Тревор Стивен: Футбол өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Тревор МакГрегор Стивен (21 қыркүйек 1963 жылы туған) – ағылшын футболшысы, бұрынғы кәсіби ойыншы. Ойыншылық карьерасын оң жақтан шабуылдайтын жартылай қорғаушы ретінде өткізген. "Бёрнли" клубының жастар академиясынан өтіп, 1981 жылы тұңғыш рет алаңға шықты және келесі екі маусымда тұрақты түрде гол соқты. "Эвертон" клубының бас жаттықтырушысы Ховард Кендалл жастарға негізделген жаңа команда құрып жатқан кезде оны сатып алуға шешім қабылдады. Стивен 1980-ші жылдардағы табысты "Эвертон" командасының құрамында танымал болды және кейіннен "Рейнджерс" клубының қатарынан 9 рет чемпион болған командасының мүшесі атанды. Стивен Францияның "Марсель" клубында да сәтті өнер көрсетті және Англия құрамасы сапында 36 матч өткізді. Қазір Ирландияда RTÉ Sport телеарнасында жүргізуші болып жұмыс істейді.

Бернли

Стивен өзінің карьерасын 1980 жылғы жазда мектепті бітіргеннен кейін «Бернли» клубында бастады және 1981 жылдың 14 сәуірінде «Терф Мур» стадионында «Хаддерсфилд Таун» клубымен 4–2 есебімен өткен ойында қосымша ойыншы ретінде алаңға шығып, бірінші командаға енді. 1981–82 маусымында, әлі жасөспірім бола тұра, қыркүйек айында «Бристоль Роверс» клубымен өткен ойында тұңғыш рет негізгі құрамда ойнады. Стивен 36 лигалық ойында үш гол соғып, «Бернли» клубының үшінші дивизион чемпионы ретінде екінші дивизионға көтерілуіне көмектесті. 1982–83 маусымында ол сегіз гол соқты, бірақ «Бернли» клубының үшінші дивизионға қайта түсуін тоқтатуға мүмкін болмады.

Эвертон

Бёрнли 1983 жылғы жазда «Эвертонға» қосылған 19 жасар Стивен үшін 300,000 фунт стерлинг төледі. Ол келесі маусымның басында дебют жасады, бұл Кендаллдың командасы үшін шешуші кампанияға айналды. Футбол лигасы чемпионатында 7-орында қалғанына қарамастан, маусым және Кендаллдың жұмысы екі керемет кубок жеңісімен сақталды. Стивен 1984 жылғы Футбол лигасы кубогының финалына Кендалл оны қоспады (қайта ойналғаннан кейін жергілікті қарсыласы «Ливерпульге» жеңіліс), бірақ екі айдан кейін «Эвертон» 1984 жылғы Англия кубогының финалына Уэмблиде қайта оралғанда, ол негізгі құрамда болды. «Уотфорд» қарсылас болды, және Стивен «Эвертонның» 2:0 есебімен жеңіске жеткен екінші голына қатысты. Фланг бойымен жылдамдықпен шабуылдаған Стивен «Уотфордтың» қақпасына ерте, биік және өте қиын допты жіберді, оған «Эвертонның» орталық шабуылшысы Энди Грей және «Уотфордтың» қақпашысы Стив Шервуд бірдей таласты. Шервуд допты екі қолымен ұстаған сияқты көрінгенімен, Грейдің соққысы оның басына тиді және гол жарамды деп есептелді. Стивен өз үлесін қосты және Англия кубогының медалін жеңіп алды. Келесі маусымда Стивен оң жақ қанаттағы толық қорғаушы Гэри Стивенспен берік серіктестік құрды, бұл күшті және шығармашылық байланыс болды. Кендалл команда құру процесін аяқтады, және «Эвертон» күшейе түсті, 15 жылдан кейін алғаш рет Бірінші дивизионда жеңіске жетті және тағы да Англия кубогының финалына өтті. Стивен шабуылдық шеберлігімен және қажет болған жағдайда қорғанысқа көмектесу қабілетімен ойыншыларды жеңіп алу дағдысымен Еуропаның үздік жартылай қорғаушыларының бірі ретінде танылды. «Двойль» мүмкіндігі «Манчестер Юнайтед» он адаммен ойнағанына қарамастан, Уэмблиде қосымша уақытта жеңіске жеткенде жойылды, бірақ «Эвертон» үшін Ротердамдағы Еуропа кубогының иегерлері кубогының финалында «Рапид» (Вена) клубын 3:1 есебімен жеңгенде қуаныш болды. Стивен екінші голды жақын қашықтықтан соққымен соқты, өйткені «Рапид» бұрышты дұрыс тазалай алмады. Ол сондай-ақ «Баварияға» қарсы жартылай финалда маңызды гол соқты. Лигада 40 ойында 12 гол соқты және команданың үздік мергендерінің қатарында болды. Бір жылдан кейін ол тағы да жеңіске жетті, «Эвертон» чемпион атанды, Стивен 14 гол соқты – клуб үшін бір маусымдағы ең көп голы. 1988 жылы оның оң жақ серіктесі Стивенс Шотландияның «Рейнджерс» клубына қосылу үшін «Эвертонды» тастап кетті, және Стивен жаңа ойыншы Нил Макдональдпен ұқсас түсіністікке қол жеткізуге қиналды. «Эвертон» маусымды трофейсіз аяқтады – 1989 жылғы Англия кубогының финалында «Ливерпульге» жеңілді.

