Кіріспе

АҚШ телесериалындағы ойдан шығарылған кейіпкер Мэтт Диллон – «Gunsmoke» радио және теледидар нұсқаларында танымал ойдан шығарылған тұлға. Ол 1870-ші жылдардағы батыс шекарасында заң мен тәртіпті сақтауға тырысатын Канзас штатының Додж-Сити қаласының АҚШ маршалы. Бұл кейіпкерді жазушы Джон Местон жасаған. Кейіпкер CBS радиосында тоғыз жыл, ал CBS телеарнасында (Columbia Broadcasting System) жиырма жыл бойы қалыптасып, өзгерді.

Шолу

Жазушы Джон Местон Мэтт Диллонды жасады, «шашы қалған болса, қызыл болуы мүмкін. Жақсы мінез-құлық танытса, одан да сұлу болар еді, бірақ өмір мен жаулары оны қалдырды, біраз шаршаған күйде. Мен оның анасын (шамамен 1840 жылы) толық киінбестен ағаш ваннада шомылуға тырысқанын көрдім, бұл оның жанын аздап бұрмалаған сияқты. Дегенмен, оның бір кемшілігі болуы керек, әйтпесе ол Канзас штатының Додж-Сити қаласының өркендеген кезінде АҚШ маршалы болып жұмысқа тұрмас еді». 1952 жылдан 1961 жылға дейін көрсетілген радио сериалда Мэтттің рөлін Уильям Конрад орындады, оның терең және дыбысты дауысы оның бейнесін одан да зор етуге көмектесті. Радио эпизодтарының көпшілігінің басында хабаршы шоуды «жас Америкамен бірге батысқа жылжыған зорлық-зомбылықтың және онымен бірге келген адамның тарихы» деп сипаттайтын. Конрадтың Мэтті сөзін кеседі: «Мен сол адаммын, Мэтт Диллон, АҚШ маршалы – ең бірінші іздейтін және кездескімді ең соңғы тілейтін адаммын. Бұл қауіпті жұмыс, ол адамды сақ және аздап жалғыз қалдырады». Конрадтың Мэтті радио эпизодтарының көп бөлігінде әңгімелеуге қатысты, көбінесе тыңдаушыға оқиға орнын көрсетуге немесе кейіпкерді дамытуға көмектесетін ой-пікірлерді жеткізуге көмектесетін. Радио эпизодтары телеэпизодтарға қарағанда көбірек қараңғы және зорлық-зомбылыққа толы, ал Конрадтың Мэтті кейде ашуға және зорлық-зомбылыққа оңай берілетін. Ол сонымен қатар өзінің қызметіндегі зорлық-зомбылық пен қажетсіз трагедиялардың көптігімен іштей күресті. Радио нұсқасында Мэтт Америка батысының танымал тұлғалары туралы айтады, соның ішінде кейінірек Додж-Ситидегі Уайатт Эрп және Билли Кид, ал Уайлд Билл Хикок оның жақын досы болды. Телевизиондық нұсқасында (1955 жылдан 1975 жылға дейін) және кейінгі телефильмдерде (1987 жылдан 1994 жылға дейін) Мэтттің рөлін Джеймс Арнесс орындады. Көптеген ерте телеэпизодтар радио нұсқасының оқигалары мен сценарийлеріне негізделгендіктен, Арнестің алғашқы түсінігі мен бейнесі Уильям Конрадтың бейнесіне ұқсас болды. 2013 жылы Аризона тарихи қоғамының кеңесінің төрағасы және Жабайы Батыс тарихы қауымдастығының вице-президенті Маршалл Тримбл Мэтт Диллонның телекейіпкеріне кем дегенде 56 рет оқ атылғанын, 29 рет есінен танығанын, үш рет пышақталғанын және бір рет уланғанын анықтады. Телевизиондық және радио нұсқаларында оның ең жақын достары оның көмекшісі Честер, қалалық дәрігер «Док» Адамс және салон иесі Китти Рассел болды. Бұл үш адам Мэтттің санаулы ғана адал достарының бірі болды, өйткені ол оларға кез келген жағдайда сенім арта алатынын білді. Телевизиондық нұсқасында Честердің орнын Фест Хагген (Кен Кертис) басты. Фест үлкен және алаяқ отбасының білімі жоқ мүшесі болды, бірақ ол тапқыр далалық болды және соңында АҚШ вице-маршалының белгісін тақты (Честер әрқашан қашып келген лауазым).

