Кіріспе
Оңтүстік Котабатоның астанасы, Филиппин Коронадал, ресми түрде Коронадал қаласы (; ; Магуинданаон: Kuta nu Kurunadal, Jawi: كوت نو كوروندل; ), сонымен қатар Марбел деп те аталады, 1-сыныпты құрамдас қала және Оңтүстік Котабато провинциясының астанасы, Филиппин. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 195 398 адамды құрайды. Коронадал қаласы Оңтүстік Котабато провинциясының астанасы және Соцсксаргеннің (XII аймақ) аймақтық әкімшілік орталығы болып табылады. Коронадал қаласы 1965 жылы Конгресс бекіткен Филиппиннің жоспарланған қалаларының бірі. 2000 жылдың 8 қазанындағы 8803 Республикалық заңға сәйкес, Коронадал қаласы Оңтүстік Котабатоның құрамдас бөлігіне айналды. Коронадал қаласы Минданаодағы екі қаланың бірі, онда азаматтардың көпшілігі – этникалық хилигайнондар, олар қала халқының 95% құрайды, екіншісі – Такуронг қаласы, Сұлтан Кударат.
Koronadal, officially the City of Koronadal (; ; Maguindanaon: Kuta nu Kurunadal, Jawi: كوت نو كوروندل; ), also known as Marbel, is a 1st class component city and capital of the province of South Cotabato, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 195,398 people. It is the capital of the province of South Cotabato and regional administrative center of Soccsksargen (Region XII). Koronadal City is one of the Planned Cities of the Philippines that were signed by Congress on 1965. It became a component city of South Cotabato by virtue of Republic Act 8803 dated October 8, 2000. Koronadal City is one of the two cities in Mindanao where majority of the citizens are ethnic Hiligaynons, who comprise 95% of the city's population, the other being Tacurong City, Sultan Kudarat.
Тарих
Коронадалдың қонысы және 1947 жылдың 18 тамызында №82 жарлық арқылы муниципалитет ретінде құрылуы, жылдам дамумен өтті, сондықтан 1966 жылдың 18 шілдесінде №4849 Республикалық заңға сәйкес Оңтүстік Котабато провинциясы құрылғанда, ол оңай астанаға айналды. Бұрын бұл жерде блан және магуинданон тайпалары тұрған. Коронадал сөзінің екі блан сөзінен – «калон», яғни көкшөп, және «надал» немесе «датал», яғни жазықтан шыққандығына сенеді, бұл жергілікті тұрғындар үшін орынды сипаттама болды. Екінші жағынан, «Марбел» – poblacion-ның тағы бір атауы, бұл блан тілінде «marb el» деп айтылады, яғни «лақты сулар», бұл қазір Марбел өзені деп аталатын өзенге сілтеме жасайды. Коронадал қаласы бұрын Булуан көлінің жағалауынан солтүстікке қарай, Түпі муниципалитетіндегі Полонолинг ауылына дейін, Оңтүстік Котабатодан оңтүстікке қарай, Квесон тауларынан солтүстік-шығысқа қарай Тоболи муниципалитетіне дейін, оңтүстік-шығысқа қарай созылған аумақты қамтыды. 1947 жылдың 18 тамызында президент Мануэль Роксас Котабато провинциясының барлық муниципалитеттерін құру туралы жарлыққа қол қойды, олардың бірі – Марбел (қазіргі Коронадал) болды. Осы жарлық муниципалдық үкіметтің ресми функцияларын да бекітті, ол алғашқы муниципалдық лауазым иелерінің біліктілігі мен сайлануынан кейін басталды. Коронадалдың муниципалдық үкіметі 1948 жылдың 1 қаңтарында 30 000,00 песолық бекітілген жылдық сметамен ресми қызметін бастады. Ол кезде муниципалитеттің жер аумағы Батан провинциясымен шамалас болды, қазіргі Банга, Себу көлі, Норала, Санто-Нино, Суралла, Т'Боли, Тампакан, Тупи және Сұлтан Кудараттағы Исулан муниципалитеттерін қамтыды. 1948 жылғы №32 қалалық кеңес шешімі әр жылдың 10 қаңтарын Ұлттық жер қонысының Марбель елді мекенінің құрылуын еске алу үшін Муниципалдық қала мерекесі ретінде жариялады.