Burnley accepted £300,000 for the 19 year old Steven who joined Everton in the summer of 1983. He made his debut at the beginning of the following season, which proved a watershed campaign for Kendall's men. Despite finishing in 7th position in the Football League Championship, the season – and Kendall's job – was saved by two excellent cup runs. Steven was not selected by Kendall for the 1984 Football League Cup Final (a defeat to local rivals Liverpool after a replay), but by the time Everton lined back up at Wembley for the 1984 FA Cup Final two months later, he was in the team. Watford were the opponents, and Steven played his part in the second goal of Everton's 2–0 success. As he ventured down the flank, Steven sent in an early, high and very awkward ball towards the Watford penalty area, which Everton centre forward Andy Gray and Watford goalkeeper Steve Sherwood challenged for together. Though Sherwood seemed to get two hands on the ball, Gray's challenge certainly involved contact with his head and the goal was given. Steven had played his part and an FA Cup medal was his. The following season, Steven further established his right flank partnership with full back Gary Stevens, which was a strong and creative link up. Kendall had completed his team building process and Everton went from strength to strength, winning the First Division title for the first time in 15 years and reaching the FA Cup final again. Steven established himself as one of the best midfield players in Europe with his ability to take players on with his attacking skills combined with defensive duties when needed. The domestic "double" chances evaporated when Manchester United, despite being down to ten men, won at Wembley in extra time, but there was consolation for Everton when they defeated Rapid Vienna 3–1 in the final of the European Cup Winners' Cup in Rotterdam. Steven scored the second goal with a close range volley after Rapid failed to clear a corner. He had also scored a crucial goal in the semi final against Bayern Munich. In the league, he managed 12 goals from 40 games and was among their top scorers. A year later he enjoyed another title triumph as Everton finished as champions with Steven scoring 14 goals – the most league goals he scored in a season for the club. In 1988 his right flank partner Stevens left Everton to join Rangers in Scotland and Steven struggled to form a similar telepathy with replacement Neil McDonald. Everton ended the season without a trophy – losing the 1989 FA Cup Final to Liverpool.

Рейнджерлер

Грейм Сонесс, сол кездегі «Рейнджерс» клубының бас жаттықтырушысы, Стивенге досы Гэри Стивенспен бірге оң қанаттағы бұрынғы серіктестігін қайта жаңарту мүмкіндігін ұсынды. «Манчестер Юнайтед» сияқты басқа да ірі клубтардан ұсыныстар келіп түсті, онда Алекс Фергюсон Брайан Робсонның айналасында орта алаңды қайта құрып жатқан еді, бірақ Стивен 1989 жылғы маусым соңында «Гудсон Парк» клубын тастағанда «Иброкс» клубын таңдады. Оның мұндай шешім қабылдауының басты себебі – еуропалық футболға деген құштарлығы болды, себебі ағылшын клубтарына қатысты шектеулер әлі де күшінде болғандықтан, Стивен «Эвертон» сапында Еуропа кубогында ойнау мүмкіндігінен айырылған еді. 299 ойын мен 60 голдан кейін ол «Эвертонды» 1,5 миллион фунт стерлингке Глазгоға ауыстырды. Сонесс қол қойған Англияның танымал халықаралық футболшыларының бірі болғанына қарамастан, Стивеннің «Иброкске» келгені көп шу көтермеді, себебі бұл Мо Джонстонның трансферімен бірге орын алды – соғыстан кейінгі кезеңде «Рейнджерс» клубына қол қойған алғашқы танымал католик футболшысы. Стивен тез арада «Рейнджерс» құрамының тұғырлы ойыншысына айналып, алғашқы маусымда лига чемпионы атағын жеңіп алды, ал екінші маусымда тағы бір титул мен Шотландия лигасының кубогына қол жеткізді.

