Кіріспе

Израиль мұражайы (Музеон Исраэль, متحف إسرائيل) – Иерусалимдегі өнер және археологиялық мұражай. Ол 1965 жылы Израильдің ең ірі және маңызды мәдени мекемесі, сондай-ақ әлемдегі жетекші энциклопедиялық мұражайлардың бірі ретінде құрылған. Мұражай Иерусалимнің Гиват Рам ауданындағы төбеде орналасқан, қасында Киелі жерлер мұражайы, Кнессет, Израиль Жоғарғы Соты және Иерусалимдегі Еврей университеті бар. Оның қорындағы жинақтардың ішінде қасиетті жердің археологиясы, еврей өнері мен өмірі бойынша ең толық коллекциялар, сондай-ақ көркем өнер саласындағы маңызды және кең көлемді жинақтар бар. Соңғысы он бір бөлімді қамтиды: Израиль өнері, Еуропа өнері, Модерн өнері, Заманауи өнер, Графика және суреттер, Фотография, Дизайн және сәулет, Азия өнері, Африка өнері, Океания өнері және Америка өнері. Көрмеге қойылған ерекше заттардың қатарында Берехат Рам Венерасы, Суринамдағы 1736 жылғы «Седек ве Шалом» синагогының интерьері, Йемендегі еврей келіндері киген әшекейлер, 17 ғасырдағы Парсыдан табылған исламдық дұға ошағы және Иса заманында айқышқа тартылғандығын куәландыратын шеге бар. Мұражай аумағындағы урна тәрізді ғимарат – «Кітап киелі орны», мұнда Өлі теңіздің шиыршықтары мен Масададан табылған артефакттар сақталған. Бұл аймақтағы ең ірі мұражайлардың бірі.

Тарих

Иерусалим қаласының мэрі Тедди Коллек әлемдегі жетекші өнер және археология мұражайларының бірі – Израиль мұражайын құрудың бастамашысы болды. Мұражайда тарихқа дейінгі дәуірден бастап қазіргі күнге дейінгі археология, көркем өнер, еврей өнері және мәдениеті бөлімдеріндегі туындылар жинақталған. 2017 жылдың 25 қазанында Идо Бруно Иерусалимдегі Израиль мұражайының директоры – Энн мен Джером Фишер директоры болып тағайындалды. Бруно Иерусалимдегі Безалел өнер және дизайн академиясының өнеркәсіптік дизайн кафедрасында профессор қызметін атқарды. Ол өнер, археология, ғылым және тарихқа бағытталған Израиль мен әлемнің түкпір-түкпірінде өткен көрмелердің кураторы және дизайнері ретінде ондаған жылдық тәжірибемен келді. Ол Израиль мен шетелден келген үміткерлерді жан-жақты қарастырып, іздеу процесінен кейін мұражай директорлар кеңесімен, төрағасы Исаак Молхомен бірауыздан сайланды. Бруно 2017 жылдың қараша айында лауазымына кірісті. Иллинойс технология институтының Дизайн институтының бұрынғы деканы Денис Вейл 2020 жылдың наурыз айында мұражай директоры болды. 1965 жылдан бастап мұражай ресейлік тегі бар израильдік сәулетші Альфред Мансфельд жобалаған бірнеше қабырғалы ғимараттарда орналасқан. Израильдік сәулетшілер Эфрат Ковальский архитекторлары мұражайды жаңарту және галерея алаңын екі есеге арттыру мақсатымен жүргізілген 100 миллион долларлық науқанды 2010 жылдың шілдесінде аяқтады, олар қолданыстағы ғимараттарды жаңартты. Археология, көркем өнер және еврей өнері мен мәдениетіне арналған бөлімдер толығымен қайта жаңартылды, ал бастапқы ғимараттар жаңа кіреберіс павильоны арқылы біріктірілді. Ғимараттарды және бес жаңа павильонды байланыстыратын дәліздерді Джеймс Карпентер жобалады.

Археология бөлімі

Самуил мен Саидье Бронфманның археологиялық қанаты әр түрлі мәдениеттер мен діндердің өкілдері мекендеген ежелгі Израиль жерінің тарихын мұражайдың қасиетті жерлер археологиясы бойынша әлемдегі ең ірі коллекциясынан алынған бірегей экспонаттар арқылы баяндайды. Тарихқа дейінгі дәуірден Осман империясына дейінгі кезеңге дейін хронологиялық тәртіппен ұйымдастырылған, жаңадан жабдықталған қанатта осы археологиялық әңгіменің жеті "тарауы" ұсынылады. Олар маңызды тарихи оқиғаларды, мәдени жетістіктерді және технологиялық прогресті біріктіре отырып, аймақ халқының күнделікті өміріне шолу ұсынады. Бұл әңгімеге аймақтың тарихына тән ежелгі Израиль археологиясының ерекшеліктерін көрсететін тақырыптық топтамалар қосылған, олардың ішінде еврей жазуы, шыны және монеталар бар. Израиль жеріне шешуші әсер еткен көршілес мәдениеттердің – Мысыр, Таяу Шығыс, Грекия және Италия, Ислам әлемі – қазыналары көршілес және байланысты галереяларда қойылған. Қанаттың кіреберісіндегі арнайы галереяда жаңа археологиялық жаңалықтар мен уақытша көрмелер ұсынылады. Көрермен назарына ұсынылатын маңызды экспонаттар: Пилат тасы, "Дәуіт үйі" жазуы (б.з.д. 9 ғасыр), екі киелі орынның салыстырмалы экспозициясы (б.з.д. 8–7 ғасырлар); Гелиодор стеласы (б.з.д. 178 жыл), патшалық Иродтың моншаханасы (б.з.д. 1 ғасыр); Адрианның жеңісі: жеңіс қабатынан жазу (б.з. 136 жыл), Рехоб мозаикасы (б.з. 3 ғасыр) және Рим катакомбаларынан табылған алтын шыныдан жасалған тұғырлар (б.з. 4 ғасыр); сондай-ақ, Иса, Жүсіп ұлының сүйек сақтағышы.

