Кіріспе
Салар Джунг мұражайы – Үндістанның Телангана штатындағы Хайдарабад қаласында, Муси өзенінің оңтүстік жағасындағы Дар-ул-Шифада орналасқан өнер мұражайы. Бұл Үндістанның көрнекті ұлттық мұражайларының бірі. Бастапқыда Салар Джунг отбасының жеке өнер жинағы болған, ол Салар Джунг III қайтыс болғаннан кейін елге сыйға тартылды. Ол 1951 жылдың 16 желтоқсанында ашылды. Мұражайда Жапония, Қытай, Бірма, Непал, Үндістан, Парсы, Египет, Еуропа және Солтүстік Америкадан әкелінген мүсіндер, суреттер, мүсіншелер, тоқымалар, қолжазбалар, керамика, металл бұйымдар, кілемдер, сағаттар мен жиһаздардан тұратын коллекция бар. Бұл әлемдегі ең ірі мұражайлардың бірі.
The Salar Jung Museum is an art museum located at Dar ul Shifa, on the southern bank of the Musi River in the city of Hyderabad, Telangana, India. It is one of the notable National Museums of India. Originally a private art collection of the Salar Jung family, it was endowed to the nation after the death of Salar Jung III. It was inaugurated on 16 December 1951. It has a collection of sculptures, paintings, carvings, textiles, manuscripts, ceramics, metallic artefacts, carpets, clocks, and furniture from Japan, China, Burma, Nepal, India, Persia, Egypt, Europe, and North America. It is one of the largest museums in the world.
Тарих
Хайдарабадтың Салар Жунг әулетінің асыл адамы, Наваб Мир Юсуф Али Хан, Салар Жунг III (1889–1949) Низам билігі тұсында Хайдарабадтың премьер-министрі қызметін атқарды. Ол өзінің табысының мол бөлігін, отыз бес жылға жуық уақыт бойы, әлемнің түкпір-түкпірінен артефакттар жинауға жұмсады. 1949 жылы Наваб қайтыс болғаннан кейін, жинақталған заттар оның әулеттік сарайы Диван-Девдиде қалды. Бұл жинақ бұрын жеке мұражай ретінде, Салар Жунг мұражайы деп аталды және 1951 жылғы 16 желтоқсанда Джавахарлал Неру ашты. Ескіргендердің пікірінше, қазіргі жинақ Наваб жинаған өнер байлығының тек жартысын құрайды. Наваб өзінің қызметкерлеріне сенгендіктен, олардың бір бөлігін оның қызметкерлері алып кеткен. Мемлекет мұражайды жаңа ғимаратқа көшіруді шешті және жобалау конкурсынан кейін Мұхаммед Файазуддин жаңа ғимараттың сәулетшісі болып таңдалды. 1963 жылы Джавахарлал Неру мұражайдың негізін қалады, ал 1968 жылы мұражай Дар-ул-Шифаға, қазіргі орнына көшірілді. Мұражай 1961 жылғы Салар Жунг мұражайы заңына сәйкес, Телангана губернаторының төрағалығымен қамқоршылар кеңесі басқарады. Диван-Девдиден қазіргі орнына көшіру кезінде тағы да бірнеше өнер туындылары жоғалып немесе ұрланды. 2003 жылы мұражай Ұлттық қолжазбалар миссиясымен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды және қолжазбаларды сақтау орталығы деп жарияланды. 2006 жылы мұражай аумағындағы аудиторияда өрт шықты. Бірақ ол тез сөндіріліп, ешбір артефакт зақымдалмады. Оқиғадан кейін өрт қауіпсіздігі шаралары күшейтілді.
Жинақтар
Салар Жунг мұражайының қоры кеңінен Үнді өнері, Таяу Шығыс өнері, Қиыр Шығыс өнері, Еуропа өнері және Балалар бөлімі деп жіктеледі. Бұдан басқа, Салар Жунг отбасына арналған негізін қалаушылар галереясы ашылды.
Үнді өнерінің
Индия коллекциясын келесі галереяларға бөлуге болады: Үнді қоласы, Үнді тоқымасы, Үнді мүсіндері, Оңтүстік Үндістанның ұсақ өнерлері, миниатюралық суреттер, азудан жасалған мүсіндер, қару-жарақ, металл өнімдері және жаде тасынан жасалған оюлар.
