Армения музыка мәдениетінің тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Армения музыкасының тарихы мен қазіргі заман Армения музыкасының (хайкакан йеразщутюнь) бастауы Армян таулы жерлерінде, біздің заманымызға дейінгі 3 мыңжылдықта жатыр. Бұл – әртүрлі діни және діни-қасиетті музыканы қамтитын, ұзақ тарихы бар музыкалық дәстүр (мысалы, армян шаракан әндері мен тагтар, сондай-ақ жергілікті хаз музыкалық жазуы). Халық музыкасын 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында көрнекті композитор және музыкатанушы Комитас Вардапет жинап, жазбаға түсірді. Ол қазіргі армян ұлттық музыка мектебінің негізін қалаушысы деп есептеледі. Армян музыкасын Арам Хачатурян, Александр Арутюнян, Арно Бабаджанян, Хайг Гуденян және Карен Кавалерян сияқты көптеген композиторлар, сондай-ақ дудук шебері Дживан Гаспарян секілді дәстүрлі орындаушылар халықаралық аренада таныстырды. Бір тетрахордтың соңғы нотасы келесі тетрахордтың бірінші нотасы болып табылады, бұл армян халық музыкасының көп бөлігінің теориялық тұрғыдан шексіз масштабқа негіделгенін көрсетеді. Хаз – армяндық нота белгісі, 8-шы ғасырдан бері армян музыкасын (көбінесе діни армян музыкасын) жазу үшін қолданылатын дәстүрлі музыкалық нотация жүйесін құрайтын арнайы белгілер (хаз) жиынтығының бірі.

Халықтық музыка

Арменияда ежелден бері халық музыкасының ұзақ дәстүрі бар. Кеңес дәуірінде армян халық музыкасы мемлекеттік консерваторияларда оқытылды. 1978 жылы әсерлі канон орындаушысы және композитор Хачатур Аветисян Ереван қаласындағы Комитас атындағы мемлекеттік консерваторияның халық музыкасы бөлімін құрды. Дәстүрлі аспаптарға қаманча, канон (қорапша цитра), доль (екі бетті қол барабаны, қараңыз давул), уд (лютня), дудук, зурна, блул, сринг, шви, пку, паркапзук, тар, дмблак, бамбир және аз дәрежеде саз жатады. Көбінесе скрипка мен кларнет та қолданылады. Дудук Арменияның ұлттық аспабы саналады, оның белгілі орындаушылары Маргаре Маргарян, Левон Мадоян, Ваче Овсепян, Геворг Дабагян және Егиш Манукян, сондай-ақ Арменияның ең танымал заманауи дудукшысы Дживан Гаспарян болып табылады. Халық музыкасының көрнекті орындаушыларының ішінде Арменак Шахмурадян, Офелия Хамбарцумян, Вагаршак Сахакян, Араксия Гюльзадян, Вардухи Хачатрян, Норайр Мнацаканян, Ованнес Бадалян, Хайрик Мурадян, Валя Самвелян, Рима Сарибекян, Раффи Ованнисян, Авак Петросян, Папин Погосян және Флора Мартиросян бар. Сонымен қатар, армян халық ансамбльдері де бар, олардың ішінде 1995 жылы Ереванда құрылған Шогакен халық ансамблі және Арев армян халық ансамблі сияқтылары бар.

Гусан және Ашуг өнерлері

Ежелгі және ортағасырлық Арменияда гусандар – шығармашылық және орындаушылық өнерпаздар: әншілер, аспап ойнаушылар, бишілер, әңгімешілер және қоғамдық театрлардағы кәсіби халық актерлері болды. Гусан сөзі алғаш рет V ғасырдың басындағы ерте армян мәтіндерінде кездеседі, мысалы Византиялық Фавст, Хориннің Мұса және басқаларында. Ерте орта ғасырларда гусан сөзі классикалық грек сөзі мимосқа (мим) балама ретінде қолданылды. Гусандардың 2 тобы болды:

1. Біріншісі – аристократиялық әулеттерден (феодалдардан) шыққан және кәсіби музыканттар ретінде өнер көрсеткендер;