Марсельге және Рейнджерске қайта оралу

1991 жылдың тамызында Стивен 5,5 миллион фунт стерлингке ауысты – сол кезде британдық ойыншы үшін ең жоғары трансферлік сома, бұл көрсеткіш бір ай бұрын итальяндық «Бари» клубына осындай сомаға өткен «Астон Вилла» ойыншысы Дэвид Платпен бөлісті. Бірақ Францияның оңтүстігіндегі оның болашағы бірнеше айдың ішінде күмәнді болып көрінді. 1991 жылдың желтоқсанында қаржылық қиындықтарға тап болған клуб Стивенді үлкен шығындарды азайту үшін «Рейнджерс» клубына қайта сатуға дайын екенін хабарлады. Дегенмен, ол маусым соңына дейін клубта қалды. 1992 жылдың 22 шілдесінде Стивеннің Англия лигасының чемпионы «Лидс Юнайтед» клубымен келісімге келгені туралы хабарлар тарады, бірақ төрт күннен кейін ол 2,2 миллион фунт стерлингке «Рейнджерс» клубына оралды. Стивеннің «Айброкстағы» екінші кезеңі ұсақ-кене жарақаттармен қиындыққа толы болды, бірақ олар келесі бес маусымда лига чемпионы атанды (олардың біреуі – үш жүлделі, екеуі – екі жүлделі) және 1997 жылы Стивен ойыннан кетуге дейін. Ол «Айброкска» оралған алғашқы маусымда тұрақты түрде ойнады, бірақ 1994–95 маусымында (Рейнджерс жетінші рет қатарынан жеңіске жеткенде және Стивен қатысқан бесінші титул болғанда) бар болғаны 11 ойынға қатысты. Пол Гаскойннің келуімен ол лигада тек 6 ойынға қатысты.

