Кіріспе
Мысырдың Каир қаласында орналасқан Мысыр ескіліктері мұражайы, көбінесе Мысыр мұражайы (المتحف المصري, Мысыр арабшасы: ) (кейде Каир мұражайы деп те аталады) ретінде танымал, Мысыр, Каирде орналасқан және әлемдегі Мысыр ескіліктерінің ең ірі жинағына ие. Мұражайда 120 000-нан астам экспонат бар, олардың бір бөлігі көрмеге қойылған. 1901 жылы салынған Тахрир алаңындағы ғимаратта орналасқан бұл мұражай Африкадағы ең үлкен мұражай болып табылады. Оның бағалы туындыларының ішінде фараон Тутанхамонның қазынасы, соның ішінде әлемдегі ең танымал өнер туындыларының бірі саналатын және ежелгі Мысырдың айқын символы болып табылатын алтыннан жасалған көрiну маскасы бар.
The Museum of Egyptian Antiquities, commonly known as the Egyptian Museum (المتحف المصري, Egyptian Arabic: ) (also called the Cairo Museum), located in Cairo, Egypt, houses the largest collection of Egyptian antiquities in the world. It houses over 120,000 items, with a representative amount on display. Located in Tahrir Square in a building built in 1901, it is the largest museum in Africa. Among its masterpieces are Pharaoh Tutankhamun's treasure, including its iconic gold burial mask, widely considered one of the best known works of art in the world and a prominent symbol of ancient Egypt.
Тарих
Мысыр мұражайында ежелгі Мысыр тарихының көптеген маңызды туындылары сақталған. Бұл мұражай фараондық ескіліктердің ең ірі жинағына ие. Мысыр үкіметі 1835 жылы Езбекех бағының жанында салынған мұражайды құрды, кейіннен ол Каир цитаделіне көшірілді. 1855 жылы Австрияның эрцгерцогы Максимилианға Мысыр үкіметі барлық артефакттарды сыйға берді; қазір олар Венадағы Күнстхисторишес мұражайында сақталуда. 1858 жылы Аугуст Мариетт басшылығымен Жаңа Ескіліктер департаменті құрылғаннан кейін Булақта бұрынғы қоймада жаңа мұражай ашылды. Ғимарат Ніл өзенінің жағасында орналасқан, ал 1878 жылы Нілдің тасуынан айтарлықтай зақым көрді. 1891 жылы коллекциялар Каирдің Гиза ауданындағы бұрынғы патша сарайына көшірілді. Олар 1902 жылға дейін сол жерде тұрды, содан кейін Тахрир алаңындағы қазіргі мұражайға көшірілді, ол француз сәулетшісі Марсель Дурньон жобасы бойынша итальяндық Джузеппе Гароззо мен Франческо Заффрани компаниясымен салынған. 2004 жылы Вафа Эль Садик мұражайдың тұңғыш әйел бас директоры болып тағайындалды. 2011 жылғы Египет революциясы кезінде мұражайқа бұзып кірді, екі мумия жойылды. Сондай-ақ, бірнеше артефакттар зақымдалды және шамамен 50 зат ұрланды. Содан бері 25 зат табылды. 2013 жылдың қыркүйек айында "Зақымдалған және қалпына келтірілген" атты көрмеде қалпына келтірілген заттар қойылды. Көрмеге кедр ағашынан жасалған және алтынмен қапталған Тутанхамон патшаның екі мүсіні, Ахнатон патшаның мүсіні, нубиялық патшаларға тиесілі ушабти мүсіндері, баланың мумиясы және кішкентай көп түсті шыны құмырасы қойылды. 2011 жылғы революция кезінде мұражай азаптау орталығы ретінде пайдаланылған, наразылық білдіргендер күштеп және заңсыз қамауға алынып, зорлық-зомбылыққа ұшыраған деген хабарлар тарады, видеожазбалар мен куәгерлердің сөзіне сүйенсек. Белсенділердің мәлімдемесінше, "еркектерге электр тогымен соққы беріліп, қамшымен және сыммен азапталған", ал "әйелдерді қоршаулар мен ағаштарға байлаған". Белгілі әнші және белсенді Рами Эссам осы мұражайда ұсталған және азапталғандардың арасында болды.