2. Екінші топқа – халық арасында танымал, бірақ сауатсыз гусандар кірді. Гусандар, әсіресе ортағасырлық Арменияда, сынға да, мақтауға да ілікті. Христиан дінін қабылдауы армян жыршылық өнеріне әсер етіп, оның этикалық және идеологиялық бағытын біртіндеп өзгертті. Гусандардың орталығы – Гогхтан гавар (кантон), Ұлы Арменияның Васпуракан провинциясындағы, Сюник провинциясымен шектесетін аймақ болды. Кейінгі орта ғасырларда гусандардың орнын каманча және саз сияқты аспаптарда ойнайтын, ашуғтар деп аталатын халықтық, жартылай кәсіби музыканттар басты. 18 ғасырлық ашуғ әрі ақын Саят Нова Арменияда құрметпен еске алынады. Басқа армян ашуғтары: Живани, Шерам, Հավասի және т.б.

Армян диаспорасындағы халық музыкасы

Армян геноцидінен аман қалғандардың ұрпақтары, бастапқыда Батыс Армениядан және Таяу Шығыстың басқа аймақтарынан эмигранттар, әртүрлі елдерге, әсіресе Калифорнияның Орталық аңғарына қоныстанды. Армян-американдық музыканың kef дәстүрімен байланысты oud ойнаушысы Ричард Хагопиан сияқты екінші және үшінші буын өнерпаздары өздерінің халықтық дәстүрлерін сақтап қалды. Армян және Таяу Шығыс халық аспаптарын (көбінесе электрленген/күшейтілген) және кейбір батыс аспаптарын пайдаланатын, биге бағытталған осы армян музыкасының стилі Батыс Арменияның халық әндері мен билерін сақтады. Көптеген музыканттар сонымен қатар армяндар эмиграциялаған (surjaran немесе café aman, яғни кафе) космополиттік Түркияның және басқа Таяу Шығыс елдерінің заманауи танымал әндерін Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің Сегізінші авенюінде орындады. Филадельфияның Восбикян тобы 1940-1950 жылдары "kef музыкасының" өзіндік стилін дамыту арқылы, сол кездегі танымал американдық биг-бенд джазының күшті ықпалына ілесті. Тағы бір oud ойнаушысы Джон Бербериан, әсіресе 1960 жылдары дәстүрлі музыканы рок және джазбен үйлестіргенімен ерекшеленеді. Ливандық және сириялық диаспорада Джордж Тутунжиян, Карниг Саркисян және басқалар армян революциялық әндерін орындады, олар армян диаспорасының арасында, әсіресе ARF жақтастары арасында жылдам танымал болды. Тегерандағы армян қауымының халық музыкасы Никол Галандрианның (1881–1946) және Гогтан хорының еңбектерімен сипатталады.

Армян халық музыкасының үлгілері

Армян халық музыкасы көбінесе Армян халық билерімен бірге орындалады, ал билер аймақтар бойынша айтарлықтай ерекшеленеді. Көптеген халық әндері мен билерінің тамыры ежелгі немесе орта ғасырларға дейін жетеді. Армениядағы ең танымал халық әндері мен билері – Кочари, Шалахо, Ярхушта, Берд, Тамзара, Лорке, Сари Агжик және Узундара. Мысалы, Мокатс Мирза – орта ғасырлық халық әні.

Діни музыка

Армян діни (немесе қасиетті) музыкасы, негізінен вокалдық, христиан мәдениетінің ең көне салаларының бірі болып табылады және 301 жылы Арменияның христиан қабылдауынан кейін пайда болды. Армян әндері, сегіз ладтың бірінде жазылған, Армениядағы діни музыканың ең көп таралған түрі. Олар қазақ нотасы деп аталатын, жергілікті музыкалық нотацияның түрінде жазылған. Осы әндердің көптегені ежелгі дәуірге дейін, ал кейбіреулері салыстырмалы түрде жаңа, соның ішінде Армян әліпбиін ойлап тапқан Әулие Месроп Маштоц жазған әндер де бар. Осы әндерді немесе шаракандарды ең жақсы орындайтындардың бірі Ечмиадзин қасиетті соборында тұрады, олардың арасында белгілі сопрано Лусин Закарян да бар. Макар Екмалян (1856–1905) Армян Апостол Шіркеуінің Құдай қызметінің – Патарагтың музыкалық безендірілуін жазды, оны 1892 жылы бірнеше нұсқада аяқтады және алғаш рет 1896 жылы Лейпцигте жариялады. Бұл литургияның құрылымына полифониялық және гомофониялық дауыстық бөліктер енгізілді және оның толық нотациясы жасалды. Бұл Екмалянның шәкірті болған Комитастың (Кристапор Кара Мурзаның шығармаларымен бірге) композициялық тәсіліне әсер етті, сондай-ақ ол 19 ғасырдың соңында литургияның өзінің нұсқасында полифонияны енгізді.

