Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Армян композиторы және діни қайраткер
Armenian composer and religious figure
Соғомон Соғомонян (8 қазан 1869, 22 қазан 1935) – Османдық Арменияның дін қызметкері, музыкатанушы, композитор, аранжировщик, әнші және хормейстер. Армян ұлттық музыка мектебінің негізін қалаушы саналады. Этномузыкалық ғылымның алғашқы зерттеушілерінің бірі ретінде танылған. Жасынан жетім қалған Комитас Арменияның діни орталығы – Ечмиадзинге жеткізіліп, Геворгиан семинариясында білім алды. 1895 жылы вардапет (ұялы дін қызметкері) атағын алғаннан кейін, Берлиндегі Фридрих Вильгельм университетінде музыканы оқыды. Содан кейін ол "батыстық білімін ұлттық дәстүрді қалыптастыру үшін пайдаланды". Комитас 3000-нан астам армян халық музыкасын жинап, нотаға түсірді, олардың жартысынан астамы кейін жоғалып, қазір шамамен 1200-і ғана сақталған. Армян халық әндерінен өзге, ол басқа мәдениеттерге де қызығушылық танытып, 1903 жылы "Күрд мелодиялары" атты күрд халық әндерінің тұңғыш жинағын жариялады. Оның хоры көптеген еуропалық қалаларда армян музыкасын орындап, Клод Дебюсси сияқты композиторлардың мақтауына ие болды. Комитас 1910 жылы Константинопольге Ечмиадзиндегі консервативті дін қызметкерлерінің қатыгездігінен қашып, армян халық музыкасын кең көрерменге таныстыру үшін көшті. Армян қауымдары оны құрметпен қабылдады, ал Аршаг Чобанян оны "армян музыкасының құтқарушысы" деп атады. Армения геноциді кезінде, жүздеген армян зиялыларымен бірге, 1915 жылдың сәуір айында Осман үкіметі Комитасты тұтқынға алып, лагерьке айдады. Көп ұзамай ол түсірілді, бірақ Осман түріктерінің армяндарға жасаған қатыгездігі мен жаппай қырғынды көріп, Комитас психикалық күйзеліске ұшырап, ауыр посттравматикалық стресс синдромына (ПТСС) шалдықты. Константинопольдегі жаушылық атмосфера мен армяндардың жаппай өлім шерулері мен қырғын туралы хабарлар оның осал психикалық жағдайын одан бетер нашарлатты. Ол 1919 жылға дейін түрік әскери госпиталінде жатты, содан кейін Париждегі психиатриялық ауруханаларға ауыстырылды, онда өмірінің соңғы жылдарын азапта өткізді. Комитас геноцидтің шейіті ретінде қарастырылады және армения геноцидінің маңызды символы ретінде бейнеленген. Композитор Комитас Вардапеттің шығармаларының жинағы ЮНЕСКО-ның "Дүниежүзілік естелік тізіміне" енгізілген.
Soghomon Soghomonian, (; 8 October 1869 [O. S. 26 September 1869]22 October 1935), was an Ottoman Armenian priest, musicologist, composer, arranger, singer, and choirmaster, who is considered the founder of the Armenian national school of music. He is recognized as one of the pioneers of ethnomusicology. Orphaned at a young age, Komitas was taken to Etchmiadzin, Armenia's religious center, where he received education at the Gevorgian Seminary. Following his ordination as vardapet (celibate priest) in 1895, he studied music at the Frederick William University in Berlin. He thereafter "used his Western training to build a national tradition". He collected and transcribed over 3,000 pieces of Armenian folk music, more than half of which were subsequently lost and only around 1,200 are now extant. Besides Armenian folk songs, he also showed interest in other cultures and in 1903 published the first ever collection of Kurdish folk songs titled Kurdish melodies. His choir presented Armenian music in many European cities, earning the praise of Claude Debussy, among others. Komitas settled in Constantinople in 1910 to escape mistreatment by ultra conservative clergymen at Etchmiadzin and to introduce Armenian folk music to wider audiences. He was widely embraced by Armenian communities, while Arshag Chobanian called him the "savior of Armenian music". During the Armenian genocide—along with hundreds of other Armenian intellectuals—Komitas was arrested and deported to a prison camp in April 1915 by the Ottoman government. He was soon released under unclear circumstances and, having witnessed indiscriminate cruelty and relentless massacres of other Armenians by the Ottoman Turks, Komitas experienced a mental breakdown and developed a severe case of post traumatic stress disorder (PTSD). The widespread hostile environment in Constantinople and reports of mass scale Armenian death marches and massacres that reached him further worsened his fragile mental state. He was first placed in a Turkish military operated hospital until 1919 and then transferred to psychiatric hospitals in Paris, where he spent the last years of his life in agony. Komitas is widely seen as a martyr of the genocide and has been depicted as one of the main symbols of the Armenian Genocide in art. Collection of Works of the Composer Komitas Vardapet is included to UNESCO Memory of the World Register.