Көне бұйымдарды сату бөлмесі
Антикварлар бөлімі (Service d'Antiquités Egyptien) 1902 жылдан бастап Каирдегі Египет мұражайында бірінші қабаттағы 56-бөлмеде сату залы (Salle de ventes) ашты, онда түпнұсқа ежелгі египеттік өнер туындылары және басқа да түпнұсқа заттар сатылды. Бұған қоса, 1970 жылға дейін дилерлер немесе коллекционерлер бейсенбі күндері антикварлық заттарды Каир мұражайына тексеруге әкеле алатын. Мұражай қызметкерлерінің ешқандай қарсылығы болмаса, оларды дайын қораптарға салып, мөрленген және экспортқа жіберуге рұқсат алатын. Көптеген заттар қазір жеке коллекцияларда немесе мемлекеттік мұражайларда сақталады, олардың көпшілігі осы жерден шыққан. Антикварлық заттарды сату стратегиясы туралы жылдар бойы пікірталас болғаннан кейін, сату залы 1979 жылдың қараша айында жабылды.
Ішкі дизайн және коллекциялар
Мұражайда екі негізгі қабат бар: жер қабаты және бірінші қабат. Жер қабатында тастан жасалған ірі көлемді жұмыстардың кең жинағы бар, оның ішінде мүсіндер, рельефтер және сәулет элементтері. Бұл туындылар сағат тілі бойынша, династияға дейінгі кезеңнен грек-рим дәуіріне дейін орналасқан. Бірінші қабатта папирустар, монеталар, маталар және ағаш саркофагтардың үлкен коллекциясы бар кішкентай жұмыстар орналасқан. Папирустардың көптеген бөліктері, әдетте, соңғы екі мың жылдағы тозуға байланысты кішкентай фрагменттер болып табылады. Бұл бөліктерде грек, латын, араб және ежелгі египет тілдері кездеседі. Бұл қабаттан табылған монеталар алтын, күміс және қоладан жасалған. Монеталар тек египеттік ғана емес, сонымен қатар грек, рим және ислам монеталары. Бұл тарихшыларға ежелгі Египет саудасының тарихын зерттеуге көмектесті. Сондай-ақ жер қабатында 1550 және 1069 жылдар аралығындағы Жаңа Патшалық кезеңіне қатысты артефакттар бар. Бұл заттар әдетте ертерек ғасырларда жасалған заттардан ірілеу. Оларға мүсіндер, үстелдер және саркофагтар (қоршаулар) жатады. Мұражайда 42 бөлме бар, онда саркофагтар мен қайықтардан бастап алып мүсіндерге дейін көптеген заттар қойылған. Бірінші қабатта Египеттің соңғы екі династиясының артефакттары, оның ішінде фараондар Тутмос III, Тутмос IV, Аменофис II, Хатшепсут және сарайлық чиновник Майхерпридің қабірлерінен алынған заттар, сондай-ақ Патшалар аңғарынан, әсіресе Тутанхамон мен Псусеннес I қабірлерінен алынған материалдар бар. 2021 жылға дейін екі бөлмеде Жаңа Патшалықтың патшалары мен басқа да патшалық отбасы мүшелерінің мумиялары сақталған. 2021 жылдың 3 сәуірінде осы мумиялардың жиырма екісі Фустаттағы Египет өркениетінің ұлттық мұражайына "Фараондардың алтын шеруі" деп аталған әсем шерумен жеткізілді. Сонымен қатар, Гизадағы әлі ашылмаған Ұлы Египет мұражайына коллекциялар, оның ішінде Тутанхамон қабірінен табылған барлық артефакттар да жеткізілуде. "Ұлы Египет мұражайының құрылуының себептерінің бірі – Тахрирдегі Египет мұражайының тығыздығы және экспонаттарды көрсету тәсілінің келушілер үшін қиындық тудыратыны айтылады." және Казимеж Михаловский.