армян композиторы, пианист Александр Григорий Арутюнян, сондай-ақ Арутюнян, Арутюнян, Арутюнян, Харутюнян немесе Харутюнян (23 қыркүйек 1920 жыл - 28 наурыз 2012 жыл) – советтік және армян композиторы және пианисті, ол 1950 жылғы Труба концертімен кеңінен танымал. Ереван мемлекеттік консерваториясының профессоры, ол өзінің еңбегі үшін көптеген наградалармен, соның ішінде 1949 жылғы Сталин сыйлығы және 1970 жылғы КСРО халық әртісі атағымен, сондай-ақ Армения туған жерінен көптеген құрметтермен марапатталды.

Өмірбаян

Арутюнян Ереванда, Арменияның Бірінші Республикасында Григор және Элеонора Арутюнянның отбасында дүниеге келді. Оның әкесі әскери қызметкер болған. 1927 жылы Арутюнян Ереван мемлекеттік консерваториясының балалар тобының мүшесі болды, содан кейін 14 жасында консерваторияға Ольга Бабасянның (фортепиано), Сергей Бархударян мен Варджес Талянның (композиция) шеберханаларына қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ереван музыка консерваториясын бітірді. Соғыстан кейін Мәскеуге көшіп, 1946-1948 жылдары Армения мәдениет үйінің шеберханаларында оқып, Генрих Литинскийден композиция сабақтарын алды. Бітірген соң Ереванға оралып, жергілікті консерваторияда оқытумен айналысты және 1954 жылы Армения мемлекеттік филармониясының көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. Ол сонымен қатар Кеңес композиторлары одағының және Армения КСР Композиторлар одағының мүшесі болды. 1949 жылы Арутюнян өзінің «Отан» кантатасы үшін Сталин сыйлығын алды, бұл шығарманы ол Мәскеу консерваториясында оқып жүргендегі түлектер жұмысы ретінде жазған. Бұл туындының тұсаукесері 1948 жылдың қараша айында КСРО радио хоры мен оркестрінің орындауында өтті. 1949 жылы Арутюнян «Салтанатты увертюра» шығармасын жазды, ол алғаш рет 1949 жылдың қараша айында Ленинград филармониясының үлкен залында Евгений Мравинский дирижерлігімен орындалды. Мәскеудегі Музыкалық съезде Арам Хачатурян оны болашақтың жарқын кеңестік композиторы деп санады. Ол өз туындыларымен ел ішінде де, шетелде де үлкен даңққа ие болды, олардың көптегені армян музыкасының халықтық дәстүрлерімен сіңген. Осы санатқа «Армян халқының тарихы» (1960), «Ленинге гимн» (1967) және «Бауырластыққа гимн» (1970) сияқты туындылар да кіреді. Арутюнянның үрмелі аспаптарға арналған шығармаларының ішінде 1950 жылғы трубаға арналған концерті, тубаға арналған концерті және жездік квинтет «Армения сахналары» бар. 1988 жылы Спитак жер сілкінісінен шабыттанған Арутюнян скрипка мен струнный оркестрге арналған «Армения 88» концертін (Рубен Ахаронянға арналған) жазды. Алғашқы орындалуы 1989 жылы Ереванда өтті.

Arutiunian was born in Yerevan, First Republic of Armenia, in the family of Grigor and Eleonora Arutiunian. His father was a military serviceman. In 1927, Arutiunian became a member of the Yerevan State Conservatory's children group, then, at age 14, he was admitted to the Conservatory to the studios of Olga Babasyan (piano), and Sergei Barkhudaryan and Vardges Talyan (composition). He graduated from the Music Conservatory of Yerevan on the eve of World War II. After the war he moved to Moscow, where between 1946 and 1948 he participated in the workshops of House of Armenian Culture, studied composition with Genrikh Litinsky. After graduation he returned to Yerevan to teach at the local Conservatory and in 1954 he was appointed artistic director of the Armenian State Philharmony. He was also a member of the Board of the Union of Soviet Composers, as well as of the Armenian SSR Composers' Union. In 1949, Arutiunian was awarded the Stalin Prize for his cantata Motherland, a graduation piece he wrote as a student at the Moscow Conservatory. The USSR Radio Choir and Orchestra premiered this work in November 1948. In 1949, Arutiunian composed the "Festive Overture" that was first performed in the Big Hall of the Leningrad Philharmonic in November 1949, with Yevgeny Mravinsky conducting. During the Moscow Music Congress Aram Khachaturian considered him as a promising Soviet composer. He continued to win acclaim at home and abroad for his works, many of which are quickened by the folk traditions of Armenian music. Other works of that kind include The Tale of Armenian People (1960), Ode to Lenin (1967) and Hymn to the Brotherhood (1970). Some of Arutiunian's works for wind instruments include his 1950 concerto for trumpet, the concerto for tuba, and the brass quintet Armenian Scenes. In 1988, inspired by the Spitak earthquake, Arutiunian composed his Concerto for Violin and String Orchestra, Armenia 88 (dedicated to Ruben Aharonyan). The premiere took place in Yerevan in 1989.

Жеке өмір

1950 жылы Арутюнян Ирина (Тамара) Оденоваға үйленді. Олардың екі баласы болды: Нарин (1951 жылы туған), ол пианист және заңгер; Сурен (1953 жылы туған), ол суретші-дизайнер. Оның үлкен отбасында үш немере қызы мен бір немере ұлы бар. Ол 91 жасында туған қаласы Ереванда дүние салды. Арутюнян Ереван қаласының орталығында орналасқан Комитас пантеонына жерленген.

Өмірбаян

Александр Арутюнян Հուշեր [Мемуарлар]. Ереван: Аморц, 2000 (армян тілінде)
Александр Арутюнян Воспоминания [Мемуарлар]. Ереван: Аморц, 2000 (орыс тілінде)

Александр Аутунян туралы басылымдар

Сергей Коптев, Александр Арутюнян. Ереван: Хайпетрат, 1962 жыл. (арм.)
Изабелла Еолян, Александр Арутюнян [Александр Арутюнян], Мәскеу: Советский Композитор. 1962 (орыс)
Михаил Кокжаев, Александр Арутюнян: Композиторлық стильдің ерекшеліктері. Мәскеу: Композитор, 2006 (орыс)
Вячеслав Едигарян, Александр Арутюнянның фортепиандық шығармашылығы. Ереван: Комитас, 2011. (орыс)
Михаил Кокжаев, Александр Арутюнянның музыкасындағы полифония. Ереван: Комитас, 2012. (орыс)
Александр Арутюнян: Суреттер айтады, құраст. Р. Есаян және ред. Нарин Арутюнян. Ереван: Комитас, 2014. (ағылш./орыс/арм.)
Фред Сиенкевич, Александр Арутюнянның "Ұлы кеңестік" әрмен стилінің алдыңғы буын және дамуы. Д.М.А. диссертациясы, Бостон университеті, 2019.