Кіріспе

Монреаль көркем өнер мұражайы, MBAM (Монреальдің Көркем өнер мұражайы, MMFA) – Канаданың Квебек провинциясы, Монреаль қаласындағы өнер мұражайы. Галереялық кеңістігі бойынша Канададағы ең ірі өнер мұражайы. Мұражай Шербрук көшесінің батысындағы тарихи «Алтын шаршы миль» аймағында орналасқан. MMFA бес павильоннан тұрады және жалпы ауданы 13 000 м², оның ішінде көрмелер үшін арналған алаң. 2016 жылы Михал мен Рената Хорнштейн Бейбітшілік павильонының ашылуымен мұражай кампусы Солтүстік Америкадағы он сегізінші ірі өнер мұражайына айналуы күтілді. 2013 жылы тұрақты коллекцияда шамамен 44 000 туынды болды. Монреаль көркем өнер мұражайы ірі масштабты көрмелерді ұйымдастырушылардың Халықаралық тобының мүшесі, бұл топ Bizot тобы деп те аталады, және әлемдегі ең ірі мұражайлардың басшыларына өнер туындыларымен және көрмелермен алмасуға мүмкіндік беретін форум. 1860 жылы құрылған, ол Канададағы ең көне өнер мұражайы. 2020 жылы ол Канададағы ең көп келуші өнер мұражайы болды.

Басталуы

Монреальдің суретшілер қауымдастығы 1860 жылдың сәуір айында англикандық епископ Фрэнсис Фулфорд құрған. Алуларын сақтауға тұрақты орны болмағандықтан, суретшілер қауымдастығы көрмеге қою үшін туындылар сатып ала алмады және коллекционерлерден туындылар іздеуге мүмкіндік болмады. Келесі жиырма жыл бойы ұйым Монреальдің әртүрлі орындарында көрмелер мен экспозициялар өткізді. 1877 жылы суретшілер қауымдастығы Монреаль кәсіпкері Беная Гиббтен ерекше сыйлық алды. Ол 72 картина мен 4 қоладан тұратын өнер жинағының ядросын сыйға берді. Оған қоса, ол Монреаль институтына Филипс алаңының солтүстік-шығыс бұрышында жер учаскесін және 8000 доллар ақшалай көмек сыйлады. Бұл сыйлық үш жыл ішінде осы жерде жаңа мұражай салынса ғана берілді. 1879 жылдың 26 мамырында Канаданың генерал-губернаторы сэр Джон Дуглас Сазерленд Кэмпбелл Монреальдің суретшілер қауымдастығының өнер галереясын ашты, бұл Канада тарихында өнер жинағын орналастыру үшін арнайы салынған алғашқы ғимарат болды. Хопкинс және Вили архитектура фирмасы жобалаған Филипс алаңындағы өнер галереясы көрме залынан және тағы бір кішкентай бөлмеден (Оқу залы деп аталды) тұрды. Суретшілер қауымдастығы жыл сайын өз мүшелерінің туындыларынан көрме ұйымдастырды, сондай-ақ қазіргі замандағы канадалық суретшілердің туындыларына арналған көктемгі салон өткізді. Беная Гибб жасаған сыйлық мұражай жинағының құрылуындағы шешуші оқиға болды. Бұл жомарт сыйлық көпшіліктің қызығушылығын арттырды және осының нәтижесінде қайырымдылық көмектер көбейді.

