Кіріспе

Кәсіби докторлық дәрежесі
Физиотерапия докторы немесе физиотерапия докторы (ФТД) дәрежесі физиотерапия саласындағы біліктілік саналады. АҚШ-та бұл кәсіби тәжірибе үшін жоғары білім деңгейіндегі алғашқы кәсіби дәреже немесе докторлық дәреже болып есептеледі. Ұлыбританияда оқыту кеңейтілген кәсіби дайындықтан және докторлық деңгейдегі зерттеулерден тұрады. АҚШ-та физиотерапия бакалавры немесе магистрі (BPT немесе MPT) дәрежесі барлар үшін физиотерапия докторының ауысу дәрежесі қолжетімді; 2015 жылдан бастап АҚШ-тағы барлық аккредиттелген және дамып келе жатқан физиотерапевт даярлау бағдарламалары ФТД бағдарламалары болып табылады. Физиотерапия бойынша магистрлік дәрежелер АҚШ-та енді ұсынылмайды, ал физиотерапевт мамандығын бастаушылар физиотерапия докторы дәрежесіне қарай оқиды.

Тарих

1992 жылы Оңтүстік Калифорния университеті АҚШ-та алғашқы кәсіби "көшкінші" (DPT) бағдарламасын іске қосты. Бұл "көшкінші" DPT физиотерапевттің қазіргі білім және дағды деңгейін ескере отырып, қазіргі денсаулық сақтау саласының қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған клиникалық дағдыларды жаңартуға арналған бағдарламаларды ұсынады. 1993 жылы Крейттон университеті де DPT бағдарламасын бастады. Физиотерапия докторы одан кейін Ұлыбритания, Австралия және Тайвань сияқты елдерде де қабылдауға ие болды. Ұлыбритания мен Австралияда бірқатар университеттер физиотерапия бойынша PhD немесе Кәсіби докторлық дәрежесін ұсынады. Бұл бағдарламалар көбінесе кәсіби магистрлік деңгейдегі бағдарламалар болып табылады, сонымен қатар докторлық диссертациясын алуға бағытталған зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Балама ретінде, бұл бағдарламалар – магистрлік деңгейдегі физиотерапия курстары, олардың соңғы кезеңінде күшейтілген зерттеу элементтері бар, бұл докторантураға түсуге мүмкіндік береді. Ұлыбританиядағы алғашқы толыққанды біліктілік алдындағы физиотерапия докторы бағдарламасы 2017 жылы Глазго қаласындағы Глазго Каледония университетінде аккредиттелді.

Америка Құрама Штаттары

DPT дәрежесі студенттерді АҚШ-тың барлық 50 штатында физиотерапия лицензиясына емтихан тапсыруға дайындайды. Лицензиялық емтиханмен қатар, кейбір штаттар физиотерапевтерден заң жөніндегі емтихан тапсыруды және қылмыстық тексеруден өтуді талап етеді. 2017 жылдың наурыз айына қарай, АҚШ-та 222 аккредиттелген физиотерапия докторы бағдарламасы бар. ДТТ бағдарламасын аяқтағаннан кейін, физиотерапия докторы резидентурада, содан кейін феллоушипте оқуын жалғастыра алады. 2013 жылдың желтоқсан айына қарай, АҚШ-та 178 аккредиттелген физиотерапия резидентурасы және 34 феллоушип бар, сондай-ақ 63 жаңадан ашылатын резидентура мен феллоушиптер бар. Аккредиттелген резидентуралар 9 мен 36 ай аралығында, ал аккредиттелген феллоушиптер 6 мен 36 ай аралығында жалғасады. 2000 жылы Америкалық физиотерапия қауымдастығы (APTA) өзінің «2020 көрінісі» мәлімдемесін қабылдады, онда (ішінара) былай делінген: «2020 жылға қарай физиотерапияны физиотерапия докторлары – физиотерапевтер ұсынады, олар тұтынушылар мен басқа да денсаулық сақтау мамандары тарапынан қозғалыс, функция және денсаулыққа байланысты кемшіліктерді, функционалдық шектеулерді және мүгедектікті диагностикалау, емдеу және алдын алу үшін тікелей қолжетімді емдеушілер ретінде танылады». Осы мәлімдемеде көрсетілгендей, ДТТ бағдарламасы – АПТА-ның пациенттер мен клиенттерге физиотерапевтерге тікелей қолжетімділік беруге мүмкіндік беретін заңнаманы қолдау жөніндегі жұмысының ажырамас бөлігі болып табылады, дәрігердің жолдамасын талап етудің орнына. Тікелей қолжетімділік күтіп отыру уақытын қысқартуға және тұтынушылар үшін, сондай-ақ денсаулық сақтаудың жалпы шығындарын азайтуға көмектеседі. 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап, барлық 50 штат және Колумбия округі физиотерапевтерге тікелей қолжетімділіктің кейбір нысандарын рұқсат етеді.