Қалалық аудан
Коронадал 2000 жылдың 8 қазанында Республикалық заң № 8803 негізінде Оңтүстік Котабатоның құрамдас қаласына айналдырылды. Қазіргі таңда Коронадал қаласы – жылдам дамып келе жатқан өсу орталығы, құрамында жиырма жеті ауыл және қалалық аймақтың төрт аймағы бар. Оңтүстік Котабатоның әкімшілік орталығы болғандықтан, ол провинцияның саяси, мәдени және әлеуметтік-экономикалық қызметінің орталығы болып табылады. 2004 жылдың 30 наурызында сол кездегі президент Глория Макапагал Арройо қол қойған № 304 жарлық бойынша Коронадал қаласы Соцсксарген аймағының саяси және әлеуметтік-экономикалық орталығы болып тағайындалды. Аймақтық департаменттер, басқармалар мен кеңселер бұрынғы аймақтық орталық – Котабато қаласынан көшірілуі тиіс болды.
География
Коронадал Оңтүстік Минданаоның орталық бөлігінде, аласа таулармен қоршалған, көлбеу жазықта орналасқан.
Климат
Коронадалдың климаты жұмсақ және субтропикалық, ол IV типті климатқа жатады. Бұл аймақ тайфуннан сақталған. Жаңбырлы айлар маусымнан қазанға дейін.
Бөлшек және сауда
Оңтүстік Котабатода көптеген сауда орталықтарының үйі, ол қаланың туризм және экономикалық белсенділігінің маңызды бөлігі болып табылады. Коронадал көршілес муниципалитеттер мен облыстар үшін негізгі сауда орталығы саналады.
Блаан мәдениеті
Блаан халқы – Филиппиннің оңтүстігіндегі Минданао аралының түпкілікті халқының бірі. Магуинданао тайпасы да осы аймақта қоныстанған. Екі тайпа өзін бауыр-қарындас санайды. Көп бұрын, араб еркегі (ата-бабасының ағасы) Блаан әйеліне (ата-бабасының әпкесіне) үйленген, осы одақ арқылы Ислам Оңтүстік Минданаоға тарады. Сөйтіп, испандықтар келгенде, олардың католицизмді орнату әрекеттері оңтүстікте сәтсіз аяқталды. Көп ұзамай Блаан мен Магуинданао саудалас болып, Блаандар тауларда, ал Магуинданаолар жағалау бойында қоныстанды. Сол кезден бері Блаандар күріш, көкөніс, мал және жаңбырлы орман өнімдерін өндіріп келеді. Блаанның бастапқы діні – анимизм. Қазіргі таңда 8000 Блаан тайпасының бар болғаны 5% евангелист саналады.
Магуинданаон мәдениеті
Бұл аймақтың мәдени әртүрлілігі Америка отарлау кезеңінде солтүстіктен көптеген көшіп келгендердің нәтижесінде туындады, және кейін де жалғасты. Мұнда үш негізгі мәдени топ кездеседі: Минданаоның таулы және шалқар аймақтарында өмір сүретін түрлі жергілікті тайпаларға жататын ежелгі филиппиндіктер, ислам дініне ерте қабылдаған және аймақты тарихи Магуинданао султанатындағы өздерінің дәстүрлі отаны деп есептейтін Магуинданао халқы, сондай-ақ елдің басқа аймақтарынан көшіп келіп, елді мекендер мен қауымдастықтар құрған католик филиппиндіктер.
