Кіріспе

Түркиядағы көл Эгирдир (Eğirdir Gölü, бұрын Эğridir) – Түркияның көлдер аймағындағы көл. Эгирдир қаласы оның оңтүстік жағында, Анталияның солтүстігінде орналасқан. Жер ауданы бойынша Түркиядағы төртінші үлкен көл және тұщы судың екінші үлкен көлі.

Атауы

Қала мен көл бұрын Эгридир деп аталатын, бұл қаланың ежелгі грек атауы Акротиридің түрікше айтылуы. Eğridir түрік тілінде "қисық" дегенді білдіреді, сондықтан теріс мағынаны жою үшін 1980 жылдардың ортасында жаңа ресми атауда "i" мен "r" әріптерінің орны ауыстырылды, осылайша Eğirdir аты пайда болды, бұл ат айналу мен гүлдерді еске түсіреді, алайда Түркияда көптеген адамдар қала мен көлді әлі де бұрынғы атымен атайды.

Тарих

Егіртұр көлі ежелгі заманда болған болуы керек, себебі жақын орналасқан Парлаос қаласынан табылған монеталарда кемелер бейнеленген, бірақ көл туралы ежелгі мәтіндерде нақты мәліметтер кездеспейді және оның ежелгі аты белгісіз. Көлдің төңірегінде көптеген ежелгі елді мекендер орналасқан: аттары белгілі жерлер – Егірдирдің өзі (тарихта Акротерион деп аталған), Парлаос, Малос және Простанна; ал ежелгі аттары белгісіз жерлер – Бедре, Газири және Ертокуш хан қираған орындарында, сондай-ақ Ешіл Адада. (Қазіргі атымен Бедре – қазір Гөкче деп аталады – ежелгі заманда «Петра» деп аталған болуы мүмкін.) 14 ғасырда Ибн Батутта Егірдир көлінде (немесе Акридур, оны араб тілінде осылай атаған) сауда кемелері жүргенін айтқан.

Гидрология

Эгирдир көліне шамамен 40 түрлі бұлақ, олардың кейбіреулері маусымдық, сондай-ақ 3309 км² су жинау алабындағы жауын-шашынмен толысады. Буланудан басқа, Эгирдир көлінен су Ковада каналы арқылы Ковада көліне ағып шығады, көлдің түбіндегі шамамен 20 табиғи шұңқырдың біріне сіңіп кетеді немесе көлдің айналасына орнатылған 11 суару сорғысы арқылы сыртқа сорғыланады. Көлдің орташа тереңдігі 7 метр, ал ең терең жері 13 метрді құрайды. Олардың 7-сі – көлде әлі де қоныстанған эндемикалық түрлер, 2-сі – қазіргі уақытта жойылған эндемикалық түрлер, 4-і – әкелінген түрлер, 1-і – тегі белгісіз, бірақ бұл аймаққа тән, ал 1-і – мәртебесі белгісіз, бірақ экзотты түр болуы мүмкін. Бұл түр көлде табиғи түрде өспейді, бірақ оның қашан әкелінгені нақты белгісіз.

Геология

Эгирдир көлі Эгирдир-Ковада грабенінің бір бөлігін құрайды, бұл солтүстік-оңтүстікке созылған шұңқыр, оған Ковада көлі де кіреді. Құрлықта геологиялық шөгінділердің екі бөлігі анық көрінеді. Бірінші кезеңнің шөгінділері Есілкой ауданында жер бетіне шығып жатыр; бұл Есілкой формациясы деп аталады. Ол, мүмкін, 50 км қашықтықтағы, Испарта қаласының оңтүстік-батысында орналасқан ежелгі Гёльчук жанартауынан келген болуы мүмкін. Екінші кезең – төртінші дәуірге жататын жаңа аллювиалды шөгінділер, олар Эгирдир және Барла аймақтарында, сондай-ақ Ковада көлі төңірегінде жақсы көрінеді. Бұл аймақ өте сейсмикалық белсенді; мысалы, 2007 жылдың наурыз айында көлдің шығыс жағалауында, Эсиньюрт жарылысы бойында 5,1 магнитудалы жер сілкінісі болды, одан кейін 4 күн ішінде 93 іріктеме сілкіністер тіркелді.