Кіріспе
Red Scorpion) – 1988 жылы түсірілген американдық әрекет фильм. Дольф Лундгрен Африкадағы коммунизмге қарсы көтерілісшілердің басшысын өлтіру үшін жіберілген, бірақ соңында көтерілісшілердің жағына қосылатын кеңес арнайы күштерінің ("Спецназ") оперативтігі рөлінде ойнайды. Бұл фильмді лоббист Джек Абрамофф өндірді және апартеид кезеңінде Оңтүстік Африка үкіметінің қолдауымен Оңтүстік-Батыс Африкада түсірілді. Фильм 1989 жылдың 21 сәуірінде АҚШ-та көрсетілді. Бұл "Қызыл шаян" фильмдер сериясының бірінші фильмі.
the 1988 film
Red Scorpion is a 1988 American action film starring Dolph Lundgren and directed by Joseph Zito. Lundgren appears as a Soviet special forces ("Spetsnaz") operative sent to assassinate an anti communist rebel leader in Africa, only to side with the rebels. It was produced by lobbyist Jack Abramoff and controversially filmed in South West Africa with the support of the apartheid era South African government. The film was released in the United States on April 21, 1989. It is the first installment in the Red Scorpion film series.
Сюжет
Украинадан келген советтік арнайы жасақ офицері, лейтенант Николай Петрович Раченко, Африка еліне жіберіледі, онда советтік, чехословакиялық және кубалық күштер үкіметке антикоммунистік бүлікші қозғалысына қарсы күресуге көмектеседі. Оған бүлікшілердің жетекшісін өлтіру міндеті тапсырылады. Раченко бүлікшілер қатарына еніп, нысанасына жақындасу үшін жергілікті барда жанжал шығарып, тәртіпсіздік жасағаны үшін тұтқындалады. Ол қарсылық күштерінің командирімен бірге камераға жабылады және қашқынына көмектесу арқылы оның сенімін жеңіп алады. Ақыры бүлікшілердің лагеріне жеткенде, олар оған күмәнмен қарайды. Түнде ол нысанасын өлтіруге тырысады, бірақ күдікпен қараған бүлікшілер оның әрекетін күтеді. Миссиясын орындамағаны үшін командирлері оны қорлап, азаптайды, ол тергеу бөлмесінен қашып, шөлге қашады, кейіннен оны жергілікті бұшмендер табады. Ол олар туралы және олардың мәдениеті туралы біледі, ал салттық түрде шаянқы нысанында күйдірілгеннан кейін (осыдан атауы шығады), бүлікшілерге қосылып, бейбіт бұшмендерге жасалған бұрынғы шабуылдан кейін советтік лагерге шабуыл ұйымдастырады. Николай қару-жарақ қоймасынан тәжірибелік автоматты мылтық алады, сыбайлас офицерлерімен бетпе-бет кездеседі және Ми-24 Хинд тікұшағымен қашып кетуге тырысқан полковник-генерал Олег Вортекті қуалайды, бірақ тікұшақ көтерілгеннен кейін атып түсіріледі. Николай Вортекті жеңіп, өлтіреді, ал бүлікшілер үкіметке көмектескен советтік күштерді жеңеді.