Классикалық музыка

Осман классикалық музыкасының армян классикалық композиторларына Кемани Татиос Ексерциян (1858–1913), музыка теориясының маманы Хампарсум Лимонджиан (1768–1839) – ол ықпалды «Хампарсум» нотациялық жүйесін жасаған, және Бимен Шен Дер Газарян (1873–1913) жатады. Александр Спендиаров (1871–1928), Армен Тигранян (1879–1950) және Харо Степанян армян операларымен ең танымал. Саргис Бархударян (1887–1973) және Гаро Закарян (1895–1967) – армян музыкасының алғашқы және ерте советтік кезеңінің өкілдері. Дегенмен, ең белгілісі – Арам Хачатурян (1903–1978), ол әртүрлі балеттерге жазған музыкасымен және «Гаяне» балетінен шыққан мәңгілік «Сабля биі»мен халықаралық деңгейде танымал болды. Геворг Арменян (1920–2005), Анаит Цицикян (1926–1999), Арно Бабаджанян (1921–1983), Барсег Каначян (1885–1967), Эдвард Мирзоян (1921–2012), Борис Парсаданян (1925–1997), Ашот Зограбян (1945–), Арам Сатиан (1947–) және Вартан Аджемян (1956–) – советтік армян композиторларының өкілдері. Иосиф Андриасов (1933–2000) – ықпалды композитор, симфонист, моральдық философ және педагог. Александр Арутюнян (1920–2012) А-бемоль мажордағы Труба концертімен ең танымал. Александр Долуханян (1910–1968) көптеген армян әндерін жазған немесе аранжировкалаған, соның ішінде кең таралған «Қызыл құс» әні де бар. Александр Аджемян (1925–1987), Ашот Сатиан (1906–1958) және Вагаршак Котоян (1921–1992) армян хор және вокалдық музыкасына қосқан үлесімен белгілі. Эдуард Абрамян (1923–1986) армян ақындары Ованнес Туманян мен Аветик Исаакянның өлеңдеріне әндер жазды, олар қазір стандартты репертуардың бөлігі. Артеми Айвазян (1902–1975) советтік музыкалық комедиялардың бірінші шығармаларын жазды, соның ішінде танымал «Шығыстан келген тіс дәрігері» де бар. Соңғы жылдары Авет Тертерян (1929–1994), Тигран Мансурян (1939–), Ваче Шарафян (1966–) және Арам Петросян (1972–) әлемдік жетістіктерге қол жеткізді. Тағы бір танымал, жақында шыққан классикалық композитор – Хачатур Аветисян (1926–1996), оның көптеген шығармалары дәстүрлі фольклорлық мотивтерге негізделген. Уругвайлық армян композиторы Кориун Ахаронян (1940–2017) авангардтық шығармаларынан басқа, кең ауқымды музыкалық зерттеу және саяси жұмыстар жүргізді. Армян ұлтшыл композиторы Александр Калоян (1962–) әскери оркестр мен оркестрге арналған ұлтшылдық туындыларымен, соның ішінде марштармен, поэмалармен және симфониялармен танымал, олар армяндық бояуымен бірден танылады. Классикалық музыкада көптеген армян әншілері әлемдік деңгейде танылды: сопрано Гохар Гаспарян, Сона Газарян, Арпине Пехливан, Люсин Амара, Кэти Бербериан және соңғы кезде Изабель Байракдарян мен Анна Касян, меццо-сопрано Татевик Сазандарян, тенорлар Тигран Левонян, Гегам Григорян және Вахан Миракян; бас Ара Бербериан және Хенрик Алавердян, сондай-ақ бас-баритон Барсег Туманян. Cadence Ensemble – 2004 жылдың ақпанында бес классикалық білімі бар музыкант құрған армян музыкалық ансамблі. Бастапқыда аргентиналық композитор Астор Пьяццолланың шығармаларына маманданған, кейіннен американдық, армяндық, орыс және басқа еуропалық классикалық және қазіргі заманғы классикалық музыканың кең репертуарын қамтыды. Диаспорада пианист Шахан Арзуни, скрипкашылар Мануг Парикиан және Левон Чилингриан, Алан Хованесс сияқты композиторлар халықаралық атаққа ие болды. Армениялық-американдық композитор Джон Ходиан ортағасырлық армян суретшісі, ақыны және діни қызметкер Мкртич Нагаштың өлеңдеріне негізделген «Сыртта қалғандар әндері» атты жаңа музыкасын жазды. Үш әйел вокалі, дудук, уд, дхол және фортепианомен The Naghash Ensemble 2014 жылдан бері халықаралық турнелерде. Олардың музыкасы неміс радиостанциясы BR Klassik «классикалық музыка, джаз, фольклор және пост-минимализмнің» қоспасы деп сипаттады. Скотт Джайлс (1965–) – көптеген симфониялары мен концерттерімен танымал армениялық-американдық музыкант. Армениялық-канад композиторы Вахрам Саркисян (1981–) армян қазіргі заманғы композиторларының жас буынын білдіреді, ол көбінесе хорлық шығармаларымен танымал.