Қабылдау

АҚШ-та физиотерапия докторы бағдарламасына түсу өте бәсекелі. CAPTE-нің 2016-2017 жылдардағы жиынтық бағдарламалық деректеріне сәйкес, қабылданатын студенттердің орташа үлгерім көрсеткіші 4 баллдық жүйе бойынша 3,6 болған, барлық бағдарламалар бойынша 3,20-ден 3,88-ге дейін ауытқысқан. Кейбір университеттер ұсынатын үдетілген бағдарламалар арқылы да DPT алуға болады, мұндай бағдарламаларға бірінші курс студенттері де қабылдана алады. Осы бағдарламалар арқылы студенттер 6-7 жыл ішінде бакалавр дәрежесі мен DPT-ны бірге ала алады. Оқу орнына қабылдану процесінде бағдарламаның курстық талаптарын орындау қажет. Студенттер сонымен қатар клиникаларда физиотерапия тәжірибесін жинауы керек, оның сағаттары түскен оқу орнына байланысты физиотерапевт куәландыруын қажет етуі мүмкін. Көптеген бағдарламалар үшін Graduate Record Examination (GRE) емтиханы талап етіледі және оның нәтижелері оқу орнына ұсынылуы тиіс.

Физиотерапия докторы дәрежесіне өту

t DPT дәрежесі білім, дағдылар және мінез-құлықтарды қазіргі кәсіби (бастапқы деңгей) DPT стандарттарына сай деңгейге жеткізетін құрылымдалған кәсіби білімнен кейінгі оқу тәжірибесін аяқтағаннан кейін беріледі. t DPT дәрежесі АҚШ-та лицензиясы бар физиотерапевтіге, кәсіби бакалавриат немесе магистрлік PT білімі мен қазіргі кәсіби DPT білімі арасындағы кемшіліктерді жою арқылы, кәсіби DPT дәрежесін иеленген терапевтермен тең дәрежеге жетуге мүмкіндік береді. Кәсіби DPT (өткінші) дәрежесі қазіргі уақытта магистр немесе бакалавр дәрежесіне ие болғандарға докторлық диплом алуға арналған. Кәсіби DPT (өткінші) бағдарламалары көбінесе онлайн оқыту моделінде ұсынылады және әдетте бір жылға созылады.

Даулар

Физиотерапевтер мен басқа медициналық қызметкерлердің «дәрігер» атағын қолдануы талқылауға түскен мәселе. «The New York Times» газетіне жазған хатында Америка физиотерапия қауымдастығының президенті былай деп жауап берді: «Тұтынушыларға дұрыс ақпарат жеткізу үшін Америка физиотерапия қауымдастығы белсенді ұстанымға көшіп, физиотерапевтерге «дәрігер» атағын қолдану бойынша нақты нұсқаулар берді. Осы нұсқауларда физиотерапевтер, барлық клиникалық жағдайларда физиотерапия докторы (DPT) дәрежесіне ие болған жағдайда, «дәрігер» немесе «др.» атағын қолданғанда, өздері физиотерапевт екенін көрсететіні және атақты заңнамаға сәйкес пайдаланатыны көрсетілген. 2007 жылы «The Chronicle of Higher Education» журналында DPT дәрежесі «біліктіліктің өсуі» немесе дәрежелердің инфляциясына мысал ретінде сипатталды. Журналда ДПТ және оккупациялық терапия сияқты салалардағы ұқсас кәсіби докторлық дәрежелердің дәстүрлі докторлық дәрежелердің стандарттарына сай келмейтіні туралы айтылды: «Физиотерапия докторы немесе DPT алты жылдық магистрлік дәрежесін тез алмастырып жатыр. Америка физиотерапия қауымдастығы докторлық бағдарламаларға жеке талаптар қоймады. Аккредитация алу үшін олар тек магистрлік бағдарламаларға қойылатын талаптарға ғана сай болуы керек». 1990 жылдары сыншылар физиотерапия оқу бағдарламасының қатаңдығы мен практикалық ауқымы медицина, стоматология немесе медбикелік сияқты мамандықтарға ұқсас кәсіби дәреже беруді қажет ететініне күмән келтірді. Оқу бағдарламасын қолдаушылар «оқу бағдарламалары инфляцияның құрбаны» деп қарсылық білдірді. Ротштейн мен Моффаттың атап көрсетуінше, бұрынғы магистрлік және тіпті бакалавриат оқу бағдарламалары басқа кәсіби докторлық бағдарламалармен бәсекелесіп, олар докторлық дәрежеге қажетті 72 кредиттен асып түсетін. АПТА-ның 2000 жылғы деректер парағында бакалавриаттың кәсіби кезеңіне қажетті кредиттердің орташа саны 83,0, ал магистратура бағдарламасына 95,5 кредит қажет екені көрсетілген. 2009 жылғы мәліметтерге сәйкес, алдын ала талап етілетін кредиттердің орташа саны 114,2, ал кәсіби кредиттердің жалпы саны 116,5 болды, барлығы 230,7 кредиттік сағатқа жетеді. Резиденттура мен стипендиялық бағдарламалар арқылы қосымша кредиттер алуға да болады. Трэлкельд және авторлар физиотерапияның қолданыстағы оқу бағдарламаларының ауқымы (1999 жылғы жағдай бойынша) кәсіби докторлық дәрежеге сәйкес келетінін, сондай-ақ ДПТ бағдарламасының студенттері «докторлық атаққа ие болу құқығына ие болады» деп мәлімдеді.