Балалық шағы (1869-81)
Комитас Соғомон Соғомониян Осман империясының Күтахия, Худавендигар (Бурса) вилаятында 1869 жылдың 26 қыркүйегінде (жаңа стиль бойынша 8 қазанда) армян ата-аналары Кеворк пен Такухиде дүниеге келді. Оның автобиографиялық эскиздеріне сәйкес, ата-анасының ата-бабалары ғасыр басында Нахичеванның Гогхтн провинциясындағы Цгхна ауылынан Батыс Анатолияға көшіп келген. Осман үкіметінің шектеулеріне байланысты оның отбасы тек түрік тілінде сөйледі. Соғомон – олардың жалғыз баласы еді. Ол туғаннан кейін үш күн өткен соң крещение рәсімінен өтті. Оның анасы Бурсадан шыққан, ол туған кезде он алты жаста болды. Оны білгендер оны ресми, көңілсіз деп сипаттады, ал әкесі көңілді адам еді; бірақ екеуі де музыкаға қызығушылық танытты. Ол 1870 жылдың наурыз айында, оны дүниеге әкелгеннен кейін алты ай өткен соң қайтыс болды. Оның өлімі оған терең жара қалдырды, ал оның алғашқы өлеңдері оған арналған. Содан кейін, әртүрлі деректерге сәйкес, оның әкесінің қарындасы немесе әжесі Мариам оны бағып-қағуда болды. 1880 жылы, Күтахиядағы бастауыш мектепті бітіргеннен кейін төрт жыл өткен соң, Соғомонды әкесі білім алу үшін Бурсаға жіберді. Ол қалада тұратын анасының ата-анасымен бірге тұрған болуы мүмкін. Әкесі ішімдікке салынып, қайтыс болғаннан кейін төрт айдан соң ол Күтахияға қайтарылды. Соғомонды әкесі Харутюн асырап алғанымен, оның "отбасылық және әлеуметтік құрылымы қирады". Балалық шағындағы досы оны "іс жүзінде үйсіз" деп сипаттады. Ол әкесінің қамқорлығынан толығымен айырылып, "кейінірек өмірінде психикалық ауруға ұшырауына себеп болған жағдайға түсті".
Komitas was born Soghomon Soghomonian in Kütahya, Hüdavendigâr (Bursa) Vilayet, Ottoman Empire on 26 September (8 October in New Style) 1869 to Armenian parents Kevork and Takuhi. According to his autobiographical sketches, his parents' ancestors moved to western Anatolia from the Tsghna village in Nakhichevan's Goghtn province at the turn of the century. His family only spoke Turkish due to restrictions by the Ottoman government. Soghomon was their only child. He was baptized three days after his birth. His mother was originally from Bursa and was sixteen at the time of his birth. People who knew her described her as melancholic, while his father was a cheerful person; but both were interested in music. She died in March 1870, just six months after giving birth to him. Her death left deep scars on him, whose earliest poems were devoted to her. Thereafter, according to different sources, either his father's sister in law or his paternal grandmother, Mariam, looked after him. In 1880, four years after he finished primary school in Kütahya, Soghomon was sent by his father to Bursa to continue his education. He possibly stayed with his maternal grandparents who lived in the city. He was sent back to Kütahya four months later, following the death of his father who had become an alcoholic. Although Soghomon was adopted by his paternal uncle Harutyun, his "familiar and social structure had collapsed." A childhood friend described him as "virtually homeless." He was completely deprived of paternal care and was "placed in circumstances that made him vulnerable to the mental illness he suffered later in life".
