Кіріспе

Тегеран қазіргі заманғы өнер мұражайы (парсыша: موزه هنرهای معاصر تهران), сонымен қатар TMoCA деп аталады, Тегеран мен Ирандағы ең ірі өнер мұражайларының бірі. Онда 3000-нан астам заттардан тұратын коллекция бар, оның ішінде 19 және 20 ғасырлардағы әлемдік деңгейдегі еуропалық және американдық картиналар, гравюралар, суреттер және мүсіндер кіреді. TMoCA-да ирандық қазіргі заманғы және заманауи өнердің ең үлкен коллекцияларының бірі де бар. Мұражай 1977 жылы, 1979 жылғы революциядан екі жыл бұрын, императрица Фарах Пахлави (парсыша: فرح پهلوی), туған аты Фарах Диба (دیبا) тарапынан ашылды. TMoCA Еуропа мен Солтүстік Америкадан тыс жердегі батыс өнерінің ең құнды шедеврлеріне ие деп есептеледі.

Өмірбаян

Фарах Пахлави, Иранның бұрынғы императоршасының айтуынша, бұл мұражай идеясы 1970 жылдары галерея ашылған кезде суретші Иран Даррудимен әңгімелескен кезде туындады. Дарруди жұмыстарды тұрақты түрде көрсетуге арналған орынның болуын қалағанын айтты. Ол Фарах паркіне іргелес салынды, Ислам революциясынан кейін Лалех паркі деп аталды және 1977 жылы ашылды. Ғимараттың өзі заманауи өнердің бір үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін, ол Нью-Йорктегі жер астындағы Гуггенхайм мұражайының стилінде салынған. Эрнст, Джакометти, Магритт және Мур сияқты суретшілердің батыс мүсіндерін мұражай саябағында табуға болады. Суретшілерді таңдау Фарах Пахлави кезінде жасалды, ал қаржыландыру Ұлттық Иран мұнай компаниясынан түсті. 1979 жылғы Иран революциясынан кейін батыс өнері 1999 жылға дейін мұражайдың қоймасында сақталды, содан кейін Дэвид Хокни, Рой Лихтенштейн, Роберт Раушенберг және Энди Уорхол сияқты суретшілердің туындыларын көрсететін революциядан кейінгі батыс өнерінің алғашқы көрмесі өтті. Мұражайда шамамен 2,5 миллиард фунт стерлингке бағалы заманауи өнер жинағы бар. Мұражайда үздіксіз ауысып отыратын көрмелер ұйымдастырылады және кейде жергілікті суретшілердің көрмелері де өткізіледі. Жинақтың кураторы Донна Стейн кейіннен «Императорша және мен: Ежелгі империя қалай заманауи өнерді жинады, бас тартты және қайта ашты» (2021) атты естеліктерді жазды, өйткені ол осы жинақтың кураторлық жұмысындағы рөлі лайықты бағаланбағанын сезінді. Le Monde газетінің өнер сыншысы Андре Фермижье 1977 жылы «Кім үшін және не үшін мұражай?» деген мақала жазды, онда «Иран баласы мен Пикассо немесе Поллок арасындағы байланысқа күмәнмен қарады». Фарах Пахлави бұл сынға жауап ретінде ирандықтар заманауи өнерді түсіне алатынын, барлық ирандықтар шалқары ауылдарда тұрмайтынын және заманауи өнерге қатысты мәселе Франциядағы жағдайдан ерекшеленбейтінін айтты. Алайда, картиналардың елден шығуына ирандық билік рұқсат бермегендіктен жоспар кейінге шегерілді, сондай-ақ революциядан бері бұл картиналар Иранда көрсетілмегенін атап өтті. Соңында, 2016 жылдың 27 желтоқсанында Берлиндегі Пруссия мәдени мұрасы қорының (неміс тілінде: Stiftung Preußischer Kulturbesitz Berlin) ұйымдастыру комитетінің президенті Герман Парзингер баспасөз хабарламасы арқылы көрмені толығымен жойды. 2017 жылы TMoCA күтпеген жерден Тегеранда «Берлин-Рим саяхатшылары, Тегеран қазіргі заманғы өнер мұражайының таңдалған туындылары» деген көрмені өткізді, онда Еуропаға саяхаттауға таңдалған туындылар қойылды. Бұл мұражай директорының сол кездегі қарсылық әрекеті ретінде қарастырылуы мүмкін, өйткені 2005 жылы Иран президенті болып сайланған Махмуд Ахмадинежадтың келуімен Рафсанджани мен Хатами дәуірінің салыстырмалы ашықтығы мен прагматизміне қатал консервативтік жел соққан күйі соғып тұр.

Құжаттық фильм

ARD Иран тілшісі Натали Амири: "Жасырын қазына". Иранның аңызға толы өнер жинағы. Arte, 2017, 55 мин. (неміс тілінде)