Кітаптың киелі орны

Кітаптың киелі орнында әлемдегі ең көне Киелі кітап қолжазбалары – Өлі теңіздің құпиялары, сондай-ақ сирек кездесетін ерте ортағасырлық Киелі кітап қолжазбалары сақталады. Бұл құпиялар 1947–1956 жылдары Уади Кумранның ішінде және төңірегіндегі 11 үңгірде табылды. Жеті жылдық мұқият жоспарлаудан кейін ғимарат 1965 жылы салынды. Бұл құрылыс Венгриядан эмигрант болған, қайырымдылықпен айналысқан Давид Сэмюэл Готсманның отбасымен қаржыландырылды, ол бұл құпияларды Израиль мемлекетіне сыйлық ретінде сатып алған еді. Ғимараттың үштен екі бөлігі жер астында орналасқан, үстінде ақ күмбез тұр. Күмбезді су тобырлары қоршап, оның көрінісін шағылыстырады. Ақ күмбездің қарсысында қара базальт қабырға орналасқан. Ғимараттың түстері мен пішіндері «Жарық ұлдарының қараңғылық ұлдарына қарсы соғысы» құпиясының бейнесіне негізделген; ақ күмбез жарық ұлдарын, ал қара қабырға қараңғылық ұлдарын символдайды. Киелі орның ішкі жағы құпиялардың табылған ортасын бейнелеу үшін жасалған. Сондай-ақ, құпиялар жазылған Кумрандағы өмірге арналған тұрақты көрме ұйымдастырылған.

Көркемсурет бөлімі

Эдмонд және Лили Сафра көркем өнерлер қанаты мұражай коллекцияларының кең ауқымды, пәнаралық сипатын көрсетеді, ол Батыс және Батыс емес мәдениеттердегі әр дәуірдің өнер туындыларын қамтиды. Қанат Еуропалық өнер, Модерн өнер, Заманауи өнер, Израиль өнері, Африка, Океания және Америка өнерлері, Азия өнері, Фотография, Дизайн және сәулет, сондай-ақ Графика және суреттерді қамтиды. Инсталляциялар көркемдік ұқсастықтарды және ортақ тақырыптарды атап өту үшін, әр түрлі уақыт пен жердің өнерін жаңаша түсінуге, сондай-ақ адам мәдениетінің ортақ байланыстарын бағалауға ықпал ету үшін ұйымдастырылған. Жаңадан құрылған қанатта Израиль өнеріне арналған алғашқы тұрақты галереялар, музейдің Модерн өнердегі кең жинақтары үшін галерея кеңістігі екі еседен астам ұлғайтылды, сондай-ақ Батыс және Батыс емес жинақтары арасындағы мағыналы байланыс нүктелері қамтамасыз етілді. Жаңадан тамашалауға болатын туындылардың ішінде Ноэль және Харриет Левиннің фотосуреттер жинағы, Жак Липшиц жинағы, Густав Курбе, «Шопан мен есекпен Юра пейзажы» (шамамен 1866), Альберто Джакометти, Альфред Бари, «Студиядағы Диего» (1952), Охад Мероми және «Оңтүстік Тель-Авивтен келген бала» (2001) бар. Израиль мұражайының Израиль өнеріне деген ұмтылысы оның миссиясының орталық бөлігі болып табылады. Елдің ұлттық мұражайы ретінде, ол Израильдің көркемдік мұрасын сақтауда маңызды рөл атқарады – Израильде және шетелде іздестірілген Израиль суретшілерінің туындыларын жинау арқылы және Израиль суретшілерін олардың мансабында дамуға ынталандыру арқылы. Мұражайдың Израиль өнері коллекциясы 19 ғасырдың соңынан бастап бүгінгі күнге дейін жалғасады және Израильдің көркем өнердегі мәдени тарихының эволюциясын көрсетеді. Израиль өнерінің ақпараттық орталығы ғалымдар мен жұртшылыққа бірнеше мың Израиль суретшілері туралы толық мұрағаттық ақпаратты ұсынады, оның ішінде өмірбаяндық мәліметтер, баспасөз материалдары, бейнелер, фотосуреттер және басқа да құжаттама түрлері бар.