Ечмиадзин (1881-95)
Оның өмірі 1881 жылдың күзінде түбірімен өзгерді. Қыркүйек айында он екі жасар Соғомонды жергілікті армян епископы Кеворк Вартабед Терцагян Ечмиадзинге алып барды. Ечмиадзиннің Киелі Тағы оған беделді Геворг семинариясына оқуға, жақсы ән айту дауысы бар жетім бала табуды тапсырды. 1881 жылдың 1 қазанында Комитас католикос Геворг IV-ке таныстырылды, ол оның армян тілін білмеуіне көңілі тоңды, бірақ оның әншілік талантына қатты таң қалды, сондықтан ол Комитастан қонақтарға ән шырқауды жиі сұрады. Бақытсыз балалық шағынан кейін Комитас семинарияда "эмоционалдық және интеллектуалдық тұрақтылықты" тапты. 1881-1910 жылдар аралығында Комитас негізінен Ечмиадзинде болды, бірақ ол көп уақытын Еуропада өткізді. Семинариядағы алғашқы жылында Комитас Хэмпартсум Лимонджиан мен оның шәкірттері 19 ғасырда дамытқан көне неумдарға негізделген әрмен музыка нотациясы (хаз) жүйесін үйренді. Бірте-бірте ол музыкаға деген құштарлығын сезініп, Ечмиадзин маңындағы армян ауылдарының тұрғындары ән салған әндерді жаза бастады. Олар оны "Нотаджи Вардапет" деп атады, яғни "ноталар жазатын діни қызметкер". 1890 жылдардың басында Комитас Хачатур Абовян, Ованнес Ованнисян, Аветик Исаакян (оның кіші сыныптасы) және басқалардың өлеңдеріне музыка жазуға алғашқы қадам жасады. 1891 жылы "Арарат" журналы (Киелі Тақтың ресми газеті) полифониялық хорларға арналған "Ұлттық әнұран" (Ազգային Օրհներգ, авторы семинария студенті А. Ташжиян) жариялады. 1893 жылы семинарияны бітіріп, музыка мұғалімі болып, Арменияның ана шіркеуі – Ечмиадзин соборының хормейстері болып тағайындалды. Сол жылы оның алғашқы транскрипцияланған халық музыкасы жинағы "Ағн әндері" (Շար Ակնա ժողովրդական երգերի) аяқталды, онда 25 махаббат әні, той күйлері, жұбату әндері мен билер жиналды. Бұл жинақ Ечмиадзин дін қызметкерлерінің реакциялық және ультраконсервативті тобынан мақұлдама алған жоқ, олар Комитасты "махаббат әнін шырқаған діни қызметкер" деп қорлап, сарказммен айтты. Оның жыныстық қатынаста болған деген қаңқулар тарады, бұл Комитасты жеке басын тану дағдарысына алып келді.
His life took a radical turn in the fall of 1881. In September, the twelve year old Soghomon was taken to Etchmiadzin by Kevork Vartabed Tertsagyan, the local Armenian bishop, who was asked by the Holy See of Etchmiadzin to find an orphan boy with good singing voice to be enrolled in the prestigious Gevorgian Seminary. On 1 October 1881, Komitas was introduced to Catholicos Gevorg IV, who was disappointed with his lack of knowledge of Armenian, but was so impressed with his singing talent that he often asked Komitas to sing for visitors. After an unfortunate childhood, Komitas found "emotional and intellectual stability" in the seminary. Between 1881 and 1910, Komitas was mainly based in Etchmiadzin, although he did spend a significant time in Europe. During his first year at the seminary, Komitas learned the Armenian music notation (khaz) system based on ancient neumes developed earlier in the 19th century by Hampartsoum Limondjian and his students. He gradually discovered a great passion for music and started writing down songs sung by Armenian villagers near Etchmiadzin, who affectionately called him "Notaji Vardapet", meaning "the note taking priest". In the early 1890s, Komitas made his first attempts to write music for the poems of Khachatur Abovian, Hovhannes Hovhannisyan, Avetik Isahakyan (his younger classmate) and others. In 1891, the Ararat magazine (the Holy See's official newspaper) published his "National Anthem" (Ազգային Օրհներգ, lyrics by seminary student A. Tashjian) for polyphonic choirs. He finished the seminary in 1893, became a music teacher and was appointed the choirmaster of the Etchmiadzin Cathedral, Armenia's mother church. In the same year, his first collection of transcribed folk music, "The Songs of Agn" (Շար Ակնա ժողովրդական երգերի), was completed, which included 25 pieces of love songs, wedding tunes, lullabies and dances. It was disapproved by a reactionary and ultraconservative faction of the Etchmiadzin clergy, who harassed and sarcastically referred to Komitas as "the love singing priest". Rumors of alleged sexual misconduct were spread, leading Komitas into experiencing an identity crisis.