Халықаралық мансап

Стивен клубтық деңгейде өте сәтті маусымын 1985 жылғы ақпан айында Англия жаттықтырушысы Бобби Робсонның 1986 жылғы әлем чемпионатына іріктеу ойынында Солтүстік Ирландияға қарсы дебюттік ойынға шақырғанда аяқтады. Ол келесі үш ойында ойнап, Ирландия Республикасына қарсы жолдастық матчта алғашқы голын соқты, сондай-ақ Румыния және Финляндияға қарсы іріктеу ойындарында тең нәтижеге қол жеткізді. Солтүстік Америкадағы жазғы турнирдің басында Италияға қарсы өткізген бесінші матчында, оның «Эвертон» командаласы Гэри Стивенс оған қосылды, осылайша тиімді серіктестікті халықаралық аренаға көшті. Алайда, Стивеннің оң қанатта бәсекелесі пайда болды, себебі Робсон өзінің қанат шегіндегі ойыншылары үшін әртүрлі комбинацияларды зерттеуге кірісті. Крис Уоддл Стивенге қарағанда көбірек жарқын және жарылғыш ойыншы болды, бірақ Робсон оң қанатта Стивеннің тұрақтылығы мен командалық ойынына көбірек баға берді, нәтижесінде ол жиі таңдау жасады. Стивен жазғы турдың соңында Лос-Анджелесте АҚШ-ты 5:0 есебімен ұтып, Англия құрамасы үшін екінші голын соқты. 1986 жылғы қаңтарда ол Каирде Египетке қарсы 4:0 есебімен жеңіске жетіп, алғашқы голды соқты. Әлем чемпионатына жақындаған сайын, оның шақырылуы жалғасты, Робсон оны Мексикада Англия құрамасына қосты. Робсон Португалияға қарсы алғашқы ойында Уоддлді бірден-бір қанат шегіндегі ойыншы ретінде таңдады, бірақ Англия нашар ойнап, 1:0 есебімен жеңілді. Бұл жеңіліске қарамастан, ешқандай өзгеріс жасалмады, және Англия Мароккоға қарсы шаршаңқы және ұятты голсыз тең түсті, яғни олар топтық кезеңнің соңғы ойынын жеңуі керек болды, әйтпесе шығып кететін еді. Нәтижесінде, Стивен әлем чемпионатына қатысу мүмкіндігіне ие болды, өйткені Робсон Уоддлден бас тартып, оң жақта Стивен мен сол жақта Стив Ходждің шығармашылық, бірақ тәртіпті жұптасуына басымдық берді. Бұл тиімді болды, Стивен Стивенспен бірге Гари Линекерге алғашқы голды соқтыруға көмектесті; Ходж Линекердің екінші голын соқты, ал Стивен берген бұрыштық соққыдан Линекер хет-трик жасады. Стивен Англия екінші кезеңде Парагвайды жеңген кезде ойнады, бірақ ширек финалда Англия Аргентинаға қарсы 2:0 есебімен төмен түсіп, Робсон екінші таймның ортасында Джон Барнстың бірінші рет алаңға шығуына мүмкіндік беру үшін оны құрбан етті. Барнс Аргентина қорғанысын дерлік жеңіп алды, бірақ тек бір гол соқты, ал Англия командасы жеңіліске ұшырады. Келесі жылы ол 1988 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу кампаниясында толыққанды қатысты. Турнир басталған 1988 жылғы жазға қарай Стивеннің 22 құрама матчы болды. Жарыс үлкен көңіл көтерусіз аяқталды, Англия шаршаудан кейін топтық кезеңнің үш ойынында да жеңілді. Стивен Ирландия Республикасына қарсы алғашқы жеңіліске қатыспады, бірақ Голландияға 3:1 есебімен жеңілгенде голландиялық орталық шабуылшы Марко ван Бастен естен кетпес хет-трик жасады. Стивен командада 3:1 есебімен СССР-ға қарсы жеңілген соңғы топтық ойында ойнады, бірақ оның соққан добы қиылыстың астына тиген кезде Англияға көшбасшылық беруге мүмкіндік болмады, есеп 1:1 болғанда. «Рейнджерс» клубындағы өнері Робсонды оны Англия құрамасына қалдыруға көндірді. Маусым соңындағы Роус кубогында Шотландияға қарсы ойнағаннан кейін, Стивен Робсон Италияда 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатында 22 ойыншыдан тұратын құрамаға енді, Дэвид Рокастлден оқ бойы озып кетті. Ол Камерунға қарсы ширек финалға дейін турнирде ойнамады, екінші таймда Англия артта қалғанда орынбасар ретінде алаңға шықты. Ол жартылай финалда да солай істеді - тағы да «Рейнджерс» командаласы Терри Батчерді алмастырды - Англия Батыс Германияға қарсы ойынды қуып, ақырында теңдікке және пенальти сериясына мәжбүр болды. Стивен пенальти соқпады, Англия командасы жеңіліске ұшырады. Ол Робсон оны Италияға қарсы үшінші орынды анықтау ойынына қойғанда ғана ойынды бастады, Англия 2:1 есебімен жеңілді. Робсонның ізбасары Грэм Тейлор Стивенді бірнеше жолдастық халықаралық матчтарға шақырды, бірақ ол 1992 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу ойындарында ойнамады. Кейін Англия Швециядағы турнирге дейін үлкен жарақат дағдарысына тап болды, және Тейлор Стивенді құрамасына қосты, оны Англия құрамында оң қанатқа қойды, ол екі жаз бұрынғы әлем чемпионатының жартылай финалына жеткен құрамнан мүлдем өзгеше көрінді. Стивен Дания мен Францияға қарсы топтық ойында ойнады, екеуі де голсыз тең аяқталды, бірақ 1992 жылғы 14 маусымда Англия 2:1 есебімен жеңіліп, алаңнан шығып қалды. Стивеннің Англиядағы карьерасы сонда аяқталды, ол жоғары деңгейде 36 матч өткізіп, төрт гол соқты.

