Кіріспе

Америкалық құқық жазушысы және оқытушы (1820–1889)

Фрэнсис Уортон (7 наурыз 1820, Филадельфия, Пенсильвания – 21 ақпан 1889) – американдық құқық жазушысы және білім беруші.

Өмір

Уортон 1839 жылы Йель университетін бітірді, 1843 жылы адвокаттыққа қабылданды, Пенсильвания саясатында демократ ретінде танымал болды және 1845 жылы бас прокурордың көмекшісі қызметін атқарды. Филадельфияда ол «Солтүстік Америка және АҚШ газетінің» редакторы болды. 1856-1863 жылдары Огайо штатының Гамбиер қаласындағы Кеньон колледжінде ағылшын тілі, тарих және әдебиет пәндерінен профессор болып жұмыс істеді. 1862 жылы протестанттық епископ шіркеуінде діни қызметкер болып тағайындалды және 1863-1869 жылдар аралығында Массачусетс штатының Бруклин қаласындағы Сент-Пол шіркеуінің пасторы болды. 1871-1881 жылдары Кембридждегі (Массачусетс штаты) протестанттық епископтық теологиялық мектебінде шіркеу құқығы мен канондық заңды оқытты, сонымен қатар Бостон университетінде заңдардың қақтығысы туралы лекциялар оқыды. Екі жыл Еуропа елдерін аралап, содан кейін Филадельфияда екі жыл тұрғаннан кейін Вашингтон қаласына көшті, онда Колумбия (кейін Джордж Вашингтон) университетінде қылмыстық құқық бойынша лектор (1885–1886) және профессор (1886–1888) болып жұмыс істеді. 1885-1888 жылдары Мемлекеттік департаментте адвокат (немесе талаптарды тексеруші) қызметін атқарды, ал 1888 жылдан өмірінің соңына дейін Америка Құрама Штаттарының революциялық дипломатиялық хат-хабарларының (Конгресс бекіткен) толық жинағын дайындаумен айналысты (6 томдық, 1889 ж., Джон Басетт Мурдың редакциясымен), бұл жинақ Джаред Спаркс жинағының орнына қолданылатын болды. Уортон «ашық шіркеу» идеологиясын ұстанды және шіркеуінің гимнологиясына қызығушылық танытты. Ол сондай-ақ христиан апологетикасымен айналысты және 1878 жылы «The Princeton Review» журналында жарияланған апологетика мен құқықтану арасындағы қарым-қатынас туралы эссе жазды. 1883 жылы Эдинбург университетінен құқық ғылымдарының докторы (LL.D.) дәрежесін алды және халықаралық құқық саласындағы Американың ең көрнекті маманы болды. Ол қылмыстық құқықтағы доктринаның авторы болып табылады (Уортонның әрекеттерді үйлестіру қағидасы), яғни, қылмысты жасау үшін қажетті адамдар санынан бір адам артық болуы керек (мысалы, құмар ойнау үшін екі адам қажет. Сондықтан, екі адам құмар ойнаса, құмар ойнауға сөз байласудан кінәлі бола алмайды, бірақ үш адам кінәлі болуы мүмкін). Өмірінің соңғы екі жылында Уортон революциялық дипломатиялық хат-хабарларды жинап, оларды 1889 жылы, өлімінен бір жыл бұрын жарық көрген алты томдық еңбекке жинақтады.