Кәсіби білім (бастапқы деңгей)

Кәсіби (бастапқы деңгей) DPT дәрежесі қазіргі уақытта АҚШ-та физиотерапевттерді даярлайтын барлық кәсіби бағдарламалар бойынша 3-4 жылдық бакалавриаттан кейінгі білім беру бағдарламасын сәтті аяқтаған түлектерге беріледі, бұл түлектерді физиотерапия практикасына кіруге дайындайды. Бағдарламаға қабылдану талаптары: белгілі бір алғышарттарды қамтитын бакалавриат дәрежесін аяқтау, еріктілік тәжірибесі (немесе мамандықпен танысудың басқа да формалары) және стандартталған дипломдық емтиханды (мысалы, GRE) тапсыру. Типикалық алғышарттарға екі семестрлік анатомия және физиология зертханалық жұмыстармен, екі семестрлік физика зертханалық жұмыстармен, екі семестрлік химия зертханалық жұмыстармен, жалпы психология курсы, тағы бір психология курсы, статистика, биологияның екі семестрі және жеке мектептердің талаптарына сәйкес қосымша курстар кіруі мүмкін. Физиотерапевттік оқу бағдарламасы негізгі ғылымдардан (яғни, жалпы анатомия, жасушалық гистология, эмбриология, неврология, нейробиология, кинезиология, физиология, жаттығу физиологиясы, патология, фармакология, радиология/бейнелеу, медициналық тексеру), мінез-құлық ғылымдарынан (коммуникация, әлеуметтік және психологиялық факторлар, этика және құндылықтар, құқық, бизнес және басқару ғылымдары, клиникалық ойлау және дәлелдерге негізделген тәжірибе) және клиникалық ғылымдардан (жүрек-қан тамыр/өкпе, эндокриндік және метаболикалық, асқазан-ішек және несеп-жыныс жүйесі, тері, бұлшық-сүйек жүйесі, нейромышық жүйесі) тұрады. Оқу жоспарына физиотерапия практикасына тән материалдар да кіреді (пациент/клиентті басқару үлгісі, профилактика, денсаулық сақтау және денсаулықты жақсарту, практиканы басқару, күтімді ұйымдастыру, әлеуметтік жауапкершілік, қорғау және негізгі құндылықтар). Сонымен қатар, студенттер лицензияланған физиотерапевтердің қадағалауымен толық уақытты клиникалық тәжірибеден өтуі керек, олар қауіпсіз, білікті және тиімді физиотерапия қызметін көрсетуге тиіс.

Қосымша білім беру

Бітіргеннен кейін лицензияланған физиотерапевттер өз білімдерін және тәжірибесін кеңейту үшін клиникалық ординатураны немесе феллоушипті таңдай алады. Клиникалық ординатура физиотерапевт-резиденттің белгілі бір клиникалық практика саласындағы білімін одан әрі дамытуға бағытталған. Клиникалық феллоушип – бұл нақты бір салаға бағытталған физиотерапевтерге арналған бағдарлама. Физиотерапевтер сонымен қатар арнайы сертификаттар алуға мүмкіндік алады, осы арқылы сертификатталған клиникалық мамандар болады. Сертификатталған маман болу терапевтке пациенттерге көмек көрсетуге деген адалдығын көрсететін құжат алуға мүмкіндік береді. Бұл кәсіби өсуге және басшылық және қоғамдық қызметтегі лауазымдарға жол ашады. Бұл мамандық кәсіби білімнің берік негізін қалыптастыру арқылы және содан кейін нақты мамандық саласына қатысты дағдыларды дамыту арқылы жүзеге асырылады. Арнайы салалар бойынша берілетін сертификаттар: жүрек-қан тамырлары және өкпе аурулары, клиникалық электрофизиология, гериатрия, неврология, ортопедия, педиатрия, спорттық физиотерапия, жараларға күтім жасау және әйелдер денсаулығы. Жалпы алғанда, Ұлыбританияда физиотерапевт мамандығы үшін талап етілетін білім деңгейі – физиотерапия бакалавры немесе магистрі. 2013 жылы Ұлыбритания физиотерапевтерге дәрі-дәрмектерді тағайындау құқығын берді.