Даму
Фильмді Рейган доктринасын және АҚШ-тың антикоммунистік партизандық қозғалыстарға, мысалы, Қырғи-қабақ соғысы кезінде Джонас Савимбидің Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одағына көмектесуімен танылған Республикалық партияның лоббисі Джек Абрамофф өндірді. Абрамофф сонымен қатар Оңтүстік Африканың апартеид режимі қаржыландырған Халықаралық бостандық қорын құрды. Абрамофф «Америка азаматтарынан» кеткенде, ол Арне Олсенді Анголадағы азамат соғысына негізделген сценарий жазуға жалдады. Фильмге Оңтүстік Африкадан Африка Ұлттық Конгресіне халықаралық симпатияны әлсірету үшін қаржылық көмек көрсетілген. Өндіріс Суазилендте басталды, бірақ 1987 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Африка агенттері елдегі он бір ANC мүшесін өлтіргеннен кейін үкімет тоқтатты. Абрамофф фильмді Оңтүстік Африканың Оңтүстік-Батыс Африка ретінде басып алуы кезінде Намибияда түсіруді шешті, фильмді елде түсіруге кеңінен қарсылық болғанына қарамастан. 1988 жылы түсірілім қайта басталғанда, Апартеидке қарсы суретшілер мен спортшылар фильмді Оңтүстік Африкаға қарсы халықаралық бойкотты бұзғаны үшін айыптады. Warner Bros. Pictures компаниясы фильмді Оңтүстік Африкада түсірілмеуі шартымен көрсетуге келісімшарт жасасқан еді, бірақ апартеидке қарсы белсенділер студия алдында пикетке шыққаннан кейін келісімшартты бұзғаны үшін келісімшарттан бас тартты. The Namibian басылымы Оңтүстік Африка қорғаныс күштері өндіріс кезінде қолданылатын әскери жабдықтарды, соның ішінде тұтқынға алынған советтік Т-54 танкілерін ұсынғанын хабарлады. Операция «Кроубар» аясындағы Оңтүстік Африканың әрекеттегі әскери қызметшілері Кеңес Армиясы мен Куба революциялық армиясының қызметкерлерін сомдады. Бұл мәлімдемені кейіннен үкіметті қолдайтын Republikein газетінде SADF өкілі растады. Фильмді түсіру Виндхуктегі және Свакопмундтағы SADF киностудиясында жүргізілді. Кейін Абрамофф фильмде зорлық-зомбылық пен дөрекі сөздер көп болғанын қаламағанын айтып, режиссерді кінәлады. Ол өзінің құндылықтарына сәйкес фильмдерді шығару үшін қысқа ғұмырлы «Көңілдестірудегі дәстүрлі еврей құндылықтары комитетін» құрды, бірақ кейіннен жобадан бас тартты, өйткені ол оның стандарттарына сай келмейтін.
Театрлық
Қызыл шаян 1988 жылы MIFED кино рыногында көрсетілді және алғаш рет 1988 жылдың желтоқсанының соңында Оңтүстік Кореяда, содан кейін 1989 жылдың қаңтарында Филиппин, Батыс Германия және Жапонияда, ал 1989 жылдың 21 сәуірінде АҚШ-та кинотеатрларда шықты. Фильм Ұлыбританиядан басқа әлемдік кинотеатрлар желісінде көрсетілді (онда 1990 жылдың қаңтарында тікелей бейнежазбаға таратылды).
Үй медиасы
Фильм 1989 жылғы тамыз айында АҚШ-та VHS және LaserDisc форматтарында Shapiro Glickenhaus Entertainment Home Video арқылы шықты. 1993 жылы Starmaker компаниясы фильмнің бюджеттік кассетасын шығарды. Фильм кем дегенде екі рет Region 1 DVD форматында жарық көрді. Бірінші DVD 1998 жылы Simitar компаниясымен, ал екінші DVD 2002 жылы 20th Century Fox компаниясымен шығарылды. 2005 жылы Tango Entertainment Sony PlayStation Portable үшін фильмнің Universal Media Disc дискісін шығарды. Екі DVD-нің де өндірісі тоқтатылды. Фильм Ұлыбританияда Arrow Video компаниясы 2012 жылдың 6 ақпанында, ал АҚШ-та Synapse Films компаниясы 2012 жылдың 12 маусымында Blu-ray арнайы басылымдарында жарық көрді.
Сыни жауап
Леонард Мальтин фильмге "бомба" деген баға берді, оны "ең төмен сападағы әрекет фильмі" деп атады. Лос-Анджелес Таймс газетінің Кевин Томас оны "Лундгреннің харизмасын көрсеткеніне қарамастан, оның мансабына нұқсан келтіруі мүмкін" "ақылсыз тірі комикс" деп сипаттады. The New York Times басылымының Стивен Холдені Лундгреннің дене бітімі фильмнің нағыз жұлдызы екенін, актерлік өнерінен гөрі көбірек эмоцияны жеткізетінін жазды. А. В. Клубының Ноэль Мюррейі көбірек оң пікір білдіріп, "Егер Абрамоффтың ниеті коммунистер бақылауындағы елдерге әскери араласуды дәлелдеу болса, онда "Қызыл Скорпион" жеткіліксіз. Бірақ егер ол Американың керемет поп-мәдениетіндегі көшбасшы екенін көрсеткісі келсе, онда түсірілім соңындағы рок-н-ролл мен артиллериялық оқтың дыбыстық қосымшасы бәрін айтады. Міндет орындалды."
Жалғасы
1994 жылы "Қызыл шаян 2" атты жалғасы шықты, бірақ оқиғасы бірінші фильмнен көбінесе бөлек.