Armenian classical composers of Ottoman classical music include Kemani Tatyos Ekserciyan (1858–1913), music theorist Hampartsoum Limondjian (1768–1839) who developed the influential "Hamparsum" notation system, and Bimen Şen Der Ghazarian (1873–1913). Alexander Spendiarov (1871–1928), Armen Tigranian (1879–1950), and Haro Stepanian are best known for their Armenian operas. Sargis Barkhudaryan (1887–1973) and Garo Zakarian (1895–1967) are representative composers of the pre and early Soviet Armenian era. The most famous, however, was Aram Khatchaturian (1903–1978), internationally well known especially for his music for various ballets and the immortal Sabre Dance from his composition for the ballet Gayane. Gevorg Armenyan (1920–2005), Anahit Tsitsikian (1926–1999), Arno Babajanian (1921–1983), Barseg Kanatchian (1885–1967), Edward Mirzoyan (1921–2012), Boris Parsadanian (1925–1997), Ashot Zohrabyan (1945– ), Aram Satian (1947– ), and Vartan Adjemian (1956– ) represent other Soviet era Armenian composers. Iosif Andriasov's (1933–2000) was an influential composer symphonist, a moral philosopher, and a teacher. Alexander Arutiunian (1920–2012) is best known for his Trumpet Concerto in A flat major. Alexander Dolukhanian (1910–1968) composed or arranged numerous Armenian songs, including the well known "Swallow". Alexander Adjemian (1925–1987), Ashot Satian (1906–1958) and Vagarshak Kotoyan (1921–1992) are known for their contributions to Armenian choral and vocal music. Eduard Abramian (1923–1986) wrote songs on the poetry of Armenian poets Hovhannes Tumanyan and Avetik Isahakian which are now part of the standard repertoire. Artemi Ayvazyan (1902–1975) wrote the first Soviet musical comedies, including the popular "Dentist from the Orient". In recent years, Avet Terterian (1929–1994), Tigran Mansurian (1939– ), Vache Sharafyan (1966– ) and Aram Petrosyan (1972– ) have achieved global success. Another acclaimed, more recent, classical composer is Khachatur Avetissian (1926–1996), many of whose compositions are based on traditional folklore themes. Uruguayan Armenian composer Coriún Aharonián (1940–2017), besides a notable body of avant garde compositions has done extensive musicological and political work. The Armenian nationalist composer Alexander Kaloian (1962– ) is known for his overtly nationalistic works for military band and orchestra including marches, tone poems and symphonies immediately recognizable as "Armenian" in their color. In classical music, many Armenian singers have gained worldwide recognition: sopranos Gohar Gasparyan, Sona Ghazarian, Arpine Pehlivanian, Lucine Amara, Cathy Berberian and, more recently, Isabel Bayrakdarian and Anna Kasyan, mezzo soprano Tatevik Sazandaryan, tenors Tigran Levonyan, Gegham Grigoryan, and Vahan Mirakyan; basses Ara Berberian, and Henrik Alaverdian, as well as the bass baritone Barsegh Toumanian. Cadence Ensemble is an Armenian musical ensemble formed in February 2004 by five classically trained musicians. Initially specialising on works by Argentinian composer Astor Piazzolla, they later included a wider repertoire of American, Armenian, Russian and other European classical and contemporary classical music. In the diaspora, Armenian musicians such as pianist Şahan Arzruni, violinists Manoug Parikian and Levon Chilingirian, and composers such as Alan Hovhaness have reached international fame. Armenian American composer John Hodian created "Songs of Exile", new music based on poetry by the medieval Armenian painter, poet and priest Mkrtich Naghash. With three female vocalists, duduk, oud, dhol and piano, The Naghash Ensemble has been touring internationally since 2014. Their music has been described as a hybrid of "classical music, jazz, folk and post minimalism" by the German radio station BR Klassik. Scott Giles (1965–) is an Armenian American known for his many symphonies and concertos. Armenian Canadian composer Vahram Sargsyan (1981– ) represents the younger generation of Armenian contemporary composers who is mostly known for his choral compositions.

