Кіріспе

Ұлттық аза күту күні – аза тұту және естелік шараларымен белгіленетін күн немесе бірнеше күн. Оларды ұлттық үкімет белгілейді. Мұндай күндерге сол елден немесе басқа елден танымал тұлғаның немесе тұлғалардың қазасы немесе жерлеу рәсімі, сондай-ақ осы қазаның немесе қазалардың жылдық мерекесі, елде немесе басқа елде болған маңызды табиғи немесе техногендік апаттардың жылдық мерекесі, соғыс жылдарындағы естелік шаралар немесе террористік шабуылдардың құрбандарын еске алу кіреді. Бұл елдің ұлттық немесе әскери туын жартылай түсіріп ілу – бұл жиі кездесетін символ. Әлеуметтанулық тұрғысынан, ұлттық аза тұту кезеңдері «әлеуметтік ерекшелік жағдайларын орнату ретінде түсіндіріледі, онда мемлекеттік билік органдары әлеуметтік мағыналы жоғалту ретінде ұсынылған қайғыға біртұтас ұлттық қауымдастық құруға бағытталған хореографиялық тұрғыдан сахналаған іс-қимылдардан тұратын рәсімдік амалдарды іске асырады».

Мемлекеттік қызметкерлер

Ұлттық аза күту күні әдетте АҚШ президенттері үшін, олардың жерлеу күнінде жарияланады. Джон Ф. Кеннедиден бастап, бұл күндер федералдық мерекелер деп есептеледі. Герберт Гувердің қайтысына ресми аза күту күні жарияланбаған. Кеңес Одағында басшылардың немесе бұрынғы басшылардың қайтысына ресми аза тұру кезеңі арналған. Алексей Рыков, Никита Хрущев және Георгий Маленков ерекше жағдайларға жатты, өйткені Рыков Ұлы тазалау кезінде өлім жазасына кесілді, ал қалған екеуі ұмытылған күйге түсті. Хрущевтің қайтысы толық мемлекеттік құрметпен жерленбей, бірнеше сағат бұрын хабарланды, ал Маленковтың қайтысы ол қайтыс болғаннан кейін екі аптадан астам уақыттан соң жарияланды. Бұл дәстүр 1968 жылы кеңестік ғарышкер Юрий Гагарин, ғарышқа алғашқы болып сапар шеккен адамның қайтысына орай ұлттық аза күту күні жарияланғанда өзгерді. Кеңес Одағының соңғы жылдарында екі оқиғаға ресми аза тұру жарияланды: 1988 жылғы Армения жер сілкінісі және Уфадағы пойыз апаты. Мексика президенттері үшін де, әдетте олардың жерлеу күнінде аза күту жарияланады. Бұл күндер Мексика қаласында муниципалитет пен діни мерекелер, ал республиканың қалған бөлігінде федералдық мерекелер болып саналады. 2012 жылы Мигель де ла Мадрид соңғы рет аза күту күні жарияланды.

Халықаралық аза тұту күндері

Осыған ұқсас, бірақ сирек қолданылатын түсінік Еуропалық Одақ және Араб Лигасы деңгейінде де бар, олар Еуропалық аза күні және Араб Лигасының аза күні деп аталады. Еуропалық комиссия алғаш рет 2001 жылдың 12 қыркүйегінде АҚШ-тағы террористик шабуылдардың құрбандары үшін Еуропалық Одақ мүше елдерінде аза күні жарияланғанда бұл түсінікті енгізді. 2010 жылдың сәуірінде Ресейдегі Смоленск әуе апатының құрбандары үшін екінші және үшінші аза күні, ал 2015 жылдың қарашасында Париждегі шабуылдардың құрбандары үшін аза күні өткізілді. Араб Лигасы 2023 жылдың қазанына дейін төрт рет аза күні жариялады. Бұдан басқа, Африка Одағы, Оңтүстік Америка Ұлттары Одағы сияқты басқа да ұйымдар бірнеше рет халықаралық аза күнін жариялады.