Кіріспе
Вирустың түрі. Шығыс жылқы энцефалиті вирусы (EEEV) Венесуэла жылқы энцефалиті вирусымен және батыс жылқы энцефалиті вирусымен тығыз байланысты.
Eastern equine encephalitis virus (EEEV) is closely related to Venezuelan equine encephalitis virus and western equine encephalitis virus.
Белгілері мен симптомдары
Шығыс жылқы энцефалиті вирусы (EEEV) ауруының инкубациялық кезеңі 4-10 күнге созылады. Ауру адам жасына байланысты жүйелі немесе энцефалиттік түрде дамуы мүмкін. Энцефалиттік ауру мидың ісінуімен сипатталады және асимптоматикалық болуы мүмкін, ал жүйелі ауру өте күрт басталады. Жүйелі ауруға шалдыққандар көбінесе 1-2 апта ішінде жазылып кетеді. Энцефалит нәрестелерде жиі кездессе, ересектер мен балаларда әдетте жүйелі аурудан кейін пайда болады. Солтүстік Америка штамдары монотипті болып көрінеді, олардың мутация деңгейі 2,7 × 10−4 алмасу/орта/жыл (с/с/ж) құрайды. Олар 922-4856 жыл бұрын басқа штамдардан айырылып шыққан деп есептеледі. Басқа штамдар екі негізгі кладка және үшінші, кіші кладка бөлінеді. Екі негізгі клад 577 мен 2927 жылдар аралығында айырылып шықты. Геномдағы мутация деңгейі 1,2 × 10−4 с/с/жыл деп бағаланған.
Өмір циклі
EEEV сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар және қосмекенділер сияқты кең ауқымдағы жануарларды жұқтыра алады. Вирус табиғатта құс-шаян циклы арқылы сақталады. Бұл циклдің осы бөлігінде негізінен екі маса түрі қатысады: Culiseta melanura және WD=Q13852319. Бұл масалар құстардың қанымен қоректенеді. Жаз айларында құстар мен масалардың саны артуына байланысты, табиғатта вирус кездесетін жиілік те артады. EEEV сүтқоректілерге (адамдарды қоса) құстар мен сүтқоректілердің қанымен қоректенетін басқа маса түрлері арқылы таралады. Бұл масалар "көпірлік векторлар" деп аталады, себебі олар вирусты құстардан басқа жануарларға, әсіресе сүтқоректілерге жеткізеді. Көпірлік векторларға Aedes taeniorhynchus, Aedes vexans, Coquillettidia perturbans, Ochlerotatus canadensis және Ochlerotatus sollicitans жатады. Ochlerotatus canadensis көбінесе тасбақаларды да шағады. Адамдар, жылқылар және көптеген басқа жұқтырған сүтқоректілердің қанында вирус жеткілікті мөлшерде болмайды, сондықтан олар қосымша масаларды жұқтыра алмайды. Кейбір EEE жағдайлары зертханадағы жұмыс кезінде немесе жұқтырылған жануарлардың миы немесе жұлындық сұйықтығына көз, өкпе немесе терідегі жаралардың тиюі арқылы жұқтырылған.