Жаз

Ереванның алғашқы джаз тобы 1936 жылы құрылды. Армениялықтар, Артеми Айвазян сияқты, 1938 жылы Армения мемлекеттік эстрада оркестрін құрғандықтан, совет джазын дамытуға үлкен үлес қосты. Вокал жанрындағы белгілі орындаушылар: Георгий Минасян, Арташес Аветян және Левон Севан, сондай-ақ бұрын айтылған Эльвина Макарян мен Датевик Ованесян. Тигран Хамасян – Гюмриде туған, қазіргі заманғы джаз пианині, ол армян халық музыкасының үлкен ықпалында болады, көбінесе оның гаммалары мен ладтарын пайдаланады.

Поп музыкасы

Арменияның танымал әндерін Рубен Матевосян, Офелия Хамбардзумян, Вардухи Хачатрян және Папин Погосян сияқты танымал совет дәуіріндегі орындаушылар орындаған. Сюзан Якар және Уди Хрант Кенкулиан 1920-1930 жылдары Түркияда танымал кабаре орындаушылары болды. Кеңес дәуірінің және қазіргі заманғы армян поп-музыкасының басқа да өкілдері - Белла Дарбинян, Раиса Мкртчян және қазіргі заманғы Элвина Макарян, Эрна Юзбашиян, Надежда Саргсян, Зара Тоникян, Сюзан Маргарян және Датевик Хованесян. Армениялық еркек поп орындаушылар арасында Рубен Хахвердян және диаспоралық суретшілер Адис Хармандиан, Пол Багдадлян, Мануэль Мененгичиан және Максим Паносян бар. Харут Памбукджиан - кеңінен танымал совет армяндық әнші, қазіргі уақытта Лос-Анджелесте тұрады. Терминнің кең таралуына қарамастан, "рабиз" сөзінің этимологиясы немесе анықтамасы анық түсініксіз. Кейбір деректерге сәйкес, бұл сөз орыс тіліндегі "работники искусства" (rabotniki iskusstva) фразасынан шыққан, ол Кеңес одағы кезінде қолданылып, "Өнер қызметкерлері" деген мағынаны білдірген, жаңа музыка композициясымен айналысатын кәсіби одақтарға сілтеме жасаған. Татул Авоян және Хайк Гевондян (Spitakci Hayko) сияқты музыканттар орындайтын рабиз музыкасы Лос-Анджелестегі және Ресейдегі армян диаспорасы қауымдастықтарында кеңінен танымал. Рабиз музыкасы жақында күтпеген халықаралық коммерциялық жетістіктерге қол жеткізді, әсіресе Түркияда, армян-американдық рэпер Супер Саконың Хайк Гевондянның қатысуымен жазылған "Ми Гна" әні Shazam Top 100 тізімінде 1-орынға шығып, оның видеосы YouTube-та 190 миллионнан астам қаралым жинады.