Шербрук көшесінің батысына көшу

Алғашқы орналасқан жері тым тар болғандықтан, Өнер қауымдастығы Филипс алаңынан сол кезде қаланың қаржылық элитасының көп бөлігі тұрған Алтын шаршы миляға көшу мүмкіндігін мұқият қарастырды. Жаңа мұражайды салу үшін олар Шербрук көшесінің батысындағы тасталған Холтон үйінің орнын таңдады. Үйдің иесі, сенатор Роберт Маккей, үйді жақсы бағаға сатуға көндірілді. Мұражай құрылысына жауапты комитет құрылды, оған Джеймс Росс, Ричард Б. Ангус, Винсент Мередит, Луи Жозеф Форгет және Дэвид Моррис (суретші Джеймс Уилсон Морристің әкесі) кірді. 1912 жылы Филипс алаңы бұзылып, қазір ол Burger King орнында. Үш сәулет фирмасы шақырылып, арасынан сәулетшіні таңдау үшін шектеулі архитектуралық конкурстың өтініші берілді. Мұражай комитеті Эдвард Максвелл мен Уильям Сазерленд Максвелл бауырластары ұсынған жобаны таңдады. Олар сәндік өнер мектебінде білім алғандықтан, сол кездегі француз талғамына сай, қарапайым және сәнді ғимаратты ұсынды. Жұмыс 1910 жылдың жазында басталып, 1912 жылдың күзінде аяқталды. 1912 жылдың 9 желтоқсанында Канаданың генерал-губернаторы, Коннот және Стратхерн герцогы, принц Артур Монреаль Өнер қауымдастығының жаңа мұражайын Шербрук көшесінің батысында 3000 адамның қатысуымен ашып берді.

Қазіргі заман

1949 жылы Монреаль өнер қауымдастығы Монреаль көркемөнер мұражайы деп қайта аталды, бұл мекеменің міндеттемесін дұрыс көрсетеді. 1972 жылы ММФА мемлекеттік қаржыландыруға негізделген жартылай мемлекеттік мекемеге айналды. 1970 жылдары мұражайды кеңейту жұмыстары жүргізіліп, 1976 жылы Лилиан және Дэвид М. Стюарт павильоны ашылды. Архитектор Фред Лейбсенсольд жобалаған ғимарат Михал мен Рената Хорнштейн павильонының арт жағына тікелей орналасқан. Ғимараттың архитектурасы модернистік стильде, Музей даңғылы бойындағы бетон конструкциялардан тұрады және бірінші павильонның классикалық архитектурасынан өзгеше. Жаңашылдықтарға қарамастан, оның ішінде жол жарығына арналған төбелік бөлімшелер мен кең ашық интерьер болғанына қарамастан, ол сол кезде дау тудырды. Павильонда 900-ге жуық сәндік өнер және дизайн объектілері орналасқан. Көптеген заттар Лилиан және Дэвид М. Стюарттың сыйлықтары болды, сондықтан павильон осы есіммен аталады. Жиынтықта жиһаз, шыны, күміс бұйымдар, тоқыма, керамика және өнеркәсіптік дизайн туындылары бар. Бұл объектілер әртүрлі материалдардан жасалған, олардың әртүрлі елдер мен кезеңдердегі шығу тегін көрсетеді. 1982 жылы Бернард Ламарр директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды, ал жаңа директор Александр Гаудиери (1983-1988) бірнеше қиын жылдардан кейін мұражайды қайта жандандырды. 1980 жылдардың ортасында ол мұражайды кеңейтудің маңызды жобасын ұсынды. Бұл ұсыныс Жан Ноэль Десмарей павильонының салынуына әкелді. 1991 жылы Моше Сафди жобалаған мұражайдың үшінші ғимараты Шербрук көшесінің оңтүстік жағында салынды. Ол үкіметтер мен бизнес қауымдастығының, әсіресе Десмарей отбасысының қаржылық үлесімен қаржыландырылды. Сафдидің архитектуралық дизайны 1905 жылдан бері осы жерде орналасқан «Нью-Шербрук» пәтерлерінің фасадын қамтиды.