Алдын алу
Ауруды жылқыларда вакцинация арқылы алдын алуға болады, бұл әдетте басқа ауруларға қарсы вакциналармен бірге жасалады, ең көп кездесетіні – батыс жылқы энцефалиті вирусы, венесуэла жылқы энцефалиті вирусы және тетанус. Батыс жылқы энцефалитіне (ЭЭҚ) қарсы вакциналардың көпшілігі өлтірілген вирустан тұрады. Адамдар үшін ЭЭҚ-қа қарсы вакцина қолжетімді емес; алдын алу үшін жұқтыру қаупін азайту қажет. Кенеге қарсы спрейлерді қолдану, қорғаныш киім кию және тұрған судың көлемін азайту – ең тиімді профилактикалық шаралар. Емдеуге интравендік сұйықтықтар, трахеялық интубация және қызу төмендеткіштер қолданылады. Жұқтырған адамдардың шамамен 4%-ы симптомдарды дамытады, ал АҚШ-та жылына шамамен алты жағдай тіркеледі.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы бірнеше штаттарда 2004 жылдан бері вирус белсенділігі күшейді. 2004-2006 жылдар аралығында Массачусетс штатында кем дегенде он адамда ЭЭҚ (Eastern Equine Encephalitis) анықталды. 2006 жылы Массачусетс штатының оңтүстік-шығысында адамдардың ЭЭҚ жұқтыру қаупін азайту үшін ересек масаларға қарсы препараттар қолданылды. Нью-Гэмпширде де бірнеше адамның ауруға шалдыққан жағдайлары тіркелді. 2012 жылдың 19 шілдесінде вирус Массачусетс штатының Кейп-Код аймағындағы Никерсон мемлекеттік саябағында Coquillettidia perturbans түрінің масасында табылды. 2012 жылдың 28 шілдесінде вирус Питтсфилд қаласында (Массачусетс штаты) масалардан анықталды. 2019 жылдың қыркүйегіне қарай, Жаңа Англия және Мичиган штаттарында аурудың күрт өсуі байқалды, бұл кейбір денсаулық сақтау департаменттерін эпидемия жариялауға итермеледі. 2019 жылы Мичиган штатында 5 адам, Род-Айленд штатында 1 адам, Индиана штатында 1 адам және Массачусетс штатында 3 адам қайтыс болды. Вирус ешкілерде, түйелерде, бұғыларда да табылған. 2020 жылдың 9 қазанына дейін Мичиган штатында 1 адам және Висконсин штатында 1 адам қайтыс болды.
Еуропа
2007 жылдың қазан айында Шотландияның Батыс Лотиан аймағының Ливингстон қаласының азаматы осы аурудың Еуропадағы алғашқы құрбаны болды. Ол 2007 жылдың жазында Нью-Гэмпширде балық аулауға барып, демалыс өткізген. 2007 жылдың 13 қыркүйегінде оған ЭЭЭ (EEE) диагнозы қойылды. Ол 2007 жылдың 31 тамызында, үйге ұшқаннан кейін бір күн өткен соң ауырып, кейін комаға түсті. Кейін ол комадан оянғанда миы ауыр зақымдалған болып шықты.
Биологиялық қару
EEEV – АҚШ 1969 жылы биологиялық қарулар бағдарламасын тоқтатқанға дейін, әлеуетті биологиялық қару ретінде зерттеген оннан астам агенттің бірі болды, ал одан кейін 1972 жылы қол қойылып, 1975 жылы ратификацияланған Биологиялық қарулар конвенциясына бірнеше жыл бұрын қол қойылды.
Басқа жануарлар
Құстардағы табиғи қоймасынан EEEV рептилиялар мен амфибияларды, сондай-ақ адамдар мен жылқыны қоса алғанда, басқа сүтқоректілерді де жұқтыратыны мәлім.
Жылқылар
Вектормен вакцинацияланғаннан кейін вирус лимфа жүйесі арқылы лимфа түйіндеріне жетеді және макрофагтар мен нейтрофилдерде көбейіп, лимфопения, лейкопения және қызбаны тудырады. Келесі репликация басқа органдарда жүзеді, нәтижесінде вирусемия пайда болады. Жылқыларда симптомдар инфекциядан кейін 1–3 аптадан соң пайда болады және қызбамен басталады, температурасы 106 °F (41 °C) дейін көтерілуі мүмкін. Қызба әдетте 24–48 сағатқа созылады. Қызба кезінде жүйкелік белгілер пайда болады, оларға дыбысқа сезімталдық, қозғырғыштық кезеңдері және алаңдау кіреді. Ми зақымдануы пайда болады, бұл ұйқышылдық, құлақтардың салқындауы, дөңгелене жүру, мақсатсыз серуендеу, баспен итеру, жұту қиындығы және бұзық қозғалысқа әкеледі. Салдану пайда болады, нәтижесінде жылқының басын көтеруі қиын болады. Жылқы әдетте толық сал болып, симптомдар пайда болғаннан кейін 2–4 күнде өледі. Шығыс штамымен заражданған жылқылардың арасындағы өлім-жітім көрсеткіші 70-тен 90% дейін жетеді.