Қатты

Ескі буынның рок-топтарының қатарында Артур Мескианның "Аракиалнер" ("Апостолдар"), "Востан Хаёц", "Аяс" және "Ареватсак" болды. Қазіргі армян рок-топтарына "Sard", "Bambir 2", "Vordan Karmir", "Dogma", "Reincarnation" және альтернативті рок-топ "The Beautified Project" кіреді. Соңғы жылдары армян музыка сахнасында "Dorians" тобы және "Армян ғарыш станциясы" сияқты армян прогрессив метал тобы да пайда болды.

Хип-хоп

Арменияда хип-хоп музыкасы көбінесе жастардың арасында танымал. 2001 жылы құрылған Hay Tgheq (Հայ տղեք "Армениялық жігіттер") тобы 2000-жылдардың ең белгілі армениялық хип-хоп тобының бірі болды. Топ тарағаннан кейін Мишо және HT Хайко жеке карьераларын бастады. Армения тіліндегі ең танымал хип-хоп ән деп DerHova продюсерлік еткен, қазіргі кезде жоқ HAYQ тобының 2006 жылғы "Qami Pchi" әні саналады. Диаспорада Глендейл, Калифорния штатындағы рэпер R Mean "Ашық жаралар" әнімен армян қауымдастығы арасында танымал болды, бұл ән армян геноцидін еске алады және "Ашық жаралар 1915" қозғалысын бастады. Германияда да басқа армян рэп топтары құрылды, мысалы, A Shot, ArmoX & 15Volt құрған Armenios. 2010 жылдары армян-американдық рэпер Super Sako-ның аталған "Mi Gna" синглы дүниежүзілік коммерциялық сәттілікке жетті және 10-нан астам тілге аударылып, Maitre Gims (Франция), Balti (Марокко) және DJ Pantelis (Грекия) сияқты халықаралық артистермен ремикс жасалды.

Диаспорадағы армян музыканттары

Армениядан шыққан немесе армян тегі бар, бірақ Армениядан тыс жерде өмір сүретін (немесе туған) музыканттардың саны көп. Францияда армян тегіндес суретші Шарль Азнавур (туған тегі Азнавуриан) ондаған жылдар бойы өзінің шоулары мен әндерімен танымал болды. АҚШ-тан шыққан, халықаралық деңгейде танымал альтернативті металл тобы System of a Down-ды Дарон Малакиан, Серж Танкиан, Шаво Одаджиан және Джон Долмаян құрды, олардың барлығы армян-американдықтар. Танкиан саяси және әлеуметтік мәселелерді қамтыған бірнеше жеке альбом шығарды. System of a Down тобымен үнемі бірлесіп жұмыс істейтін Арто Тунчбоячиян – түрік музыканты, ол Түркияда және бүкіл әлемде танымал, қазір Ереванда жеке джаз клубын басқарады. Ол Армения Әскери-теңіз күштерін құрушылардың бірі. Клавиатурашы Дерек Шеринян – танымал рок-музыканты, ол Alice Cooper, Kiss және Dream Theater сияқты топтармен бірге орындаған. Энди Мададиан – ирандық армян суретшісі, ал Виген Дердериан – ирандық армян джаз және поп әншісі. Армян-ирандық фламенко гитарисі және композиторы Армик – жаңа фламенко жанрының шебері. Армян-американдық көп аспапты орындайтын музыкант Дэнни Бедросян 2003 жылдан бері Рок-н-ролл Даңқы залына енген Джордж Клинтонның Parliament Funkadelic (P Funk деп те аталады) тобының бас клавишшісі болып табылады. Нью-Йоркте туып өскен Джордж Мгрдичиан – армян-американдық музыкант, ол джаз жанрында бірнеше аспапта, соның ішінде уд пен кларнетте ойнайтын. Андре Манукян – армян тегіндес француз әнші-күйші және джаз пианині. Ол француздық «Pop Idol» нұсқасы – «Nouvelle Star» бағдарламасында 12 маусым бойы төреші болды. 2015 жылы ол сириялық армян әншісі Лена Чамамянды «Сары Ховин Мернем» және «Мутнер» сияқты армян халық әндерінің заманауи үлгілерін жасауда қолдады. Лена Чамамян – сириялық армян әнші-күйші, ол дәстүрлі араб және армян халық әндерін джаз стилінде орындауымен танымал. 2014 жылы ол Мәскеудегі Кремль театрында өткен «Tsovits Tsov – ArmVision 2014» халықаралық армян музыкасы фестивалінде қазылар алқасының мүшесі болды. Армян-американдық Taline and Friends тобы 1990 жылдардың басынан бері әлемдегі балаларға армян тілін үйренуде маңызды рөл атқарып келеді. Басқа армян музыканттарының ішінде канонмен орындайтын Ара Топузян және халық, балалар мен патриоттық әндерді орындайтын, клавишада ойнайтын және «екінші Гомидас» атанған Грикор Мирзаян Сунидің музыкасын насихатайтын VANArmenya бар.