Үндістанның шағын суреттері
Миниатюралық сурет салудың тарихы 14 ғасырға дейін жетеді. Қағаз ойлап табылмастан бұрын, бұл өнер мата немесе белгілі бір жапырақтарда жасалған. Мұражайда 15 және 16 ғасырлардағы Гуджараттан шыққан қолжазбалар сақталған. Онда моғол, Раджастхани, Танжавур, Малва және Декан мектептерінің миниатюралық суреттері ұсынылған. Миниатюралық сурет салудағы белгілі туындылар: М. Ф. Хусейн, К. К. Хеббар, Рабиндранат Тагор, Абанидранат Тагор, Чугтай және Жахангирдің, Нұр Жахан мен Шах Жаханның, сондай-ақ Әурангзебке, Типу Сұлтанға, Мұхаммед Шахқа, Бахадур Шахқа және Әбуль Хасан Құтб Шахқа тиесілі қару-жарақтар бар. Гандара және Чола дәуірлеріне жататын үнді мүсіндері де көрсетілген.
Нефрит коллекциясы
Саларджунг мұражайының жаде коллекциясы – Үндістанда көпшілікке көрсетілетін жаде коллекцияларының ең ірілерінің бірі. Салар Джунг мұражайының 1979 жылғы басылымында көрсетілгендей, коллекцияда әртүрлі шеберлік деңгейіне ие 984 зат бар. Көптеген артефакттар Моғол империясынан, ал қалғандары Асаф Джах әулетінен келген.
Батыс
1876 жылы Францияға саяхат барысында Салар Юнг I ерекше "екі есімді мүсін" – Мефистофель мен Маргареттаны сатып алды. Ол сондай-ақ Римге барып, "Жамылған Ребекка" деп аталатын мәрмәр мүсінді сатып алды. Салар-Джунг отбасының өнер жинау дәстүрі болған, нәтижесінде Салар Юнг I, II және III жинаған туындылар Салар Юнг мұражайында топланды. Мұражайда британдық, француздық және итальяндық суретшілердің еуропалық өнері қойылған. Көрмеге қойылған туындылардың ішінде Каналлетто, Уильям Адольф Бугеро және Франческо Хаез сияқты белгілі суретшілердің туындылары бар.
Шығыс
Шығыс блокта жапондық өнер туындылары, фарфор бұйымдары, самурай қылыштары және Қытай, Жапония, Тибет және Бірма елдерінен әкелінген мүсіндер қойылған.
Құран жинақтары
Мұражайда әлемнің түкпір-түкпірінен әртүрлі шрифттермен және дизайндармен жазылған, "Алтын мен күміспен жазылған Құран" деп аталатын танымал Құран жинағы бар. Арабша Құраннан өзге, діни кітаптардың көптеген басқа да жинақтары сақталған.
Сағаттар
Сағат бөлмесінде сағаттардың алуан түрлі үлгілері бар. Ежелгі күн сағаттары, обелиск нысанындағыларынан бастап, 20 ғасырдың ірі және заманауи сағаттарына дейін кездеседі. Басқалары көлемі жағынан, жақыннан қарау үшін үлкейту әйнегі қажет болатын миниатюралық сағаттардан, Франция, Германия, Италия, Швейцария және Ұлыбритания сияқты елдерден әкелінген сәнді еден сағаттарына дейін өзгеріп отырады, оның ішінде Салар Юнг Англиядан Кук пен Келвиден сатып алған музыкалық сағат та бар. Сағаттардың түрлеріне құс клеткасы сағаттары, тіреулі сағаттар, еден сағаттары, қаңқа сағаттары және т.б. жатады. Мұражайда Людовик XV, Людовик XVI және Франция королі Наполеон I-нің заманындағы сағаттардың да мысалдары бар. Үндістан Парламенті бұл мұражайды ұлттық маңызы бар мекеме деп жариялаған.
Монеталар
Мұнда Виджайнагар әулетінен Бахмани империясына, Моғол империясына және қазіргі Үндістанға дейінгі шамамен 600 монетадан тұратын жинақ бар. Аз ғана монеталар 2300 жылдық тарихқа ие. Сондай-ақ Құшан әулетінен сақталған бірнеше "Панч Марк" монеталары да бар. Монеталар күміс, мыс, қорғасын және жеміріштен жасалған.
Мекемелер
Мұражай ғимараты жартылай дөңгелек пішінде, 38 галереясы бар және екі қабаттан тұрады, бірақ түпнұсқа коллекцияның тек бір бөлігін ғана көрсетеді. Бірінші қабатта 20 галерея, ал екінші қабатта 18 галерея орналасқан. Әртүрлі тақырыптарға арналған экспонаттар жеке-жеке галереяларда ұсынылған. Әр галерея өте кең, және онда көптеген артефакттар қойылған, оның ішінде 4-ғасырға дейін сонатын заттар да бар. Жаңа ислам галереясын ашу жоспарлануда, онда исламдық жәдігерлер мен Құранның қолжазбалары көрсетіледі. Галереялардан өзге, анықтамалық кітапхана, оқу залы, басылымдар және білім беру бөлімі, химиялық консервация зертханасы, сату орыны, кафетерий және тағы да басқалары бар.