1972 жылғы тонау

4 қыркүйек 1972 жылы мұражайда Канада тарихындағы ең ірі өнер ұрлығы орын алды. Қарулы ұрылар зергерлік бұйымдар, мүсіндер және 18 картинаны, сол кездегі бағасымен 2 миллион долларға (1972 жылғы 2,0 доллар бүгінде шамамен миллион долларға тең) бағаланған, ұрлады. Олардың ішінде Делакруа, Гейнсборо және Рембрандттың сирек кездесетін пейзажы ("Коттедждермен пейзаж") бар еді. Ұрылардың бірі, сол кезде Ян Брюгель ағаның туындысы деп саналған, бірақ кейін оның шәкіртіне жатқызылған суретті, келіссөздерді бастау үшін қайтарды. Қалғандары әлі табылмады. Ұрылардың кім екені де анықталған жоқ, бірақ кем дегенде бір күдікті бар. 2003 жылы "The Globe and Mail" газеті Рембрандттың картинасының өзі 1 миллион доллар тұратынын бағалады. Ұрлықтан түскен сақтандыру ақшасына мұражай Питер Пауль Рубенстің "Леопардтар" картинасын сатып алды және оны Канададағы ең үлкен Рубенс туындысы деп жариялады. Бірақ бірнеше жылдан кейін консерватор бояуды тексеріп, қызыл пигменттер Рубенс қайтыс болғаннан кейін, 1687 жылы қосылғанын анықтады. Сондықтан картина Рубенстің шәкірттеріне жатқызылды. 2007 жылы, ұрлықтың 35 жылдығында, ол көрмеден алынып, қоймада сақталады. Екі туындының құны 1,3 миллион долларға бағаланды. 2013 жылдың соңында алынған ақпарат тергеушілерді Эдмонтон тұрғыны Саймон Метке үйіне жеткізді. SQ, Корольдік Канада атты полициясымен бірлесіп, іздестіру ордерін орындап, 2014 жылдың қаңтарында парсы туындысын тапты. Ол ұрланған мүлікті ұстау, қылмыс жолымен алынған табысқа ие болу және есірткі сату мақсатында бақылауға алынған затты ұстау айыптарымен айыпталды. Оның сүйіктісі де соңғы екі айып бойынша жауапкершілікке тартылды. Метке 2017 жылдың сәуірінде бірінші айыптау бойынша кінәсін мойындады. Ол және прокурорлар ол ұрланғанын білмегенімен, "Мезопотамиялық артефакт жоғалып кетті ме?" деген Google іздеуінен басқа да оның жоғалып кеткенін анықтау үшін көбірек қадамдар жасауы мүмкін екеніне келісті. Ол соттан шартты түрде босатылып, сынақ мерзімі мен қоғамдық жұмыстармен жазаланды. Оның тарихы бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланғаннан кейін 2016 жылғы "Yoga Hosers" фильміндегі кейіпкерге шабыт берді. Сақтандыру компаниясы талапты төлеу нәтижесінде туындының заңды иесі болды, бірақ мұражай оны талапты қайта төлеу арқылы сатып ала алғанымен, одан бас тартты, өйткені туынды 2016 жылғы Frieze Art Fair жәрмеңкесінде сатылымға қойылды. Полиция Метке тұтқындалған кезде ұры туралы қандай да бір ақпаратқа ие болғанын мәлімдеді, бірақ ол әлі анықталған жоқ. Римдік бас та 2017 жылға дейін жоғалып кетті. Қазір Михал мен Рената Хорнштейн павильоны деп аталады. Көшедегі модернист Жан Ноэль Десмарей павильоны Моше Сафди жобалаған, ол 1991 жылы салынды. Лилиан мен Дэвид М. Стюарт павильоны, Клэр мен Марк Бурги павильоны 2011 жылы салынды және жақында Михал мен Рената Хорнштейн бейбітшілік павильоны ашылды. Дезмарей павильонында заманауи және қазіргі заманғы өнер коллекциясы орналасса, Хорнштейн павильоны археология мен ежелгі өнерге арналған. Лилиан мен Дэвид М. Стюарт павильоны сәндік өнер мен дизайнға, ал Клэр мен Марк Бурги павильоны Квебек пен Канада өнеріне арналған. Жаңа Михал мен Рената Хорнштейн бейбітшілік павильоны халықаралық өнер коллекциясының үйі. 2007 жылдың 14 ақпанында мұражай басқармасы Шербрук-Вест көшесінде орналасқан ғимаратты Канада өнері павильонына айналдыру жобасын жариялады. Бұл жаңа павильон мұражайға канадалық суретшілерге арналған көрме алаңын екі есеге арттыруға мүмкіндік берді. 