There is a large number of musicians of Armenian descent or origin but living (or born) outside of Armenia. In France, the artist Charles Aznavour (born Aznavourian), of Armenian descent, has been known for his shows and songs over the course of decades. System of a Down, an internationally popular alternative metal band from the United States, was formed by Daron Malakian, Serj Tankian, Shavo Odadjian and John Dolmayan, all of whom are of Armenian American descent. Tankian has also released several solo albums with political and socially conscious content. Occasional SOAD collaborator Arto Tunçboyacıyan is a well known Turkish musician of Armenian descent, who is famous in Turkey and worldwide, and currently has his own jazz club in Yerevan, Armenia. He was the founder of the Armenian Navy Band. Keyboardist Derek Sherinian is a well known rock keyboardist who has played with Alice Cooper, Kiss, and Dream Theater, amongst others. Andy Madadian is an Iranian Armenian artist, and Vigen Derderian is an Iranian Armenian jazz and pop singer. Armik, an Iranian Armenian flamenco guitarist and composer, is a well known virtuoso of the new flamenco genre. Armenian American multi instrumentalist Danny Bedrosian has been the main keyboardist for the Rock and Roll Hall of Fame inducted band, George Clinton's Parliament Funkadelic (also known as P Funk), since 2003. George Mgrdichian, born and raised in New York City, was an Armenian American musician who played several instruments in the jazz genre, including the oud and clarinet. André Manoukian is a French songwriter and jazz pianist of Armenian descent. He served as a judge on the French version of Pop Idol, Nouvelle Star, for 12 seasons. In 2015, he accompanied Syrian Armenian singer Lena Chamamyan in the production of modern renditions of Armenian folk songs such as Sareri Hovin Mernem and Moutn'er. Lena Chamamyan is a Syrian Armenian singer songwriter who has become famous for her modernized jazz renditions of traditional Arabic and Armenian folk songs. In 2014, she served as a jury member in "Tsovits Tsov – ArmVision 2014", an international contest for Armenian music at the Kremlin Theatre in Moscow. Armenian American Taline and Friends group have played a major role in developing Armenian language skills for children worldwide since the early 1990s. Other Armenian musicians include Ara Topouzian who performs on the kanon and VANArmenya, who sings both folk, children's and patriotic songs, performs on keyboards, and promotes the music of "the other Gomidas," Grikor Mirzaian Suni.

Үлгілер

Конгресс кітапханасының «Калифорния алтыны: Солтүстік Калифорния халық музыкасының 1930-шы жылдар жинағы» коллекциясынан алынған армян-американдық халық әні «Ериван бахем арер»-дің жазбасы; Рубен Дж. Бабоян 1939 жылғы 16 сәуірде Калифорния штатының Фресно қаласында а капелла орындаған.