Тифлис пен Берлин (18951899)
1895 жылдың қазан айында Комитас Ечмиадзиннен Тифлиске композитор Макар Екмаляннан гармонияны оқу үшін кетті. Оның армян литургиясының полифониялық өңдеуі ең көп таралған нұсқа болып табылады және Комитас үшін ең ықпалды ұстаздардың бірі болды. Сол кезде Тифлис Комитас үшін ең қолайлы орын болды, себебі ол Армения жерлеріне салыстырмалы түрде жақын болды және онда тұруға болатын үйі болды. Екмалянмен өткізген алты ай Комитастың еуропалық гармония принциптерін терең түсінуіне көмектесті және ол Еуропа консерваторияларында оқуының негізін қалады. Комитас емтиханға дайындалып жатқанда, бай армян мұнай өндірушісі Александр Манташев Католикос Мкрич Кримянның өтініші бойынша үш жылдық оқу ақысын 1800 рубль төлеуге келісті. Комитас 1896 жылдың маусым айының басында ешбір университет қабылдамай Берлинге келді. Армян достары оған пәтер табуға көмектесті. Алғашқыда ол бірнеше ай бойы Рихард Шмидттен жеке сабақтар алды. Кейін ол беделді Фридрих Вильгельм университетіне қабылданды. Пәтер мен қажетті заттарға ақы төлегеннен кейін Манташевтің ақшасы азайып, Комитас тамақтан қысқарып, күніне бір рет немесе мүлдем тамақ ішпейтін болды. Бірақ бұл оны оқудан шығарған жоқ, ол өте білімді неміс оқытушыларының білімін тиімді сіңірді. Олардың арасында 18-19 ғасырлардағы халық музыкасының маманы Генрих Беллерман, Макс Фридлендер, Оскар Флейшер болды. Флейшер 1899 жылдың мамыр айында Халықаралық музыкалық қоғамның Берлин бөлімін құрды, және Комитас оның белсенді мүшесі болды. Ол онда армян халық музыкасы туралы лекция оқыды және ол христиандықтан бұрынғы, язычничество дәуіріне дейін барып жететінін айтты. Оның университеттегі оқуы 1899 жылдың шілдесінде аяқталды.
In October 1895, Komitas left Etchmiadzin for Tiflis to study harmony under composer Makar Yekmalyan, whose polyphonic rendering of Armenian liturgy is the most widely used and who became one of Komitas's most influential teachers. At the time, Tiflis was the most suitable option for Komitas as it was both relatively close to the Armenian lands and had a rectory, where he could stay. The six months Komitas spent with Yekmalyan deepened his understanding of European harmonic principles and laid the groundwork for his further education in European conservatories. As Komitas prepared for entrance exams, the wealthy Armenian oil explorer Alexander Mantashev agreed to pay 1,800 rubles for his three year tuition at the request of Catholicos Mkrtich Khrimian. Komitas arrived in Berlin in early June 1896 without having been accepted by any university. A group of Armenian friends helped him to find an apartment. He initially took private lessons with Richard Schmidt for a few months. Afterwards, he was accepted into the prestigious Frederick William University. With little left of Mantashev's money after paying for rent and supplies, Komitas cut on food, having one or no meal each day. However, this did not distract him from education and he effectively absorbed the erudition of highly accomplished German teachers. Among them were 18th–19th century folk music specialist Heinrich Bellermann, Max Friedlaender, Oskar Fleischer. Fleischer in May 1899 established the Berlin chapter of the International Musical Society (link=no), of which Komitas became an active member. He lectured there on Armenian folk music and suggested that it dated back to pre Christian, pagan times. His studies at the university ended in July 1899.