A very successful season at club level for Steven was completed when, in February 1985, he was called up by England coach Bobby Robson to make his debut in a qualifier for the 1986 World Cup against Northern Ireland. He stayed in the side for the next three games, scoring his first goal in a friendly win over the Republic of Ireland and contributing to a brace of drawn qualifiers versus Romania and Finland. When he was awarded his fifth cap against Italy at the beginning of a summer mini tournament in North America, he was joined behind him by his Everton teammate Gary Stevens, therefore transferring an effective partnership to the international stage. However, Steven soon had a rival for the right flank as Robson began to explore various combinations for his wide men. Chris Waddle was a more flamboyant and explosive player than Steven, but Robson often preferred the consistency and team play of Steven on the right wing and he became a frequent choice as a result. Steven scored his second England goal in a 5–0 thumping of the USA in Los Angeles at the conclusion of the summer tour. In January 1986 he scored the opening goal in a 4–0 win over Egypt in Cairo and continued to be selected as the World Cup neared, and was selected by Robson for the squad which would represent England in Mexico at the World Cup. Robson preferred Waddle as his one orthodox wide man for the opening game against Portugal, but England played poorly and lost 1–0. No changes were made, despite this defeat, and England suffered a nervy and embarrassing goalless draw against Morocco, meaning they had to win their final group game or they were out. As a consequence, Steven got his World Cup chance as Robson ditched Waddle and went for the creative but disciplined pairing of Steven on the right and Steve Hodge on the left. It paid dividends, as Steven combined down his flank with Stevens to set up an opening goal for Gary Lineker; Hodge then set up Lineker's second, and Steven delivered a corner which went uncleared, allowing Lineker to complete his hat trick. Steven played as England thrust aside Paraguay in the second round but in the quarter final, with England 2–0 down against Argentina, he was sacrificed midway through the second half by Robson to give John Barnes his first run out. Barnes single handedly destroyed the Argentine defence but could only set up one goal and England were eliminated. The next year he played a full part in a robust qualification campaign for the 1988 European Championships. By the time the tournament came around in the summer of 1988, Steven had a healthy 22 caps. The competition was a major disappointment, as England succumbed to tiredness to lose all three of their group games. Steven missed the opening defeat to the Republic of Ireland, but played in the 3–1 defeat by the Netherlands when Dutch centre forward Marco van Basten scored a memorable hat trick. Steven stayed in the team for the final group game in the 3–1 defeat against USSR, although he was unlucky not to give England the lead when his header hit the underside of the crossbar when the score was still 1–1. His form at Rangers persuaded Bobby Robson to retain him in the England squad. After playing in the end of season Rous Cup against Scotland, which England won, Steven made the final cut of 22 players for the 1990 FIFA World Cup tournament in Italy when Robson announced it, edging out David Rocastle. He did not feature in the tournament until the quarter final against Cameroon when he came on as a substitute as England found themselves behind in the second half. He did the same thing again in the semi final – again replacing his Rangers teammate Terry Butcher – as England chased the game against West Germany, ultimately forcing a draw and a penalty shootout. Steven did not take a penalty and England went out. He finally started a game when Robson put him in the team for the showpiece third place play off against Italy, which England lost 2–1. Robson's successor Graham Taylor selected Steven for a number of friendly internationals but he did not play in any of the qualifying games for the 1992 European Championships. England later suffered a major injury crisis prior to the tournament in Sweden and Taylor put Steven in his squad, selecting him on the right flank in an England side which looked unrecognisable from the one which had reached the World Cup semi final two summers earlier. Steven played in the group games against Denmark and France, both of which ended goalless, but was dropped for the final game against the hosts on 14 June 1992, in which England lost 2–1, ensuring their elimination. Steven's England career ended there, with 36 caps at senior level and four goals.

БАҚ-тағы жұмыс

Зейнеткерлікке шыққаннан бері Стивен бұқаралық ақпарат құралдарында жұмыс істеп келеді. Карьерасының басында ол 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатын көрсету кезінде BBC телеарнасының тікелей эфирдегі комментаторы болды. Стивен қазір Ирландиядағы RTÉ Sport арнасының сарапшысы болып жұмыс істейді және бұл арна үшін 2006 жылғы Германияда өткен ФИФА әлем чемпионатын жарыққа шығарды. Ол сондай-ақ RTÉ арнасының Премьер-лига мен УЕФА Чемпиондар лигасы туралы хабарларын дайындауға үнемі қатысады, талдаушы және комментатор ретінде еңбек етеді. Стивен RTÉ Sport арнасының 2010 және 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионаттарын көрсетуге де үлес қосты.

Халықаралық мақсаттар

Голдар мен нәтижелер тізімінде Англияның голдары бірінші көрсетіледі, Голдар бағаны әрбір Стивеннің голынан кейінгі есепті көрсетеді. + Тревор Стивеннің халықаралық голдарының тізімі

№ КүніОрынҚарсыласЕсепНәтижеЖарыс
1 26 наурыз 1985 Уэмбли стадионы, Лондон, Англия 2–1 Достық
2 16 маусым 1985 Мемориалдық Колизей, Лос-Анджелес, АҚШ 5–0 Достық
3 29 қаңтар 1986 Халықаралық стадион, Каир, Египет 4–0 Достық
4 29 сәуір 1992 Ленин орталық стадионы, Мәскеу, ТМД 2–2 Достық