Католик мәдениеті
Филиппиндік католиктер Оңтүстік Филиппин халқының басым көпшілігін (70 проценттен астамын) құрайды. Олар бұл аймаққа салыстырмалы түрде жаңадан келгендер; христиан мигранттарының алғашқы толқыны етенді ғасырда испандықтар Лұсон және Висая аймақтарынан адамдарды шақырып, Замбоанга, Жоло, Дапитан және басқа да жерлерді қоныстандыруға тырысқан кезде келді. Тоғызыншы ғасырда испан үкіметінің саясаты Илигиан мен Котабатоға көшіп баруды ынталандыруда үлкен жетістікке жетті. Америкалықтар отарлық билік кезеңінде де осы үрдісті жалғастырды. 1913 жылы американдық отарлық үкімет Минданаода ауыл шаруашылығы колонияларын құру үшін қаржы бөлді. Филиппин Республикасы құрылған кезде Минданао нағыз шекара аймағына айналды. Аймаққа толқын-толқын мигранттар келді, олардың ішінде хилигайнондар, себуанолар, илоканолар және капампангандықтар басым болды. Осы адамдар Минданаоның бұрын игерілмеген жерлерін тазартуға және оларды кең ауқымды ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке ашуға зор үлес қосты.
Оқиғалар
Коронадал қаласы 2015 жылдың 10-18 тамызы мен 2018 жылдың 11-18 тамызы аралығында «Пайеста Калон Датал: Коронадал халықаралық фольклорлық фестивалі» атты халықаралық шараға және Халықаралық фольклорлық фестивальдер мен халықтық өнер ұйымдары кеңесімен (CIOFF) бірлесіп ұйымдастырылған шараларға төңкерілді. Сондай-ақ, 1996 жылы General Santos қаласымен бірлесіп өткен Palarong Pambansa ойындары, 2007 жылы жеке өткізілген ойындар, Минданао бизнес форумы және Ұлттық мектептер баспасөз конференциясы сияқты бірнеше ұлттық шаралар да өткізілді. 2009 жылдың 12 маусымында президент Глория Макапагал Арройо және Қорғаныс министрі Гибо Теодоро қалада 111-ші Тәуелсіздік күнін тойлады, бұл Коронадал тарихындағы маңызды және тарихи оқиға болды.
Фестивальдар
Хинъюгьяв фестивалі (8-10 қаңтар) – Коронадалдың муниципалитет ретінде құрылған күнін мерекелеуге арналған фестиваль. Онда Коронадал халқының мерекелік көңіл-күйі көрініс табады, қала көшелерінде би өнерлері көрсетіледі және түнгі сыра кештері өтеді. Т'налак фестивалі (16-18 шілде) – Оңтүстік Котабатоның Тболи тайпасын осы тайпаның әйелдері жасаған және тоқылған әдемі абака матасы арқылы мерекелейді. Бұл провинциядағы түрлі этностың мәдениетін, күшін және бірлігін бейнелейді. Фестиваль аясында Даяна азаматтық шеруі өтеді, оның басты бөлігі – әсем безендірілген платформалар мен жанкүйерлер биі. Олар қала көшелерінде Блаан, Тболи және Минданаодағы басқа да тайпалық топтардың ұлттық киімдерін көрсетіп жүзеді. Қала мәртебесінің мерейтойы (8 қазан) – Коронадалдың қала мәртебесін алуын тойлайды, оның ең жарқын шарасы – «Negosyo Festival» («Іскерлік фестиваль»), ол қаланың белсенді бизнес және экономикалық кәсіпорындарын көрсетеді. Тұтынушылар қала бойынша бір айға созылған үлкен сауда акциясынан ләззат алады, себебі қатысушы бизнес мекемелері тауарлар мен қызметтерге әдеттегі бағасынан 70%-ға дейін жеңілдік береді.
Теміржол
Коронадал қаласы Минданао темір жолының екінші кезеңінің соңғы станциясына ие болады, бұл кезең Дигос және Коронадал қалалары арасындағы, Генерал Сантос қаласынан өтетін 1-ші кезеңнің оңтүстігіндегі учаскеден тұрады.
Ауа
Коронадал қаласына ең жақын қызмет көрсететін әуежай – Генерал Сантос қаласындағы Генерал Сантос халықаралық әуежайы. Сонымен қатар, Давао қаласындағы Франсиско Бангой халықаралық әуежайы мен Котабато қаласындағы Котабато әуежайы да қолжетімді.
Теңіз
Коронадалға ең жақын теңіз порты – Генерал Сантос қаласындағы Макар порты. Сонымен қатар, Давао қаласындағы Саса порты сияқты басқа да теңіз порттарына да қол жеткізуге болады.