Негізгі жұмыс кезеңі (1899-1910)
1899 жылы қыркүйекте Ечмиадзинге оралғаннан кейін Комитас оқыту және шығармашылық қызметін қайта бастады. Ол алған біліміне сүйене отырып, ірі полифониялық хор құрып, оны даярлады. 1906 жылға дейін Георгиан семинариясының хорына жетекшілік етті. Дәл осы кезеңде ол "этномузикалогияның негізін қалаушылардың бірі болуына ықпал еткен теориялық және ғылыми зерттемелерінің көп бөлігін" аяқтады. Комитас армян ауылдарында жаздарын өткізіп, ауыл тұрғындарымен ерекше байланыс орнатты. Осылайша ол армян халық әндерін жазып алып, сақтауды ғылыми міндет деп қойды. 1903 жылдың күзінде үш жылдық жинау және жазу жұмысынан кейін Комитас "Мың бір ән" (Հազար ու մի խաղ) атты 50 халық әнінен тұратын жинақ жариялады. Ақын Манук Абегян халық әндерін жинастыруға көмектесті. Сол жинақ 1904 жылы қайта басылды, ал 1905 жылы тағы 50 ән жарық көрді.
Upon his return to Etchmiadzin in September 1899, Komitas resumed teaching and composing. He assembled and trained a large polyphonic choir based on his acquired knowledge. Until 1906, he directed the Gevorgian Seminary choir. It was in this period when he completed "most of the theoretical and research papers that earned him his place among the pioneers of ethnomusicology." Komitas spent summers in Armenian countryside, developing a unique relationship with villagers. He thus took the scholarly task of transcribing and preserving rural Armenian songs. In the fall of 1903 after three years of collection and transcription, Komitas published a collection of 50 folks songs titled "One Thousand and One Songs" (Հազար ու մի խաղ). Lyricist Manuk Abeghian helped him to compile the folk pieces. The same collection was reprinted in 1904, while in 1905 a further 50 songs were published.
Константинополь (1910-15 жж.)
"Армения музыкасын кеңіректе танытуды мақсат еткен" Григорис Балакианның "Армения Голгофасы" еңбегінде оның жер аударылуының егжей-тегжейлі сипаттамасы келтірілген, осы кезеңде Комитас қатты қиындықтарға тап болып, ауыр психикалық жағдайға ұшырады. Балакиан бір сәтте былай деп еске алады:
"Seeking to bring appreciation of Armenian music to a wider audience", Grigoris Balakian's Armenian Golgotha offers details of his deportation, during which Komitas suffered tremendously and was afflicted with traumatic neurosis. In one passage Balakian recounts how:
1916 жылдың күзінде ол Константинопольдегі "Hôpital de la paix" ауруханасына, ал 1919 жылы Парижге жеткізілді. 1935 жылы Вильюифтегі психиатриялық клиникада қайтыс болды. Келесі жылы оның күлі Ереванға әкеліп, оның атымен аталатын Пантеонға қойылды.
In the autumn of 1916, he was taken to a hospital in Constantinople, Hôpital de la paix, and then moved to Paris in 1919, where he died in a psychiatric clinic in Villejuif in 1935. Next year, his ashes were transferred to Yerevan and buried in the Pantheon that was named after him.