Даму

1949 жылы радио сериясы үшін өткізілген кастингте (немесе пилоттық көрсетілімде) кейіпкер "Марк Диллон" деп аталған, бірақ 1952 жылы, тұрақты серия эфирге шыққанда, оның аты Мэтт Диллонға өзгертілді. 1955 жылы бағдарлама теледидарға шыққанда, алғашқы эпизодты Джон Уэйн қысқа видеоролик арқылы таныстырды, онда Уэйн Джеймс Арнесске зор жұлдыз болашағы бар екенін болжады. Ол келесі жиырма жыл бойы осы рөлді ойнады. Халық арасында кең таралған әңгіме бойынша, Уэйнге өзіне бұл рөл ұсынылған, бірақ ол одан бас тартқан. Gunsmoke теледидар нұсқасының бірінші жылын өндірген және негізгі актерлерді іріккен Чарльз Маркиз Уоррен, ол бейресми әңгіме барысында Уэйнді рөлге қызығушылық танытар ма деп әдепкі жолмен сұрағанын айтты. Ол Уэйннің мүлдем қызығушылық танытпағанын, себебі сол кезде ол киноның ең табысты актері болғандығын жеткізді. Уоррен бұл сұрақтың аса маңызды емес болғанын, өйткені Уэйннің өркендеген кино мансабын нашар перспективалы және әлдеқайда аз табыс әкелетін теледидар рөлі үшін тастауы күмәнді еді. Дегенмен, Уэйн Джеймс Арнесске осы рөлді ұсынды және оның алғашқы эпизодты таныстыру ұсынысын CBS қуана қабылдады. Рөлге кастингтен өткендердің қатарында Реймонд Берр, Ричард Бун, Денвер Пайл және Уильям Конрад болды. Олардың барлығы кейіннен теледидарда сәттілікке жетті. Конрад әсіресе, 1961 жылы аяқталғанға дейін радиодағы серияда Мэтт рөлін сомдады. Ол сондай-ақ бірқатар теледидар бағдарламаларын (соның ішінде Gunsmoke-тің екі эпизоды) режиссерлік етті, The Fugitive (1963–1967) телесериалының "Баяндаушысы" болды және үш телесериалда ойнады: Cannon (1971–1976), Jake and the Fat Man (1987–1992) және 1981 жылы қысқа ғана уақытқа шыққан Nero Wolfe.

Танымал мәдениетте

Гиллиган аралының кейбір эпизодтарында Гиллиган Додж-Ситиде "Мэт Диллон" болғанын көреді, ал CBS Gunsmoke декорациялары, түрме және маршал кеңсесі де пайдаланылды. Кейіннен Гиллиган аралы Уильям С. Пейлидің әйелінің тікелей талабымен Gunsmoke бағдарламасын қайта эфирге қою үшін күрт тоқтатылды. Have Gun – Will Travel бағдарламасының алғашқы эпизодында Паладин басқа бір сыйлық іздеушімен жұмысқа таласады, ол Мэтт Диллон Остин, Техас қаласында маршал болған кезде оның орынбасары болғанын мәлімдейді. Паладин оны жалғаншы деп айыптайды, Диллон Остинде қызмет етпегенін көрсетеді. Maverick бағдарламасында Мэтт Пикл атты кейіпкер Маверик ағайындары өткен қалалардың маршалы болды. Екінші маусымның бір эпизоды Gunsmoke эпизодының толық пародиязы болып табылады. The Simpsons бағдарламасының Forgive and Regret эпизодының басында Мэгги Симпсон маршал Мэтт Диллонмен атысады, бұл бағдарламаның эпизодтар саны бойынша Gunsmoke-тан ұзаққа созылған американдық сценарийлі телесериалы ретінде рекордты жаңартатынын көрсетеді. 1993 жылғы Тоби Киттің "Каубой болғаным жарар еді" әнінде әнші маршал Диллон мен Мисс Киттиге сілтеме жасайды.