Кіріспе

Морн Трой Питон ұлттық паркі, Доминикадағы көл. Қайнаған көл – Доминика аралындағы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген Морн Трой Питон ұлттық паркінде орналасқан су басқан фумароль. Доминиканың астанасы Розодан шамамен 10 километр шығысқа қарай орналасқан бұл көлде көбінесе булы бұлтпен оранылған, сұрғылт көк түсті қайнаған су толған. Қайнаған көлдің диаметрі шамамен және Жаңа Зеландияның Роторуа қаласына жақын Ваймангу аңғарында орналасқан Фрайинг Пэн көлінен кейін әлемдегі екінші ірі ыстық көл болып табылады.

Тарих

Еуропалықтардың бұл көлді алғаш рет 1870 жылы Доминикада жұмыс істейтін екі ағылшын – Эдмунд Уотт пен Генри Альфред Николс көріп тіркеген. 1875 жылы үкіметтік ботаник Генри Престоу мен Николсқа осы табиғи құбылысты зерттеу жұмысы тапсырылды. Олар су температурасын өлшеді және оның жағалау бойында ауыспалы екенін анықтады, бірақ көлдің белсенді қайнап тұрған ортасындағы температураны өлшеу мүмкін болмады. Олар көлдің тереңдігі 59 метрден асатынын жазды. Көлдің деңгейі мен активтілігі мерзімді түрде өзгереді. 1870 жылдары көл терең болды; 1880 жылы жақын жерде болған фреаттық жарылыстан кейін көл жоғалып, ыстық су мен будың ағар құбылысы пайда болды. 2004 жылдың желтоқсанынан 2005 жылдың сәуіріне дейін болған тағы бір фреаттық жарылыс көлдегі су деңгейін төмендетті; кейін көлдегі су деңгейі қайта көтеріліп, көлді бір күннің ішінде толықтырды. Көлдің жылдам кемуі және қайта толуы оның жергілікті жер асты суы деңгейінен әлдеқайда биік орналасқанын және төмендегі магмалық енуден пайда болатын бу немесе газдың үздіксіз ағыны суды көлге көтеріп отыратынын көрсетеді.

Геология

Көл үлкен шұңқыр сияқты ойыста орналасқан. Дәлірек айтқанда, бұл су басқан фумарола, әдетте жанартаудың жанында болады және төмендегі балқыған магмадан шығатын бу мен газдарды бөліп шығарады. Қазіргі уақытта көлді жағалауынан тура 30 метр биіктіктегі кең тік жардан көруге болады. Биік тас қабырғалар ойысты қоршап, қалыптастырады. Көлдің сұрғылт көк суын оның үнемі қайнап тұрған күйінде оңай көруге болады, ол пеште қайнап, бу шығарып тұрған үлкен қазанға ұқсайды. Ойыстың суы жаңбыр және екі кішкентай арнамен толықтырылады. Су магмаға сіңіп, қайнау температурасына дейін қыздырылады. Жол "Құрдым" деп аталатын тағы бір жанартау аймағынан өтеді. Аймақ маңындағы ауа ыстық, булы және ылғалды, күкірттің күшті, тізімді иісімен толы. Бұл аймақ бұрын қайнап, көпіршік атқан күкірт суынан, кішкентай шашырап, сызылған гейзерлерден, жарықтар мен тесіктерден және жер астынан ағатын кішкентай арнадан шыққан бу мен газдарға толы болған. Көзге көрінбейтін будың ұсақ шашырауы тізеге немесе аяққа күйік тигізуі мүмкін.