Мұра
1950 жылдары оның қолжазбалары Парижден Ереванға көшірілді. Бадарақ алғаш рет 1933 жылы Парижде басылып, 1988 жылы Ереванда цифрлық тасымалдағышқа жазылды. Ол көптеген халық әндерін жинап, жариялау арқылы геноцид салдарынан жоғалуға айналған Батыс Арменияның мәдени мұрасын сақтап қалды. Оның шығармалары Арменияда Роберт Атаянның жан-жақты түсіндірмелермен толықтырылған басылымында жарық көрді. Соңғы кезде Ереван мұрағатынан Берлинде болған кезінде жазған неміс поэзиясына арналған тоғыз ән табылып, оларды сопрано Хасмик Папиан орындады. Ереван мемлекеттік музыка консерваториясы Комитас есімімен аталады. Комитас есімімен әлемге танымал скрипкалық квартет те бар. 2008 жылдың 6 шілдесінде Квебек қаласының 400 жылдығын тойлауға орай, Квебек Ұлттық Ассамблеясының (облыстық заң шығару органы, Отейль көшесі) жанында Комитастың қола бюсті ашылды, оның музыкаға және әсіресе армян халықтық және діни музыкасына қосқан зор үлесін мойындау мақсатында. Бұрын, 1981 жылы Детройтте ұлы композитордың құрметіне және армян геноцидінің трагедиясын еске түсіру үшін Комитастың гранит пен қоладан жасалған мүсіні орнатылған болатын. 2008 жылдың қыркүйегінде Изабель Байракдарян орындаған және Армения филармониясының камералық музыканттары мен пианист Серуж Краджиян сүйемелдеген "Gomidas Songs" альбомы Nonesuch лейблінде шықты. Бұл альбом "Грэмми" сыйлығына "Ең үздік вокалдық жазба" номинациясына ие болды. 2008 жылдың қазан айында Байракдарянның Солтүстік Америка бойынша гастрольдік сапары болды, онда Анн Мэнсон басқарған Манитоба камералық оркестрі мен пианист Серуж Краджиян оны сүйемелдеді. "Еске алу туры" барлық геноцид құрбандарына арналды және Халықаралық геноцид және адам құқықтары зерттеу институты (Зорян институтының бөлімшесі) оған демеушілік етті. Комитастың толық фортепианолық шығармаларын Шахан Арзуни 2010 жылы Kalan Müzik лейблінде жазды, бұл осы композициялардың нақты интерпретациясы болып табылады. Оның музыкасын орындайтындардың арасында Евгений Киссин мен Григорий Соколов та бар. 2018 жылдан бері Комитас 10000 армян драма банкнотасында бейнеленген. 2019 жылы Гурджиф ансамблі Нью-Йорк қаласында Комитастың халық әндерін дәстүрлі аспаптарда орындап дебют жасады. Ревшан Челикер және Первин Чакар сияқты заманауи орындаушылар оның жинақталған шығармаларын жаңаша түсіндіріп, насихаттап, олардың маңыздылығын сақтап қалуда.
In the 1950s, his manuscripts were also transferred from Paris to Yerevan. Badarak was first printed in 1933 in Paris and first recorded onto a digital media in 1988 in Yerevan. In collecting and publishing so many folk songs, he saved the cultural heritage of Western Armenia that otherwise would have disappeared because of the genocide. His works have been published in Armenia in a thoroughly annotated edition by Robert Atayan. Lately, nine songs on German poetry, written during his stay in Berlin, have been excavated from the archives in Yerevan and interpreted by soprano Hasmik Papian. The Yerevan State Musical Conservatory is named after Komitas. There also exists a world renowned string quartet named after Komitas. On 6 July 2008, on the occasion of Quebec City's 400th anniversary celebration, a bronze bust of Komitas was unveiled near the Quebec National Assembly (provincial legislature, Auteuil street) in recognition of his great input to music in general and to Armenian popular and liturgical music in particular. Previously, a granite and bronze statue of Komitas was erected in Detroit in 1981 in honor of the great composer and as a reminder of the tragedy of the Armenian Genocide. In September 2008, the CD Gomidas Songs, sung by Isabel Bayrakdarian and accompanied by the Chamber Players of the Armenian Philharmonic and pianist Serouj Kradjian, was released on the Nonesuch label. This CD was nominated for a Grammy Award in the Best Vocal Recording category. A major North American tour by Ms. Bayrakdarian in October 2008 featured the music of Komitas, with concerts in Toronto, San Francisco, Orange County, Los Angeles, Vancouver, Boston and New York's Carnegie Hall. She was accompanied by the Manitoba Chamber Orchestra conducted by Anne Manson, and pianist Serouj Kradjian. The Remembrance Tour was dedicated to victims of all genocides and sponsored by the International Institute for Genocide and Human Rights Studies (a division of the Zoryan Institute). The complete piano works of Komitas are recorded by Şahan Arzruni on Kalan Müzik label in 2010 and remain the definitive interpretation of these compositions. Among the other performers of his music are Evgeny Kissin and Grigory Sokolov. Since 2018 Komitas appears on the 10000 Armenian dram banknote. In 2019, the Gurdjief Ensemble debuted in New York City performing Komitas's folk songs on traditional instruments. Modern performers, like Rewşan Çeliker and Pervin Chakar, reinterpret and promote his collected works, ensuring their continued relevance.