1893-1894 жылдар аралығында салынған, Тиффанидің боялған шынылары бар романдық қайта жаңғыру шіркеуі 1998 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны болып тағайындалды. Ол отбасының үлкен қаржылық қолдауына ризашылық ретінде Клэр мен Марк Бурги павильоны деп аталды және 2010 жылы ашылды. Бесінші павильонның салынуымен Монреаль көркемсурет мұражайының ауданы 2 млн. Бұл кеңейту оны Солтүстік Америкадағы ең үлкен 18-ші өнер мұражайы етеді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Монреальдің көптеген көрнекті отбасыларына тиесілі үлкен өнер коллекциялары мұрагерлік арқылы таратылды. Алайда кейбір мұрагерлер музейге үлкен сыйлықтар жасады, мысалы, Драммонд, Ангус, Ван Хорн және Хосмер отбасыларының мүшелері. Ол сонымен қатар музейдің мандатын тек көркем өнерге арналған мекемеден өнердің барлық түрлеріне ашық энциклопедиялық мұражайға дейін кеңейтті. 1955 жылдан бастап мұражай Хорсли мен Энни Таунсендтің қалдырған мүлігінен канадалық немесе шетелдік туындыларды сатып алуға қажетті қаражатты алды. Көптеген сыйлықтар мен қалдырған мүліктер өнер қауымдастығын құрған коллекционерлердің мұрагерлерінен түсті. Басқа да сыйлықтар, мысалы, 1959 жылы Жозеф Артур Симардың француз мемлекет қайраткері Жорж Клемансоға тиесілі 3000 жапондық құтыларды сыйға тартуынан келді. 1960 жылы Монреаль өнер қауымдастығының құрылғандығының 100 жылдығы коллекциядан таңдалған туындылардың каталогы мен мұражай жолсілкісін шығарумен атап өтілді. 4 қыркүйек 1972 жылы мұражайда үлкен ұрлық орын алды. 18 картинаны, соның ішінде Питер Пауль Рубенс, Рембрандт, Жан Батист Камиль Корое және Эжен Делакруаның туындыларын, қоса алғанда 50 зат ұрланды. Бұл сыйлықтар мұражай коллекциясының ауқымын кеңейтті және 2000 жылы Лилиан М. Стюарт пен Дэвид М. Стюарттың жинаған заманауи дизайн коллекциясының қосылуымен шарына жетті, ол бұрын Монреаль сәндік өнер мұражайының бөлігі болды және 1997 жылдан 2000 жылға дейін MMFA-да көрмеге қойылды. Лилиан М. Стюарт мұражай коллекциясына 5000-нан астам зат сыйға берді (шамамен 15 миллион долларлық құны).

Ұрланған өнер туындылары туралы даулар және қайтару

1964 жылы Будапешт көркемсурет мұражайы Монреаль мұражайы 1963 жылы сатып алған Джорджо Вазаридің 16 ғасырлық суретін қайтаруды талап етті. Будапешт бұл суреттің 1952 жылғы соғыс зардаптарының тізіміне енгенін мәлімдеді. Бастапқыда талапты қабылдамағанмен, келісімге қол жеткізілді. 2005 жылы голланд сурет саудагері Жак Гудстикердің мұрагерлері Шарль Ле Брунның 17 ғасырлық "Энеяның қасиеттенуі" туындысын қайтаруды сұрады. 2013 жылы мұражай Геррит ван Хонторсттың "Дуэт" (1623–24) картинасын нацистер тәркілеген еврей өнер коллекционері Бруно Спироның мұрагерлеріне қайтарып берді. Мұражай 1933–1945 жылдардағы нацистік кезеңге қатысты толыққанды тарихы жоқ өнер туындыларының тізімін онлайн жариялайды.

Қауымдастықтар

Музей Канада мұражайлары қауымдастығымен, Канада мұрасы ақпараттық желісімен және Канаданың виртуалды мұражайымен байланысты.