Исидор және Энн Фолк еврей өнері мен өмірі жөніндегі ақпараттық орталығы

Ақпараттық орталықта зерттеу кітапханасы және шамамен жиырма мың фотосуреттен тұратын, үнемі толықтырылып келе жатқан бірегей мұрағаттық жинақ бар. Олардың көптегені өте сирек, әлемдегі еврей қауымдастықтарының күнделікті өмірін көрсетеді, ал кейбіреулері қазір құрылмаған, олардың ішінде синагогтар, зираттар, салттық заттар және тағы да көптеген тақырыптар бар. Ақпараттық орталық жинақтардың ресурстарына қол жеткізуге, сондай-ақ бұл қанаттағы жинақтардағы заттар туралы білімді кеңейту және тереңдету үшін бұрынғы көрмелерге арналған виртуалды саяхаттар ұсынады.

Көркемдік бақ

Билли Роуз өнер бағы - 20 дунамдық бақша, онда заманауи және абстрактілі мүсіндер орналасқан. Бақ алғашқы кампус үшін жапон-американдық мүсінші Исаму Ногучи жобалаған, ол 20 ғасырдың ең үздік ашық ауадағы мүсін орналасқан жерлерінің қатарында саналады. Шығыс пейзажы ежелгі Иерусалим төбесімен үйлесім тапқан; бақ Израиль мұражайының қазіргі батыс мүсіндік дәстүрінің эволюциясын көрсететін экспозициясы үшін фондық орта ретінде қызмет етеді. Жаку Липчиц, Генри Мур, Клас Ольденбург, Пабло Пикассо, Огюст Роден және Дэвид Смит сияқты көрнекті суретшілердің туындыларымен қатар, Магдалена Абаканович, Марк Дион, Джеймс Туррелл және Миха Уллман сияқты авторлардың арнайы тапсырыс бойынша жасалған соңғы жұмыстары да көрсетілген.

Рокфеллер археологиялық мұражайы мен Тичо үйі

Негізгі кампуста ұсынылатын кеңейтілген бағдарламаларға қоса, Израиль мұражайы тағы екі филиалда жұмыс істейді: 1938 жылы ашылған Рокфеллер археологиялық мұражайы, негізінен 1920 және 1930 жылдары Мандатты Палестинада жүргізілген қазбалардан табылған артефакттарды көрсету үшін; сондай-ақ, Тихо үйі, тарихи үй мен бақта жас израильдік суретшілердің көрмелерінен тұрақты бағдарлама ұсынады.

Қаржыландыру

Израиль мұражайы өз жұмыс бюджетінің тек 10-12% ғана мемлекеттік және қалалық қаржыландырудан алады. Израиль үкіметі жыл сайын әртүрлі сомада қаражат бөледі. Мұражай жылдық операциялық бюджетінің 88% -ын, 200 миллион долларлық барлық эндаумент қорларын және соңғы күрделі жобаға 100 миллион доллар жинауға міндетті, сонымен қатар кампусқа тиесілі жылжымайтын мүлік салығы мен 17,5% ҚҚС төлеуі керек. Мұражайдың халықаралық қолдау топтарының ең белсендісі – Израиль мұражайының американдық достары 270 миллион доллар ақша жинады, оның 47 миллионы эндаумент қорларында, ал 1972 жылдан 2008 жылға дейін 210 миллион долларлық өнер туындыларын сыйлады. 2009 жылы Израиль мұражайы Эдмонд Дж. Сафра қайырымдылық қорынан 12 миллион доллар алды, бұл қаражат Эдмонд және Лили Сафра есімдерімен аталатын көркем өнер бөлімін жаңартуға, қайта орнатуға және эндаументты дамытуға жұмсалды.

Қатысу

2012 жылдан бастап, жылдық келушілер саны шамамен 827 000 адамды құрады.

Музей сыйлықтарын тапсырады

Мұражай табыс ететін жүлделердің ішінде еврей діни рәсімдеріне арналған заттардың ерекше дизайнын мойындайтын Джесселсон заманауи иудаикалық дизайн жүлдесі бар. Жеңімпаздардың арасында Моше Забари (1990) де бар.

Оқиғалар

2023 жылдың 5 қазанында 40 жастағы еврей-американдық турист музейде грек құдайы Афинаның мәрмәр басын және рим құдайы Немезистің тағдыр доңғалағын ұстап тұрған гриф мүсінін еденге лақтырып, соның салдарынан екінші артефактты қиратты. Полиция оны "бөтенге табынушылыққа және Тораға қарсы" деп есептейтін радикалды адам деп сипаттады, ал оның адвокаты ол Иерусалим синдромынан зардап шегіп жатыр деп мәлімдеді. Зақымдалған артефакттардың екеуі де біздің заманымыздың екінші ғасырына жататындықтан, олар қалпына келтіруге жіберілді.